Çözümü göster
SHE ortak bir sıfır referansı sağlar. Böylece farklı yarı hücrelerin standart indirgenme potansiyelleri aynı ölçekte karşılaştırılır.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Bir pilin ne kadar gerilim üreteceğini önceden hesaplayabilmek için yarı hücrelerin elektron alma eğilimlerini ortak bir ölçeğe dökmek gerekir. Bu ölçek standart indirgenme potansiyelleridir. Bir yarı hücrenin potansiyeli doğrudan ölçülemez, ancak bir başka yarı hücreyle birleştirilince ölçülen gerilimden bulunur; bu nedenle ortak bir referans seçilmiştir.
Standart hidrojen elektrot (SHE) referans yarı hücredir. Standart koşullarda (1 M H⁺ çözeltisi, 1 atm H₂ gazı, 25 °C, Pt elektrot) potansiyeli keyfi olarak 0,00 V kabul edilir. Diğer yarı hücrelerin standart indirgenme potansiyeli (E°), bu elektrotla bir hücre kurulup gerilim ölçülerek belirlenir. Bir yarı hücrenin E° değeri SHE ye göre ne kadar yüksekse, o türün elektron alma (indirgenme) eğilimi o kadar fazladır.
Standart indirgenme potansiyelleri, yarı tepkime indirgenme yönünde yazılarak verilir. Birkaç örnek (25 °C, 1 M için):
• Mg²⁺ + 2e⁻ → Mg E° = −2,37 V
• Zn²⁺ + 2e⁻ → Zn E° = −0,76 V
• Fe²⁺ + 2e⁻ → Fe E° = −0,44 V
• 2H⁺ + 2e⁻ → H₂ E° = 0,00 V
• Cu²⁺ + 2e⁻ → Cu E° = +0,34 V
• Ag⁺ + e⁻ → Ag E° = +0,80 V
Sorularda bu değerler genellikle verilir. Değeri büyük olan yarı tepkime, elektron almaya daha yatkındır. Tepkime tersine çevrilirse (yükseltgenme olarak yazılırsa) E° nin işareti de değişir; ancak yarı tepkime katsayıyla çarpılsa bile E° değeri çarpılmaz.
Standart hücre potansiyeli, katot ile anot arasındaki potansiyel farkıdır:
E°hücre = E°katot − E°anot
Burada her iki değer de indirgenme potansiyeli olarak alınır. Katot, indirgenme potansiyeli büyük olan yarı hücredir; anot ise küçük olandır. Zn–Cu hücresinde E°hücre = 0,34 − (−0,76) = 1,10 V dur. Yarı tepkimeler denkleştirilirken katsayıyla çarpılsa bile potansiyel çarpılmaz; potansiyel miktar değil, eğilim bildirir. Örneğin 2Ag⁺ + Cu → 2Ag + Cu²⁺ için E°hücre = 0,80 − 0,34 = 0,46 V dur, 0,80 ile 2 çarpılmaz.
E°hücre pozitifse tepkime standart koşullarda istemlidir ve galvanik hücre kurulabilir. E°hücre negatifse tepkime istemsizdir; ancak dışarıdan enerji verilirse (elektroliz) yürütülebilir. Cu + Zn²⁺ → Cu²⁺ + Zn tepkimesi için E°hücre = (−0,76) − 0,34 = −1,10 V olduğundan istemsizdir. İstemli olması, tepkimenin hızlı olduğu anlamına gelmez; potansiyel yalnızca eğilimi, hız ise kinetiği anlatır.
Bir yarı hücre tablosunda başka bir referans (SHE yerine başka bir elektrot) kullanılırsa tüm değerler aynı miktarda kayar, fakat iki yarı hücre arasındaki fark değişmez. Bu yüzden hücre potansiyeli hesaplanırken referans noktası önemli değildir. Birim olarak volt kullanılır; milivolt ile verilmişse volta çevrilmelidir (1 V = 1000 mV). Bu konudaki değerler standart koşullar (1 M, 25 °C, 1 atm) için geçerlidir; standart olmayan koşullarda sonuç genellenmemelidir.
Örnek 1. E°(Zn²⁺/Zn) = −0,76 V ve E°(Ag⁺/Ag) = +0,80 V verildiğine göre Zn–Ag galvanik hücresinin standart potansiyelini bulunuz.
Katot, indirgenme potansiyeli büyük olan Ag⁺/Ag yarı hücresidir; anot Zn dur. E°hücre = E°katot − E°anot = 0,80 − (−0,76) = 1,56 V. Potansiyel pozitif olduğu için tepkime istemlidir: Zn + 2Ag⁺ → Zn²⁺ + 2Ag. Gümüşün katsayısı 2 olsa da 0,80 V çarpılmaz.
Örnek 2. Fe²⁺/Fe için E° = −0,44 V, Cu²⁺/Cu için E° = +0,34 V ise Fe + Cu²⁺ → Fe²⁺ + Cu tepkimesi istemli midir?
Fe anot, Cu katottur. E°hücre = 0,34 − (−0,44) = 0,78 V > 0 olduğundan tepkime istemlidir. Bu sonuç, demir çivinin bakır sülfat çözeltisinde kızıl kaplanma yapmasıyla uyumludur.
Örnek 3. Bir öğrenci hücre potansiyelini E°hücre = E°anot − E°katot olarak yazıp Zn–Cu hücresi için −1,10 V buluyor. Hatayı açıklayınız.
Hücre potansiyeli E°katot − E°anot ile hesaplanır. Öğrenci çıkarmayı ters sırada yapmıştır. Doğru hesap 0,34 − (−0,76) = +1,10 V dur. Galvanik hücre için potansiyel pozitif çıkmalıdır; negatif çıkması sıranın ters yazıldığını ya da istemsiz bir tepkime seçildiğini düşündürür.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.