MegaSoru

Akım Makarası ve Elektromıknatıslar 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Akım Makarası ve Elektromıknatıslar Konu Anlatımı

Bir tel, sarmal biçimde sarılıp içinden akım geçirildiğinde çubuk mıknatısa benzeyen güçlü bir manyetik alan oluşur. Bu konuda akım makarasının manyetik alanını ve bu ilkeyle çalışan elektromıknatısların kullanım alanlarını inceliyoruz.

Akım makarasının manyetik alanı

Sarmal biçimde sarılmış tele akım makarası (bobin) denir. Makaradan akım geçince içinde düzgün ve güçlü bir manyetik alan oluşur; dışarıdaki alan çizgileri çubuk mıknatısınkine benzer. Makaranın bir ucu N, diğer ucu S kutbu gibi davranır.
Kutuplar sağ el kuralıyla bulunur: sağ elin dört parmağı makaradaki akım yönünde kıvrılırsa başparmak makaranın N kutbunu, yani içteki alan yönünü gösterir.

Alanı etkileyen değişkenler

Makaranın merkez eksenindeki manyetik alan:
• Akımla doğru orantılıdır.
• Sarım sayısıyla doğru orantılıdır.
• Makaranın boyuyla ters orantılıdır.
Yani alan, birim uzunluktaki sarım sayısına ve akıma bağlıdır. Sarım sayısı iki katına çıkarılırken makara boyu aynı kalırsa alan iki katına çıkar; sarım sayısı ve boy birlikte iki katına çıkarsa alan değişmez.

Elektromıknatıslar ve kullanım alanları

Akım makarasının içine yumuşak demir bir çekirdek konursa manyetik alan çok güçlenir; bu düzeneğe elektromıknatıs denir. Elektromıknatısın gücü akım, sarım sayısı ve demir çekirdekle artar. Akım kesilince mıknatıslık büyük ölçüde kaybolur; bu, elektromıknatısı kullanışlı yapar.
Kullanım alanlarına örnekler: hurda demirleri taşıyan vinçler, elektrikli zil, röle, hoparlör, manyetik kilitler, MR cihazları ve manyetik raylı trenler.
Bu konuda bilgi toplanırken güvenilir kaynaklar seçilir, bilgiler karşılaştırılarak doğrulanır ve kaydedilir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir akım makarasında akım iki katına çıkarılıyor, sarım sayısı ve boy aynı kalıyor. Merkez eksendeki alan nasıl değişir?

Alan akımla doğru orantılıdır; iki katına çıkar.

Örnek 2. Sarım sayısı üç katına çıkarılırken makara boyu da üç katına çıkarılıyor. Alan nasıl değişir?

Alan sarım sayısıyla doğru, boyla ters orantılıdır. İki etki birbirini götürür; alan değişmez.

Örnek 3. Hurda vincinde kalıcı mıknatıs yerine neden elektromıknatıs kullanılır?

Elektromıknatısın mıknatıslığı akımla açılıp kapatılabilir. Akım kesilince hurdalar istenen yerde bırakılabilir; kalıcı mıknatısla bu mümkün olmaz.

Özetle

  • Akım makarasının içinde düzgün manyetik alan oluşur; makara çubuk mıknatıs gibi davranır.
  • Kutuplar sağ el kuralıyla bulunur.
  • Alan akım ve sarım sayısıyla doğru, makara boyuyla ters orantılıdır.
  • Demir çekirdek elektromıknatısın alanını güçlendirir.
  • Elektromıknatıs vinç, zil, röle, hoparlör ve MR gibi araçlarda kullanılır.

Akım Makarası ve Elektromıknatıslar — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Makaraya bir ucundan bakıldığında sarım akımı saat yönünün tersine dolaşıyor. Bakılan uç hangi kutuptur?
AN
BS
CHem N hem S
DKutup oluşturmaz
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Sağ elin parmakları akımı izler. Başparmak gözlemciye doğru baktığı için alan bu uçtan çıkar ve uç N'dir.
2Kolay
Makaraya bir ucundan bakıldığında sarım akımı saat yönünde dolaşıyor. Bakılan uç hangi kutuptur?
AN
BHem N hem S
CS
DKutup oluşturmaz
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Sağ el başparmağı gözlemciden uzağa bakar. Alan bu uçtan makaranın içine yönelir ve uç S'dir.
3Orta
Gözlemci makaranın sağ ucundan sola doğru bakıyor. Ona göre akım saat yönündedir. Makaranın merkezindeki alan hangi yöne bakar?
ASağa
BYukarı
CAşağı
DSola
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Saat yönünde dolaşan akım, bakılan yüzden içeri doğru alan oluşturur. Sağ uçtan içeri yön soladır.
4Orta
Sol uçtan makaraya doğru bakan gözlemci akımı saat yönünün tersine görüyor. Merkezdeki alanın eksen boyunca yönü nedir?
ASağa
BSola
CYukarı
DAşağı
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Alan gözlemciye doğru, yani sol uca yönelir. Sol uç N'dir.
5Zor
İki öğrenci aynı makaraya karşı uçlardan bakıyor. Biri akımı saat yönünde görüyor. Diğeri ne görür ve kendi ucunu nasıl adlandırır?
ASaat yönünde akım görür, kendi ucu N'dir.
BSaat yönünün tersine akım görür, kendi ucu S'dir.
CSaat yönünün tersine akım görür, kendi ucu N'dir.
DSaat yönünde akım görür, kendi ucu S'dir.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Aynı dönme karşıdan bakıldığında ters görünür. Saat yönünün tersi görülen yüz N'dir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular