MegaSoru

Elektrolizde Madde–Elektrik İlişkisi 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Elektrolizde Madde–Elektrik İlişkisi Konu Anlatımı

Bir metal parçasını elektrolizle kaplamak isteyen bir işletme, ne kadar süre ve ne kadar akımla çalışacağına karar vermelidir. Elektrolizde elektrotlarda oluşan madde miktarı, devreden geçen elektrik yükü ile ilişkilidir. Bu bölümde bu ilişki hazır veriler yorumlanarak, yani hesap yapmadan, nitel olarak ele alınır.

Akım, süre ve yük

Akım şiddeti (I), birim zamanda devreden geçen yük miktarıdır; birimi amper (A) dir. Devreden geçen toplam yük (Q), akım ile sürenin çarpımıdır: Q = I × t. Yük coulomb (C) ile ölçülür. Amper bir hızı (saniyede geçen yükü), coulomb ise toplam miktarı anlatır; bu ikisi karıştırılmamalıdır. Aynı yük, küçük akımla uzun sürede ya da büyük akımla kısa sürede geçebilir.

Faraday elektroliz yasası

Faraday yasasına göre bir elektrotta oluşan ya da harcanan madde miktarı, devreden geçen yükle doğru orantılıdır. Aynı tepkime ve aynı koşullarda yük ne kadar büyükse elektrotta o kadar çok madde birikir. Yük, akım ve sürenin çarpımı olduğu için hem akımı hem süreyi artırmak ürün miktarını artırır. Bu bölümde yasa yalnızca bilimsel bilgi olarak ele alınır; kütle, mol ya da gaz hacmi hesabı yapılmaz.

Hazır veriyi yorumlamak

Bir deneyde farklı akım ve sürelerde elde edilen veriler verilmişse örüntü araştırılır. Akım sabitken süre arttıkça biriken madde artıyorsa miktar, süre ile ilişkilidir. Süre sabitken akım arttıkça biriken madde artıyorsa miktar akımla da ilişkilidir. Yalnız tek bir değişkeni değiştiren veri çiftleri karşılaştırıldığında ilişki daha net görülür. Devre akımının değişken olduğu bir kayıtta, toplam yük için akım–zaman grafiğinin altında kalan alan gibi bir değer kullanıldığı hazır veride belirtilir.

Eşit yük, eşit kütle demek değildir

Aynı yük geçse bile oluşan kütle her zaman aynı olmaz. Çünkü bir mol metalin oluşması için gereken elektron sayısı (iyon yüküne bağlı) ve metalin mol kütlesi farklıdır. Ayrıca devreden geçen yükün tamamı hedef tepkimede harcanmayabilir; yan tepkimeler (örneğin su veya gaz oluşumu) yükün bir kısmını tüketebilir. Bu yüzden aynı koşulda aynı tepkimeyi karşılaştırmadıkça yük artışından kütle sonucu çıkarılmamalıdır.

Ölçüm ve yorum hataları

Elektrotta biriken ham kütle tamamen saf metal olmayabilir (nem, kirlilik, oksit). Toplanan gaz hacmi, oluşan gaz hacminden farklı olabilir; çünkü bir kısım gaz çözünebilir ya da kaçabilir. Tersine çevrilen akımda, daha önce biriken madde çözünebilir. Bu yüzden ölçüm yapılırken akımın sabitliği, elektrot temizliği ve süre kaydı özenle yürütülmelidir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir elektroliz deneyinde 1 A akımla 10 dk çalışıldığında katotta 0,2 g metal birikiyor. Akım 2 A ye çıkarılıp süre aynı tutulursa biriken metal miktarı için ne söylenebilir? (Aynı tepkime, aynı koşullar)

Devreden geçen yük akım ile süre çarpımına bağlıdır. Süre sabit, akım iki katına çıkmıştır; geçen toplam yük artmıştır. Aynı tepkimede biriken madde, yükle doğru orantılı olduğu için daha fazla metal birikir. Bu bölümde sayısal oran hesabı yapılmaz, yönün artış olduğu yorumlanır.

Örnek 2. Aynı yük, bir devrede Ag⁺ çözeltisinden ve başka bir devrede Cu²⁺ çözeltisinden geçirildiğinde iki katotta biriken kütleler neden farklı olabilir?

Gümüş iyonu bir elektronla, bakır iyonu iki elektronla indirgenir; ayrıca iki metalin mol kütleleri farklıdır. Aynı yükün aynı sayıda elektron taşıması, oluşan atom sayısını ve dolayısıyla kütleyi farklılaştırır. Bu nedenle eşit yük eşit kütle anlamına gelmez.

Örnek 3. Bir öğrenci, katotta toplanan gaz hacmini ölçerek oluşan gazın tamamını bulduğunu iddia ediyor. Bu iddia neden tartışılabilir?

Gazın bir kısmı çözeltide çözünmüş olabilir ya da toplama düzeneğinden kaçmış olabilir. Ayrıca yan tepkimelerle başka gazlar oluşmuş olabilir. Toplanan hacim, oluşan miktarı eksik temsil edebilir; bu nedenle ölçüm yöntemi ve hata kaynakları belirtilmelidir.

