Çözümü göster
Stok bir andaki miktarı, akış zaman başına değişime katkıyı belirtir. Homeostatik süreçte ikisi ayrı ölçülür.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Bir su deposunda gelen su ile giden su eşitse seviye sabit kalır. Vücuttaki su, tuz, pH ve enerji düzeyleri de aynı mantıkla giriş ile çıkışın dengesine bağlıdır. Bu bölümde homeostatik süreçlerdeki değişkenlerin nasıl izleneceği, giriş-çıkış ilişkisinin nasıl yorumlanacağı ve verinin doğruluğunun nasıl değerlendirileceği ele alınır.
Her homeostatik değişken için iki kavram ayırt edilir:
• Düzey (stok): ortamda belli bir anda bulunan miktar ya da derişim.
• Akış: birim zamanda giren ve çıkan miktar.
Düzey, girişle çıkışın farkına göre değişir. Giriş çıkıştan fazlaysa düzey artar, azsa düşer, eşitse sabit kalır. Başlangıç düzeyi, giriş ve çıkış verildiğinde son düzey şöyle bulunur: son = başlangıç + giriş − çıkış.
Derişim (örneğin mg/mL), birim hacimdeki madde miktarıdır; toplam miktar ise derişimle hacmin çarpımıdır. İki ayrı kavramdır: derişim aynı kalırken hacim artarsa toplam miktar artar; toplam miktar aynı kalırken hacim artarsa derişim azalır. Örneğin derişimi 2 mg/mL olan 150 mL sıvıda 300 mg madde vardır. Ayrıca birim dönüşümüne dikkat edilir: 2 mg/mL = 2000 mg/L.
Su ve elektrolit düzeyi, giren ve çıkan miktarlarla (içme, besin, terleme, idrar) belirlenir. pH, ortamdaki asitlik düzeyini gösterir ve belirli bir aralıkta tutulmalıdır. Enerji dengesinde ise girişi besinler, çıkışı enerji harcaması oluşturur. Bu değişkenlerin her birinde sistemin sınırı açık tanımlanmalıdır: neyin içeride, neyin dışarıda sayıldığı hesabı etkiler.
Bir iddiayı verilen süreçte sınarken kaynağın ve ölçümün güvenilirliği sorgulanır: ölçüm yöntemi belirtilmiş mi, ölçüm tekrarlanmış mı, birimler tutarlı mı, belirsizlik aralığı verilmiş mi? Örneğin 30 ± 2 birim olarak verilen iki ölçüm arasındaki 1 birimlik fark, belirsizlik içinde kalabilir. İddianın kapsamı da önemlidir: tek bir kısa dönemin verisinden uzun dönem sonuç çıkarılamaz.
Örnek 1. Bir bölmede başlangıçta 20 mL su vardır; 6 mL girer, 4 mL çıkar. Son miktar kaçtır?
20 + 6 − 4 = 22 mL.
Örnek 2. Derişimi 2 mg/mL olan 150 mL çözeltide kaç mg madde vardır? Bu derişim mg/L cinsinden nedir?
2 × 150 = 300 mg. 2 mg/mL = 2000 mg/L.
Örnek 3. İki ölçüm 30 ± 2 ve 31 ± 2 birim olarak raporlanıyor. Birincinin ikinciden küçük olduğunu iddia etmek uygun mudur?
Hayır. Ölçüm belirsizlik aralıkları örtüşüyor; aradaki 1 birimlik fark belirsizlik içinde kalıyor.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.