Çözümü göster
Kaplanacak eşya katot olarak kullanılır. Kaynağın negatif ucundan gelen elektronlar yüzeyde Cu²⁺ iyonlarını indirger ve yeni bakır tabakası oluşturur.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Çelik bir anahtarlığın parlak nikel kaplaması, bir musluğun krom görünümü, yeni bir damlama borusunun galvanizli yüzeyi elektroliz ile hazırlanmış olabilir. Elektrolizle kaplama, bir metal yüzeyin elektroliz yoluyla başka bir metalin ince tabakasıyla örtülmesidir. Amaç çoğunlukla korumayı, güzel görünümü ya da iletkenliği artırmaktır.
Bir metal eşyayı bakırla kaplamak için şu düzenek kurulur:
• Kaplanacak eşya güç kaynağının negatif ucuna bağlanır, yani katot olur.
• Kaplamada kullanılan bakır levha pozitif uca bağlanır, yani anot olur.
• Elektrolit, kaplama metalinin iyonlarını içerir (örneğin CuSO₄ çözeltisi, Cu²⁺ içerir).
Bu düzenek, elektrolitik hücrenin bir uygulamasıdır; kaplama sırasında anot (+) ve katot (−) tanımları değişmez.
Bakırla kaplama düzeneğinde:
Katot (−): Cu²⁺ + 2e⁻ → Cu (kaplanacak eşyanın yüzeyinde bakır birikir)
Anot (+): Cu → Cu²⁺ + 2e⁻ (bakır levha çözünür)
Anottan çözeltiye geçen Cu²⁺ miktarı, katotta harcanan Cu²⁺ miktarına yaklaşık eşit olduğundan çözeltideki derişim yaklaşık sabit kalır. Anot olarak inert (tepkimeye girmeyen) bir elektrot kullanılırsa çözeltideki Cu²⁺ yenilenmez ve çözelti giderek seyrelir; bu nedenle kaplama için çözünen anot tercih edilir.
Kaplamanın kalınlığı ve düzgünlüğü, akım şiddetinden, kaplama süresinden, elektrolit derişiminden, yüzey temizliğinden ve eşyanın şeklinden etkilenir. Yüzey yağlı ya da paslıysa kaplama tutunmaz. Aynı miktarda metal daha geniş bir yüzeye dağıtılırsa ortalama kalınlık azalır. Ortalama kalınlık, kaplamanın düzgün olduğunu göstermez; köşelerde kalın, girintilerde ince tabaka oluşabilir. Toplam birikim miktarı kaplamanın kalitesini (tutunma, parlaklık) tek başına belirlemez.
Galvaniz (çinko kaplama), nikel ve krom kaplama, gümüş kaplı çatal-bıçak takımları elektrolizle kaplamaya örnektir. Kaplama, altındaki metali korozyondan korur; çinko kaplı demir çizilse bile çinko demirden daha aktif olduğu için önce çinko aşınır. Bazı yüzeylerde kaplama yalnızca süs amaçlıdır; bazılarında ise aşınmaya dayanıklılık ya da iletkenlik sağlamak için yapılır.
Kaplama tepkimesinin başlayabilmesi için uygulanan gerilim, ideal koşullarda hesaplanan minimum potansiyel farkından (E°katot − E°anot büyüklüğü) küçük olmamalıdır. Gerçek çalışma gerilimi ise bu ideal eşikten genellikle yüksektir; çünkü devrede direnç ve diğer kayıplar vardır. Bu nedenle ideal eşik değeri çalışma geriliminin tam değeri olarak alınmamalıdır.
Örnek 1. Bir demir kaşığı bakırla kaplamak için hangi elektrot katot, hangisi anot olmalıdır? Yarı tepkimeleri yazınız.
Kaplanacak demir kaşık katot (−) olmalıdır, bakır levha anot (+) olmalıdır; elektrolit Cu²⁺ içeren bir çözeltidir. Katot: Cu²⁺ + 2e⁻ → Cu, anot: Cu → Cu²⁺ + 2e⁻. Kaşığın yüzeyinde bakır birikir, bakır levha ise çözünerek incelir.
Örnek 2. Aynı miktarda bakır, yüzey alanı iki kat büyük bir eşyaya kaplanırsa ortalama kaplama kalınlığı nasıl değişir?
Aynı miktar bakır iki kat geniş bir yüzeye dağıldığı için ortalama kalınlık yaklaşık yarıya iner. Ancak bu yalnızca ortalamadır; kaplamanın düzgün olup olmadığı ayrıca incelenmelidir.
Örnek 3. Kaplama düzeneğinde bakır anot yerine platin anot kullanılırsa çözelti zamanla nasıl değişir?
Platin inert bir elektrottur, Cu²⁺ vermez. Katotta Cu²⁺ harcanmaya devam eder ama anottan Cu²⁺ gelmediği için çözeltideki Cu²⁺ derişimi azalır. Çözelti seyrelir ve kaplama hızı düşer. Anotta ise başka bir yükseltgenme (örneğin suyun yükseltgenmesi) gerçekleşir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.