Çözümü göster
Elektrolizde dış kaynak elektriksel iş yaparak istemsiz redoks tepkimesini yürütür. Bu sırada katotta indirgenme, anotta yükseltgenme gerçekleşir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Cep telefonunu şarj etmek, bir pili tersine çalıştırmak gibidir: dışarıdan verilen elektrik enerjisi kimyasal enerji olarak depolanır. Kendiliğinden yürümeyen redoks tepkimeleri, dış güç kaynağı yardımıyla yürütülebilir. Bu işlem elektroliz, kullanılan düzenek ise elektrolitik hücredir.
Elektrolitik hücrede iki elektrot bir elektrolit içine daldırılır ve elektrotlar bir güç kaynağına (pil ya da doğru akım kaynağı) bağlanır. Elektrolit, ergimiş bir tuz ya da bir tuzun çözeltisi olabilir; iyonlar serbest olduğu için akımı iletir. Güç kaynağı elektronları bir elektrottan diğerine zorla gönderir. Kaynak olmazsa tepkime istemsizdir ve yürümez.
Elektrolitik hücrede de yükseltgenme anotta, indirgenme katotta olur; ancak kutuplar galvanik hücrenin tersidir. Elektrolitik hücrede anot (+) kutup, katot (−) kutuptur; çünkü güç kaynağının pozitif ucu anota, negatif ucu katota bağlıdır. Elektronlar dış devrede anottan çıkar, güç kaynağı üzerinden katota gelir. Katot elektron aldığı için orada indirgenme olur, anot elektron kaybettiği için yükseltgenme olur. Anot ve katot tanımı (yükseltgenme/indirgenme) her iki hücre türünde de aynıdır.
Ergimiş NaCl de Na⁺ ve Cl⁻ iyonları serbesttir. Güç kaynağı bağlanınca Na⁺ iyonları katoda, Cl⁻ iyonları anoda göç eder:
Katot (−): Na⁺ + e⁻ → Na (indirgenme)
Anot (+): 2Cl⁻ → Cl₂ + 2e⁻ (yükseltgenme)
Toplam: 2NaCl → 2Na + Cl₂. Bu tepkime kendiliğinden yürümez; gereken elektrik enerjisi dışarıdan sağlanır. Katotta sodyum metali, anotta klor gazı elde edilir.
Saf su iletken değildir; bu yüzden az miktarda asit ya da tuz eklenerek iletkenlik arttırılır. Elektroliz sonucunda katotta hidrojen, anotta oksijen gazı toplanır: 2H₂O → 2H₂ + O₂. Katotta toplanan hidrojenin hacmi anotta toplanan oksijenin iki katıdır (tepkime katsayılarının oranı 2:1). Yarı tepkimeler elektrolitin ortamına göre değişir; bu dersin kapsamında ürünler soruda verilir ve tepkimeler genel olarak toplam denklem düzeyinde yorumlanır.
• Galvanik hücre: istemli tepkime, kimyasal enerji → elektrik enerjisi, anot (−), katot (+), dış güç kaynağı yoktur.
• Elektrolitik hücre: istemsiz tepkime, elektrik enerjisi → kimyasal enerji, anot (+), katot (−), dış güç kaynağı gerekir.
• Her ikisinde de anotta yükseltgenme, katotta indirgenme olur; elektronlar dış devrede anottan katota akar; çözeltide anyonlar anoda, katyonlar katoda doğru göç eder.
Elektrolizde enerjinin tamamı kimyasal enerjiye dönüşmez; bir kısmı ısı olarak çevreye yayılır.
Örnek 1. Ergimiş MgCl₂ elektrolizinde katot ve anotta hangi olaylar gerçekleşir?
Mg²⁺ katoda gider ve elektron alarak indirgenir: Mg²⁺ + 2e⁻ → Mg. Cl⁻ anoda gider ve elektron vererek yükseltgenir: 2Cl⁻ → Cl₂ + 2e⁻. Katot (−) kutuptur ve katotta magnezyum metali, anotta klor gazı elde edilir.
Örnek 2. Bir elektroliz düzeneğinde güç kaynağının uçları ters bağlanırsa elektrotlarda ne değişir?
Kutuplar yer değiştirir. Daha önce anot (+) olan elektrot katot (−) olur, katot olan elektrot anot olur. Yükseltgenme ve indirgenme yarı tepkimeleri elektrotlar arasında yer değiştirir; iyonların göç yönü de tersine döner.
Örnek 3. Su elektrolizinde katot tüpünde 20 mL gaz toplandığında anot tüpünde yaklaşık kaç mL gaz toplanır?
2H₂O → 2H₂ + O₂ denklemine göre H₂ ile O₂ hacim oranı 2:1 dir. Katotta H₂, anotta O₂ toplanır. Katotta 20 mL hidrojen toplandığına göre anotta yaklaşık 10 mL oksijen toplanır.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.