Özetle

  • Devreden geçen yük, akım ile sürenin çarpımıdır (Q = I × t); amper hızı, coulomb toplam miktarı anlatır.
  • Faraday yasasına göre elektrotta oluşan madde miktarı, geçen yükle doğru orantılıdır (aynı tepkimede).
  • Hazır veride tek değişkeni değiştiren ölçüm çiftleri karşılaştırılarak ilişki yorumlanır.
  • Eşit yük, farklı tepkimelerde eşit kütle üretmez; elektron sayısı ve mol kütlesi farklıdır.
  • Ham tartı ve toplanan gaz hacmi oluşan miktarı eksik ya da fazla gösterebilir; ölçüm hataları belirtilmelidir.

Elektrolizde Madde–Elektrik İlişkisi — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Aynı metalin elde edildiği iki elektroliz denemesi eşit süre yürütülüyor. Akım her denemede sabit, hedef ürüne giden yük payı aynı ve reaktifler yeterli. Daha yüksek akımlı deneme için hangi nitel sonuç beklenir?
ADaha az yük aktarılır ve daha az metal oluşur.
BDaha fazla yük aktarılır ve daha çok hedef metal oluşur.
CSüreler aynı olduğu için ürün miktarları zorunlu eşittir.
DAkım değişince metalin element türü mutlaka değişir.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Eşit çalışma süresinde daha yüksek sabit akım daha çok yük aktarır. Aynı tepkime ve aynı ürün veriminde daha fazla yük, daha fazla metal oluşmasına karşılık gelir.
2Kolay
Bir elektroliz denemesi sabit akımla sürdürülüyor. Aynı tepkime devam ederken reaktifler tükenmiyor, ürün kaybı olmuyor ve ürün verimi değişmiyor. Daha uzun çalışma süresi için hangi sonuç doğrudur?
AAkım sabitse toplam yük her süre için aynıdır.
BAktarılan toplam yük ve oluşan ürün miktarı artar.
CÜrün miktarı süre uzadıkça zorunlu azalır.
DDaha uzun süre elektronu pozitif yüklü yapar.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Sabit akım sürdükçe yük aktarımı devam eder. Aynı ürünün oluşumu da aynı verimle devam ettiğinden daha uzun sürede daha fazla ürün birikir.
3Orta
Aynı metalin aynı verimle elde edildiği K ve L denemelerinde akımlar sabit. L hem daha yüksek akımla hem daha uzun süre yürütülüyor. Reaktifler yeterliyse hangi çıkarım hesap yapmadan kurulabilir?
Aİki etki ters yönlü olduğundan sonuç belirsizdir.
BL daha kısa sürdüğü için daha az ürün verir.
CL daha fazla yük aktarır ve daha çok metal oluşturur.
DAkım ve süre değişse de ürün miktarı zorunlu aynı kalır.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Daha yüksek akım birim zamandaki yükü, daha uzun süre ise aktarımın devamını artırır. İki değişim birlikte daha çok yük ve aynı tepkimede daha çok ürün yönündedir.
4Orta
İki elektroliz hücresinden eşit toplam yük geçiriliyor ve yükün tamamı belirtilen metal oluşturma tepkimelerinde kullanılıyor. Birinde X, diğerinde Y metali elde ediliyor; yarı tepkimeler ve mol kütleleri verilmemiş. Hangi değerlendirme doğrudur?
AEşit yük her metalden kesin eşit kütle oluşturur.
BFarklı metallerde yük ile ürün arasında hiçbir ilişki yoktur.
CEşit yük tek başına farklı metallerin eşit kütlede oluştuğunu göstermez.
DYalnız deney kaplarının rengi bilinirse kütle eşitliği belirlenir.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Eşit yük elektron aktarımını eşitler. Farklı ürünlerin aynı kütlede oluşup oluşmadığını değerlendirmek için metalin mol kütlesi ve oluşumunda gereken elektron bilgisi gerekir.
5Zor
Aynı sabit akım ve ürün tepkimesiyle yürütülen iki denemeden L daha uzun sürüyor. Öğrenci L kesin daha çok hedef ürün verir diyor; fakat reaktifin ne zaman tükendiği ve sonradan yan tepkime olup olmadığı bilinmiyor. Bu iddia için hangi ek koşul gereklidir?
AYalnız kapların hacminin dışarıdan aynı görünmesi.
BL içindeki akımın yalnız ilk anda daha büyük ölçülmesi.
CReaktif tükendikten sonra hedef ürünün yine aynı hızda oluştuğunu varsaymak.
DHedef tepkimenin ek süre boyunca yeterli reaktifle ve aynı ürün verimiyle sürmesi.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Daha uzun süre daha fazla toplam yük demektir; ancak ek yükün hedef ürüne gitmesi gerekir. Reaktif tükenmesi veya yan tepkime varsa daha çok hedef ürün sonucu koşulsuz kurulamaz.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular