MegaSoru

Elektrolizle Kaplama 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Elektrolizle Kaplama Konu Anlatımı

Çelik bir anahtarlığın parlak nikel kaplaması, bir musluğun krom görünümü, yeni bir damlama borusunun galvanizli yüzeyi elektroliz ile hazırlanmış olabilir. Elektrolizle kaplama, bir metal yüzeyin elektroliz yoluyla başka bir metalin ince tabakasıyla örtülmesidir. Amaç çoğunlukla korumayı, güzel görünümü ya da iletkenliği artırmaktır.

Kaplama düzeneği

Bir metal eşyayı bakırla kaplamak için şu düzenek kurulur:
• Kaplanacak eşya güç kaynağının negatif ucuna bağlanır, yani katot olur.
• Kaplamada kullanılan bakır levha pozitif uca bağlanır, yani anot olur.
• Elektrolit, kaplama metalinin iyonlarını içerir (örneğin CuSO₄ çözeltisi, Cu²⁺ içerir).
Bu düzenek, elektrolitik hücrenin bir uygulamasıdır; kaplama sırasında anot (+) ve katot (−) tanımları değişmez.

Yarı tepkimeler

Bakırla kaplama düzeneğinde:
Katot (−): Cu²⁺ + 2e⁻ → Cu (kaplanacak eşyanın yüzeyinde bakır birikir)
Anot (+): Cu → Cu²⁺ + 2e⁻ (bakır levha çözünür)
Anottan çözeltiye geçen Cu²⁺ miktarı, katotta harcanan Cu²⁺ miktarına yaklaşık eşit olduğundan çözeltideki derişim yaklaşık sabit kalır. Anot olarak inert (tepkimeye girmeyen) bir elektrot kullanılırsa çözeltideki Cu²⁺ yenilenmez ve çözelti giderek seyrelir; bu nedenle kaplama için çözünen anot tercih edilir.

Kaplamanın niteliğini etkileyen etkenler

Kaplamanın kalınlığı ve düzgünlüğü, akım şiddetinden, kaplama süresinden, elektrolit derişiminden, yüzey temizliğinden ve eşyanın şeklinden etkilenir. Yüzey yağlı ya da paslıysa kaplama tutunmaz. Aynı miktarda metal daha geniş bir yüzeye dağıtılırsa ortalama kalınlık azalır. Ortalama kalınlık, kaplamanın düzgün olduğunu göstermez; köşelerde kalın, girintilerde ince tabaka oluşabilir. Toplam birikim miktarı kaplamanın kalitesini (tutunma, parlaklık) tek başına belirlemez.

Günlük örnekler

Galvaniz (çinko kaplama), nikel ve krom kaplama, gümüş kaplı çatal-bıçak takımları elektrolizle kaplamaya örnektir. Kaplama, altındaki metali korozyondan korur; çinko kaplı demir çizilse bile çinko demirden daha aktif olduğu için önce çinko aşınır. Bazı yüzeylerde kaplama yalnızca süs amaçlıdır; bazılarında ise aşınmaya dayanıklılık ya da iletkenlik sağlamak için yapılır.

Gerilim eşiği

Kaplama tepkimesinin başlayabilmesi için uygulanan gerilim, ideal koşullarda hesaplanan minimum potansiyel farkından (E°katot − E°anot büyüklüğü) küçük olmamalıdır. Gerçek çalışma gerilimi ise bu ideal eşikten genellikle yüksektir; çünkü devrede direnç ve diğer kayıplar vardır. Bu nedenle ideal eşik değeri çalışma geriliminin tam değeri olarak alınmamalıdır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir demir kaşığı bakırla kaplamak için hangi elektrot katot, hangisi anot olmalıdır? Yarı tepkimeleri yazınız.

Kaplanacak demir kaşık katot (−) olmalıdır, bakır levha anot (+) olmalıdır; elektrolit Cu²⁺ içeren bir çözeltidir. Katot: Cu²⁺ + 2e⁻ → Cu, anot: Cu → Cu²⁺ + 2e⁻. Kaşığın yüzeyinde bakır birikir, bakır levha ise çözünerek incelir.

Örnek 2. Aynı miktarda bakır, yüzey alanı iki kat büyük bir eşyaya kaplanırsa ortalama kaplama kalınlığı nasıl değişir?

Aynı miktar bakır iki kat geniş bir yüzeye dağıldığı için ortalama kalınlık yaklaşık yarıya iner. Ancak bu yalnızca ortalamadır; kaplamanın düzgün olup olmadığı ayrıca incelenmelidir.

Örnek 3. Kaplama düzeneğinde bakır anot yerine platin anot kullanılırsa çözelti zamanla nasıl değişir?

Platin inert bir elektrottur, Cu²⁺ vermez. Katotta Cu²⁺ harcanmaya devam eder ama anottan Cu²⁺ gelmediği için çözeltideki Cu²⁺ derişimi azalır. Çözelti seyrelir ve kaplama hızı düşer. Anotta ise başka bir yükseltgenme (örneğin suyun yükseltgenmesi) gerçekleşir.

