Çözümü göster
Yüksek sapmanın azaltılması X'in hedefe yaklaşmasını gerektirir. Düzeltici yön yalnız artış-azalış adına göre değil hedefe göre belirlenir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Evin termostatı oda ısındığında ısıtıcıyı kapatır; oda soğuyunca açar. Bu düzen bir geri bildirim örneğidir: sistemin çıktısı girdisini etkiler. Canlılarda da değişkenler geri bildirimle düzenlenir. Bu bölümde negatif ve pozitif geri bildirimin özellikleri, benzerlikleri ve farkları ele alınır.
Geri bildirimli bir düzenlemede şu öğeler yer alır:
• Algılayıcı: değişkendeki sapmayı fark eder.
• Denetim merkezi: sapmayı değerlendirir ve yanıtı belirler.
• Efektör: yanıtı uygulayan yapı (kas, bez).
• Sonuç: değişkenin yeni düzeyi; bu düzey yeniden algılanır ve döngü sürer.
Negatif geri bildirimde yanıt, başlangıçtaki sapmayı azaltır ve değişkeni denge düzeyine yaklaştırır. Vücut sıcaklığı yükselince terleme ve deri damarlarının genişlemesi sıcaklığı düşürür; sıcaklık düşünce titreme ve damar daralması sıcaklığı yükseltir. Kan şekeri yükselince insülin salgısı artar ve kan şekeri düşer. Negatif geri bildirim homeostazide en yaygın düzenleme biçimidir.
Pozitif geri bildirimde yanıt, başlangıçtaki etkiyi artırır; değişken dengeden uzaklaşabilir. Bu döngünün bir noktada bitmesini sağlayan bir sonlanma koşulu gerekir. Doğumda rahim kasılmalarının oksitosin salgısını artırması, salgının da kasılmaları güçlendirmesi bir pozitif geri bildirim örneğidir; döngü doğumun gerçekleşmesiyle sona erer.
“Pozitif” ve “negatif” adlandırması yanıtın etkisinin sapmaya göre yönünü gösterir; yararlı ya da zararlı olduğunu göstermez. Pozitif geri bildirim doğumda yararlı olabilir; negatif geri bildirim bozulursa sorun doğurabilir. Bir olayı sınıflandırmak için yanıtın başlangıçtaki sapmayı azaltıp azaltmadığına bakılır. Benzerlik olarak ikisinde de çıktı girdiyi etkiler; fark, etki yönündedir.
Örnek 1. Sıcak havada vücut sıcaklığı yükseliyor, terleme başlıyor ve sıcaklık düşüyor. Bu hangi geri bildirimdir?
Negatif geri bildirim. Yanıt sapmayı azaltıyor ve sıcaklığı denge düzeyine yaklaştırıyor.
Örnek 2. Doğumda oksitosinin kasılmaları güçlendirmesi ve kasılmaların oksitosin salgısını artırması hangi geri bildirimdir? Döngü nasıl sonlanır?
Pozitif geri bildirim. Döngü doğumun gerçekleşmesi ve rahim gerilmesinin ortadan kalkmasıyla sona erer.
Örnek 3. Bir öğrenci “negatif geri bildirim zararlıdır” diyor. Hata nedir?
“Negatif” sözcüğü zarar anlamı taşımaz; yanıtın sapmayı azalttığını anlatır. Homeostazide negatif geri bildirim yararlıdır.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.