MegaSoru

Korozyon ve Önleme Yöntemleri 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Korozyon ve Önleme Yöntemleri Konu Anlatımı

Açık havada bırakılan demir bir çivi zamanla kırmızı-kahverengi bir tabakayla kaplanır, gemi gövdelerinin boyası dalgalar altında kabarır. Metallerin çevresindeki maddelerle tepkimeye girerek bozulmasına korozyon denir. Demirin korozyonuna paslanma adı verilir. Korozyon istenmeyen bir redoks olayıdır ve ekonomik kayıplara neden olur.

Paslanma nasıl olur?

Demirin paslanması için oksijen ve su (nem) birlikte gerekir. Demirin bir bölgesi anot gibi davranarak yükseltgenir: Fe → Fe²⁺ + 2e⁻. Oksijen suyun varlığında başka bir bölgede indirgenir ve elektronları alır. Oluşan demir iyonları sonunda hidratlı demir(III) oksit olan pas tabakasına dönüşür. Pas gevşek ve gözeneklidir, altındaki demiri korumaz; bu yüzden korozyon derine doğru ilerler.

Korozyonu etkileyen faktörler

Nem ve oksijen korozyonun temel koşullarıdır. Kuru bir ortamda ya da oksijeni uzaklaştırılmış kaynatılmış suda paslanma çok yavaştır. Tuz (örneğin deniz suyu) çözeltideki iyon sayısını artırır ve iletkenliği yükseltir, böylece paslanma hızlanır. Yüzeyin çizilmesi, metalin farklı bölgelerinin farklı koşullara maruz kalması da korozyonu başlatabilir. Korozyonu karşılaştırırken tek bir etken değiştirilir (kuru–ıslak, tuzlu–tuzsuz) diğerleri aynı tutulur.

Bariyer ile koruma

Metal yüzeyin oksijen ve nemle temasını kesen kaplamalara bariyer denir. Boya, yağ, plastik kaplama ve metal kaplama bu amaçla kullanılır. Alüminyum gibi bazı metaller yüzeyde ince, sıkı bir oksit tabakası oluşturarak kendi kendilerini korur. Bariyer sağlam olduğu sürece koruma sürer; çizilir ya da çatlarsa altındaki metal açığa çıkar ve korozyon yeniden başlar. Bu nedenle yüzey hazırlığı (yağdan ve pastan temizleme) da önemlidir.

Katodik koruma ve kurban anot

Korunacak metal, ondan daha aktif bir metalle iletken bir yoldan birleştirilirse aktif metal anot gibi yükseltgenir ve korunan metal katot olarak korunur. Aktif metale kurban anot denir. Gemi gövdelerine çinko ya da magnezyum bloklar takılması, yer altı boru hatlarının magnezyumla bağlanması buna örnektir. Kurban anot zamanla tükenir ve değiştirilmelidir. Kurban metal seçerken aktiflik verisine bakılır: korunacak metalden daha aktif olmalıdır (Zn, Fe için kurban anot olabilir; Cu olamaz).

Kaplanmış metalde çizik olursa

Çizilmiş bir kaplamada hangi metalin aşınacağı iki metalin aktifliğine bağlıdır. Çinko kaplı demir (galvaniz) çizilirse çinko demirden daha aktif olduğu için çinko aşınır, demir korunur. Kalay kaplı demir (teneke) çizilirse demir kalaydan daha aktif olduğu için demir aşınır ve paslanma kaplamasız demirden bile daha hızlı olabilir. Bu fark, kaplamanın yalnızca bariyer değil aynı zamanda galvanik bir çift de oluşturabilmesinden kaynaklanır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Fe için E° = −0,44 V, Zn için E° = −0,76 V, Sn için E° = −0,14 V (indirgenme potansiyelleri). Çizilmiş çinko kaplı ve çizilmiş kalay kaplı demir levhalardan hangisinde demir korunur?

Çinko kaplı levhada Zn, Fe den daha aktiftir (E° daha küçük); Zn anot gibi aşınır ve Fe korunur. Kalay kaplı levhada ise Sn, Fe den daha az aktiftir; çizik bölgesinde Fe anot olur ve Fe aşınır. Yani yalnızca çinko kaplı levhada demir korunur.

Örnek 2. Bir öğrenci üç çividen birini kuru ortamda, birini nemli havada, birini tuzlu suda bekletiyor. Beklenen paslanma sırası nedir?

Kuru ortam paslanmayı en az destekler, nemli havada oksijen ve su bulunduğundan paslanma görülür, tuzlu suda iyon sayısı arttığı için paslanma en hızlıdır. Beklenen sıra: kuru < nemli < tuzlu su. Karşılaştırma yalnız nem ve tuz değişkenleriyle yapıldığı için sonuç yorumlanabilir.

Örnek 3. Bir boru hattı magnezyumla bağlanıyor. Magnezyumun işlevi nedir ve zamanla ne olur?

Magnezyum demirden daha aktif olduğu için anot gibi davranır: Mg → Mg²⁺ + 2e⁻. Elektronlar demire geçerek demirin yükseltgenmesini engeller. Bu yüzden magnezyum kurban anottur. Zamanla magnezyum tükenir; bu nedenle düzenli olarak yenilenmelidir.

Özetle

  • Demirin paslanması için oksijen ve su birlikte gerekir; tuz paslanmayı hızlandırır.
  • Boya, yağ ve kaplama gibi bariyerler metalin oksijen ve nemle temasını keser; çizilince etkisini kaybedebilir.
  • Kurban anot, korunacak metalden daha aktif bir metaldir; yükseltgenerek tükenir ve değiştirilmelidir.
  • Çinko kaplı demir çizilince çinko aşınır, kalay kaplı demir çizilince demir aşınır.
  • Korozyon deneylerinde tek değişken değiştirilir; kısa gözlemden uzun vadeli ömür tahmini yapılmaz.

Korozyon ve Önleme Yöntemleri — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
ÖrnekSu durumuOksijen durumuYeni pas gözlemiKYok, kuruVarYokLVarUzaklaştırılmışYokMVarVarVar
Temiz demir örneklerinin sıradan atmosferik paslanması nötr koşullarda inceleniyor; başka yükseltgen yok. Örnek gözlemler tabloda verilmiştir. Hangi sonuç desteklenir?
Aİncelenen koşullarda su ve oksijenin birlikte bulunduğu örnekte yeni pas gözlenmiştir.
BKuru oksijen tek başına en fazla yeni pas oluşturmuştur.
COksijeni uzaklaştırılmış su en fazla yeni pas oluşturmuştur.
DSu ve oksijen hiçbir demir paslanma deneyinde önemli değildir.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Hazır kayıtlarda yeni pas yalnız hem suyun hem oksijenin bulunduğu örnekte görülür. Sonuç belirtilen nötr atmosferik paslanma koşullarıyla sınırlıdır.
2Kolay
Aynı demir, açık alan, sıcaklık, oksijen erişimi ve süreyle yapılan örnek deneyde tuzlu suda metal kaybı saf sudakinden fazla ölçülüyor. Hangi çıkarım uygundur?
AHer tuz derişimi bütün metallerde kaybı aynı miktarda artırır.
BBu deney koşullarında tuzlu ortam daha fazla demir kaybıyla ilişkilidir.
CSaf suda hiçbir koşulda demir korozyonu olamaz.
DBu kayıt tuzun kendisinin kesin elektron alan yükseltgen olduğunu kanıtlar.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Diğer koşullar eşitken tuzlu örneğin daha büyük kaybı bu karşılaştırmada tuzlu ortamın etkisini destekler. Farklı metaller veya bütün derişimler için kesin genelleme yapılamaz.
3Orta
Model nemli ortamda metallerin aktifliği P > Fe > Q > R olarak verilmiş. Pasifleşme yok, seçilen metal demire iletken bağlanacak ve ortak elektrolitle temas edecek. Demiri korumak için hangi seçim uygundur?
AQ; demirden daha az aktif olduğu için demirin yerine kesin yükseltgenir.
BP; demirden daha kolay yükseltgenerek kurban anot olabilir.
CR; en az aktif metal her zaman kurban anot olur.
DFe; özdeş metal bağlamak tek başına seçici kurban anot sağlar.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Kurban anot korunan demirden daha kolay yükseltgenmelidir. Verilen sıralamada yalnız P demirin üzerindedir; modelin bağlantı ve elektrolit koşulları da sağlanmıştır.
4Orta
Demir üzerindeki Zn ve Cu kaplamalar çizilip demiri açığa çıkarıyor. Verilen ortamda aktiflik Zn > Fe > Cu; metalik temas ve ortak nemli elektrolit var, pasifleşme yok. Hangi karşılaştırma doğrudur?
Aİki kaplama çizilince aynı mekanizmayla aynı korumayı kesin sürdürür.
BCu demirden aktif olduğundan kurban anot olur.
CZn kaplama demirden az aktif olduğundan açık Fe bölgesini kesin anot yapar.
DZn demirin yerine yükseltgenerek koruma sağlayabilir; Cu ile temas eden açık demir ise anot hâline gelebilir.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Zn daha aktif olduğu için uygun bağlantıda tercihli yükseltgenebilir. Cu daha az aktiftir; çizikte açılan Fe, Cu ile galvanik çiftin anodik tarafı olabilir. Çizilme sonrası mekanizmalar eşit değildir.
5Zor
K demiri saf suda düşük sıcaklıkta, L demiri tuzlu suda daha yüksek sıcaklıkta tutulmuş; L daha çok kayıp vermiş. Tuzun ayrı etkisini sınamak için hangi ek tasarım gerekir?
AAynı iki koşulu tekrarlayıp bütün farkı yalnız tuza bağlamak.
BAynı metal, sıcaklık, oksijen erişimi, alan ve sürede yalnız tuz içeriğini değiştirmek.
CL örneğinin alanını da büyütmek.
DKorozyon kaybını ölçmeyip yalnız başlangıç kabı etiketine göre karar vermek.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
İlk kayıtta tuz ve sıcaklık birlikte değişmiştir. Tuz etkisini yalıtmak için diğer etkenler sabit tutularak yalnız tuz içeriği değiştirilmelidir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular