Çözümü göster
Kontrollü koşullarda çift kimliği değişirken ölçülen gerilim de değişmiştir. Bu, elektrot çiftinin etkisine kanıttır.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Aynı iki metalden kurulan iki galvanik hücrenin gerilimi her zaman aynı çıkmaz. Elektrot çiftinin yanı sıra çözeltilerin derişimi ve sıcaklık gibi koşullar da hücre potansiyelini etkiler. Bu bölümde etkenlerin yönü nitel olarak, yani sayısal hesap yapmadan, Le Chatelier ilkesi temelinde yorumlanır.
Hücre potansiyelini belirleyen en önemli etken, hangi iki yarı hücrenin birleştirildiğidir. Standart indirgenme potansiyelleri arasındaki fark ne kadar büyükse hücrenin gerilimi o kadar büyüktür. Zn–Cu hücresi (1,10 V) ile Zn–Ag hücresi (1,56 V) aynı koşullarda farklı gerilimler üretir. Aynı metali daha büyük çubuk haline getirmek bu farkı değiştirmez.
Le Chatelier ilkesine göre bir sistemde derişim değiştirilirse sistem bu değişikliği azaltacak yönde tepki verir. Zn + Cu²⁺ → Zn²⁺ + Cu tepkimesinde tepkimeye giren Cu²⁺ derişimi arttırılırsa tepkime ürünler yönünde daha istemli hale gelir ve hücre potansiyeli artma eğilimi gösterir. Ürün tarafındaki Zn²⁺ derişimi arttırılırsa tepkime ileri yönde daha az istemli olur ve potansiyel azalma eğilimindedir. Bu yorum yalnızca yön verir; ne kadar değişeceği bu bölümde hesaplanmaz.
Hücre tepkimesine giren ya da çıkan saf katılar (Zn çubuğu, Cu çubuğu gibi) tepkimenin yürüyebilmesi için yeterli miktarda bulunduğu sürece, miktarları ya da yüzey alanları denge potansiyelini değiştirmez. Daha geniş bir elektrot, hücrenin daha uzun süre çalışmasını ya da daha fazla akım vermesini sağlayabilir; fakat potansiyel aynı kalır. Bu, "gerilim" ile "kapasite" kavramlarının birbirinden ayrı olduğunu gösterir: gerilim birim yük başına enerjidir (1 V = 1 J/C), kapasite ise toplam yük miktarıdır.
Sıcaklık değişince hücre potansiyeli de değişebilir, fakat yön hücreye ve tepkimeye bağlıdır. Bazı hücrelerde sıcaklık arttıkça potansiyel azalırken, bazılarında artar. Bu yüzden verisiz olarak "sıcaklık artarsa potansiyel artar" ya da "azalır" denemez; ölçülen veriye bakmak gerekir. Birkaç sıcaklıktan alınan ölçümler arasındaki örüntüyü, ölçülmemiş uç sıcaklıklara uzatmak da güvenli değildir.
Bir etkenin hücre potansiyeline etkisini sınamak için yalnız o etken (bağımsız değişken) değiştirilir; elektrot çifti, diğer derişimler ve sıcaklık sabit tutulur (kontrol değişkenleri). Ölçülen hücre potansiyeli bağımlı değişkendir. Ölçüm, hücre dengeye geldikten sonra ve mümkünse akım çekmeden (açık devre) yapılır. Sonuç güvenilir olsun diye ölçüm birkaç kez tekrarlanır ve ortalama alınır.
Örnek 1. Zn–Cu hücresinde Cu²⁺ çözeltisi seyreltilirse hücre potansiyelinin nasıl değişmesi beklenir?
Cu²⁺ derişimi azalınca tepkimeye giren türlerden biri azalır; Le Chatelier ilkesine göre tepkime ileri yönde daha az istemli hale gelir ve hücre potansiyeli azalma eğilimi gösterir. Nicel değişim bu bölümde hesaplanmaz, yalnız yön yorumlanır.
Örnek 2. Bir öğrenci, daha uzun ve kalın bir Zn çubuğu kullanırsa hücrenin geriliminin artacağını düşünüyor. Bu düşünce doğru mudur?
Doğru değildir. Zn saf katı olduğundan miktarı ya da yüzey alanı denge potansiyelini değiştirmez. Daha büyük çubuk yalnızca hücrenin daha uzun süre çalışmasına (kapasiteye) katkı sağlayabilir; gerilim aynı kalır.
Örnek 3. Aşağıdaki deney tasarımlarından hangisi derişimin hücre potansiyeline etkisini sınar? (A) Hem derişimi hem sıcaklığı aynı anda değiştirmek, (B) Yalnız Cu²⁺ derişimini değiştirip diğer her şeyi sabit tutmak.
B seçeneği doğrudur. Bir etkenin etkisini ayırmak için tek bir değişkeni değiştirmek gerekir. A seçeneğinde hem derişim hem sıcaklık değiştiği için potansiyel farkının hangisinden kaynaklandığı anlaşılamaz.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.