Çözümü göster
Eşit çalışma süresinde daha yüksek sabit akım daha çok yük aktarır. Aynı tepkime ve aynı ürün veriminde daha fazla yük, daha fazla metal oluşmasına karşılık gelir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Bir metal parçasını elektrolizle kaplamak isteyen bir işletme, ne kadar süre ve ne kadar akımla çalışacağına karar vermelidir. Elektrolizde elektrotlarda oluşan madde miktarı, devreden geçen elektrik yükü ile ilişkilidir. Bu bölümde bu ilişki hazır veriler yorumlanarak, yani hesap yapmadan, nitel olarak ele alınır.
Akım şiddeti (I), birim zamanda devreden geçen yük miktarıdır; birimi amper (A) dir. Devreden geçen toplam yük (Q), akım ile sürenin çarpımıdır: Q = I × t. Yük coulomb (C) ile ölçülür. Amper bir hızı (saniyede geçen yükü), coulomb ise toplam miktarı anlatır; bu ikisi karıştırılmamalıdır. Aynı yük, küçük akımla uzun sürede ya da büyük akımla kısa sürede geçebilir.
Faraday yasasına göre bir elektrotta oluşan ya da harcanan madde miktarı, devreden geçen yükle doğru orantılıdır. Aynı tepkime ve aynı koşullarda yük ne kadar büyükse elektrotta o kadar çok madde birikir. Yük, akım ve sürenin çarpımı olduğu için hem akımı hem süreyi artırmak ürün miktarını artırır. Bu bölümde yasa yalnızca bilimsel bilgi olarak ele alınır; kütle, mol ya da gaz hacmi hesabı yapılmaz.
Bir deneyde farklı akım ve sürelerde elde edilen veriler verilmişse örüntü araştırılır. Akım sabitken süre arttıkça biriken madde artıyorsa miktar, süre ile ilişkilidir. Süre sabitken akım arttıkça biriken madde artıyorsa miktar akımla da ilişkilidir. Yalnız tek bir değişkeni değiştiren veri çiftleri karşılaştırıldığında ilişki daha net görülür. Devre akımının değişken olduğu bir kayıtta, toplam yük için akım–zaman grafiğinin altında kalan alan gibi bir değer kullanıldığı hazır veride belirtilir.
Aynı yük geçse bile oluşan kütle her zaman aynı olmaz. Çünkü bir mol metalin oluşması için gereken elektron sayısı (iyon yüküne bağlı) ve metalin mol kütlesi farklıdır. Ayrıca devreden geçen yükün tamamı hedef tepkimede harcanmayabilir; yan tepkimeler (örneğin su veya gaz oluşumu) yükün bir kısmını tüketebilir. Bu yüzden aynı koşulda aynı tepkimeyi karşılaştırmadıkça yük artışından kütle sonucu çıkarılmamalıdır.
Elektrotta biriken ham kütle tamamen saf metal olmayabilir (nem, kirlilik, oksit). Toplanan gaz hacmi, oluşan gaz hacminden farklı olabilir; çünkü bir kısım gaz çözünebilir ya da kaçabilir. Tersine çevrilen akımda, daha önce biriken madde çözünebilir. Bu yüzden ölçüm yapılırken akımın sabitliği, elektrot temizliği ve süre kaydı özenle yürütülmelidir.
Örnek 1. Bir elektroliz deneyinde 1 A akımla 10 dk çalışıldığında katotta 0,2 g metal birikiyor. Akım 2 A ye çıkarılıp süre aynı tutulursa biriken metal miktarı için ne söylenebilir? (Aynı tepkime, aynı koşullar)
Devreden geçen yük akım ile süre çarpımına bağlıdır. Süre sabit, akım iki katına çıkmıştır; geçen toplam yük artmıştır. Aynı tepkimede biriken madde, yükle doğru orantılı olduğu için daha fazla metal birikir. Bu bölümde sayısal oran hesabı yapılmaz, yönün artış olduğu yorumlanır.
Örnek 2. Aynı yük, bir devrede Ag⁺ çözeltisinden ve başka bir devrede Cu²⁺ çözeltisinden geçirildiğinde iki katotta biriken kütleler neden farklı olabilir?
Gümüş iyonu bir elektronla, bakır iyonu iki elektronla indirgenir; ayrıca iki metalin mol kütleleri farklıdır. Aynı yükün aynı sayıda elektron taşıması, oluşan atom sayısını ve dolayısıyla kütleyi farklılaştırır. Bu nedenle eşit yük eşit kütle anlamına gelmez.
Örnek 3. Bir öğrenci, katotta toplanan gaz hacmini ölçerek oluşan gazın tamamını bulduğunu iddia ediyor. Bu iddia neden tartışılabilir?
Gazın bir kısmı çözeltide çözünmüş olabilir ya da toplama düzeneğinden kaçmış olabilir. Ayrıca yan tepkimelerle başka gazlar oluşmuş olabilir. Toplanan hacim, oluşan miktarı eksik temsil edebilir; bu nedenle ölçüm yöntemi ve hata kaynakları belirtilmelidir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.