Özetle

  • Kaplanacak eşya katot (−), kaplama metali anot (+) olur; elektrolit kaplama metalinin iyonlarını içerir.
  • Çözünen anot, çözeltideki iyon derişimini yaklaşık sabit tutar; inert anotta derişim azalır.
  • Kaplama kalınlığı ve niteliği akım, süre, yüzey alanı, yüzey temizliği ve derişimden etkilenir.
  • Ortalama kalınlık düzgünlüğü göstermez; toplam birikim kalite ölçüsü değildir.
  • İdeal minimum potansiyel farkı, gerçek çalışma geriliminin tam değeri olarak alınmamalıdır.

Elektrolizle Kaplama — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Uygun Cu²⁺ banyosunda, banyoyla kendiliğinden tepkime vermeyen iletken bir anahtar bakırla kaplanacak. Bakırın tek katodik ürün olduğu modelde hangi kurulum amaca uygundur?
AAnahtar pozitif uca bağlanır; Cu²⁺ elektron vererek anahtara yerleşir.
BAnahtar kaynakla bağlantısız bırakılır; yalnız çözeltiye batırılması yeterlidir.
CAnahtar negatif uca bağlanır; anahtar yüzeyinde Cu²⁺ elektron alıp Cu oluşturur.
DAnahtar negatif uca bağlanır; kaplama anahtarın kendi atomlarının Cu atomuna dönüşmesiyle olur.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Kaplanacak eşya katot olarak kullanılır. Kaynağın negatif ucundan gelen elektronlar yüzeyde Cu²⁺ iyonlarını indirger ve yeni bakır tabakası oluşturur.
2Kolay
Uygun sulu banyoda bakır birikiminin tek katodik olay olduğu modelde iletken eşya katot olarak hazırlanmış. Banyoya bakır iyonu sağlayabilen çözünen anotlu bir düzenek için hangi seçim uygundur?
AYalnız Na⁺ içeren elektrolit ve bakır içermeyen inert anot.
BCu²⁺ içeren elektrolit ve negatif uca bağlı bakır anot.
CCu²⁺ içeren uygun elektrolit ve pozitif uca bağlı bakır anot.
Dİyonsuz yalıtkan sıvı ve pozitif uca bağlı plastik levha.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Katotta bakır biriktirmek için banyoda uygun Cu²⁺ bulunur. Pozitif bakır anot Cu → Cu²⁺ + 2e⁻ ile çözünerek iyon kaynağı olabilir.
3Orta
Bakır kaplamanın ortalama kalınlığına açık yüzey alanının etkisi sınanacak. Aynı yoğunlukta, düzgün ve kayıpsız Cu tabakaları elde edildiği modelde hangi karşılaştırma bu etkiyi ayırır?
AAçık alanla birlikte biriken toplam Cu kütlesini de değiştirmek.
BAlanları aynı tutup yalnız kaplanan metalin türünü değiştirmek.
CYalnız kaplama rengini kaydedip alan ve kalınlığı ölçmemek.
DFarklı açık alanlara aynı toplam bakır kütlesi biriktirip ortalama kalınlıklarını karşılaştırmak.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Alan etkisi için toplam bakır birikimi ve kaplama özellikleri kontrol edilmelidir. Aynı miktar bakırın farklı alanlara yayılması ortalama kalınlığın alanla ilişkisini gösterir.
4Orta
Standart durumdaki ideal bakır aktarım modelinde çözünen Cu anot ve Cu²⁺ indirgenen katot için aynı Cu²⁺/Cu standart indirgenme değeri +0,34 V verilmiş. Direnç ve diğer kayıplar ideal hesapta dışlanıyor. Hangi yorum doğrudur?
Aİki yarı hücre değeri eşit olduğundan ideal tersinir potansiyel farkı sıfırdır; bu, gerçek kaplamanın sıfır gerilimle yürütüleceği anlamına gelmez.
Bİki değer toplanır ve zorunlu ideal eşik 0,68 V olur.
CTek değer +0,34 V olduğundan bütün bakır banyoları tam bu gerilimde çalışır.
Dİdeal fark sıfırsa dış kaynak ve elektriksel iletim hiçbir kaplamada gerekmez.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
İdeal referans farkı +0,34 V değerinden aynı değerin çıkarılmasıyla sıfırdır. Bakırın bir yüzeyden diğerine aktarılmasında gerçek akım ve kayıplar bulunduğundan çalışma gerilimi bu ideal sonuca eşitlenmez.
5Zor
İdeal karışan bakır banyosunda yalnız Cu anotta çözünüyor ve aynı miktarda Cu katotta birikiyor. Hacim sabit ve başka Cu²⁺ girişi/çıkışı yok. Elektrolit ve anot seçimlerinin ortak işlevi nasıl açıklanır?
ABakır anot kullanılırsa katotta Cu²⁺ tüketimi tamamen durur.
BBanyo Cu²⁺ iletir; çözünen Cu anot, katotta tüketilen Cu²⁺ iyonlarını yenileyebilir.
CAnot elektron aldığı için Cu²⁺ iyonlarını tüketerek çözünür.
DHacim sabitse Cu²⁺ derişimi anot olayından bağımsız olarak hep sabittir.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Katotta Cu²⁺ azalırken Cu anot çözünmesi Cu²⁺ sağlar. Verilen eşleşen miktarlar ve sabit hacim altında çözeltinin toplam Cu²⁺ miktarı korunabilir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular