Çözümü göster
Sağ elin parmakları akımı izler. Başparmak gözlemciye doğru baktığı için alan bu uçtan çıkar ve uç N'dir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Bir tel, sarmal biçimde sarılıp içinden akım geçirildiğinde çubuk mıknatısa benzeyen güçlü bir manyetik alan oluşur. Bu konuda akım makarasının manyetik alanını ve bu ilkeyle çalışan elektromıknatısların kullanım alanlarını inceliyoruz.
Sarmal biçimde sarılmış tele akım makarası (bobin) denir. Makaradan akım geçince içinde düzgün ve güçlü bir manyetik alan oluşur; dışarıdaki alan çizgileri çubuk mıknatısınkine benzer. Makaranın bir ucu N, diğer ucu S kutbu gibi davranır.
Kutuplar sağ el kuralıyla bulunur: sağ elin dört parmağı makaradaki akım yönünde kıvrılırsa başparmak makaranın N kutbunu, yani içteki alan yönünü gösterir.
Makaranın merkez eksenindeki manyetik alan:
• Akımla doğru orantılıdır.
• Sarım sayısıyla doğru orantılıdır.
• Makaranın boyuyla ters orantılıdır.
Yani alan, birim uzunluktaki sarım sayısına ve akıma bağlıdır. Sarım sayısı iki katına çıkarılırken makara boyu aynı kalırsa alan iki katına çıkar; sarım sayısı ve boy birlikte iki katına çıkarsa alan değişmez.
Akım makarasının içine yumuşak demir bir çekirdek konursa manyetik alan çok güçlenir; bu düzeneğe elektromıknatıs denir. Elektromıknatısın gücü akım, sarım sayısı ve demir çekirdekle artar. Akım kesilince mıknatıslık büyük ölçüde kaybolur; bu, elektromıknatısı kullanışlı yapar.
Kullanım alanlarına örnekler: hurda demirleri taşıyan vinçler, elektrikli zil, röle, hoparlör, manyetik kilitler, MR cihazları ve manyetik raylı trenler.
Bu konuda bilgi toplanırken güvenilir kaynaklar seçilir, bilgiler karşılaştırılarak doğrulanır ve kaydedilir.
Örnek 1. Bir akım makarasında akım iki katına çıkarılıyor, sarım sayısı ve boy aynı kalıyor. Merkez eksendeki alan nasıl değişir?
Alan akımla doğru orantılıdır; iki katına çıkar.
Örnek 2. Sarım sayısı üç katına çıkarılırken makara boyu da üç katına çıkarılıyor. Alan nasıl değişir?
Alan sarım sayısıyla doğru, boyla ters orantılıdır. İki etki birbirini götürür; alan değişmez.
Örnek 3. Hurda vincinde kalıcı mıknatıs yerine neden elektromıknatıs kullanılır?
Elektromıknatısın mıknatıslığı akımla açılıp kapatılabilir. Akım kesilince hurdalar istenen yerde bırakılabilir; kalıcı mıknatısla bu mümkün olmaz.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.