Çözümü göster
Hazır kayıtlarda yeni pas yalnız hem suyun hem oksijenin bulunduğu örnekte görülür. Sonuç belirtilen nötr atmosferik paslanma koşullarıyla sınırlıdır.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Açık havada bırakılan demir bir çivi zamanla kırmızı-kahverengi bir tabakayla kaplanır, gemi gövdelerinin boyası dalgalar altında kabarır. Metallerin çevresindeki maddelerle tepkimeye girerek bozulmasına korozyon denir. Demirin korozyonuna paslanma adı verilir. Korozyon istenmeyen bir redoks olayıdır ve ekonomik kayıplara neden olur.
Demirin paslanması için oksijen ve su (nem) birlikte gerekir. Demirin bir bölgesi anot gibi davranarak yükseltgenir: Fe → Fe²⁺ + 2e⁻. Oksijen suyun varlığında başka bir bölgede indirgenir ve elektronları alır. Oluşan demir iyonları sonunda hidratlı demir(III) oksit olan pas tabakasına dönüşür. Pas gevşek ve gözeneklidir, altındaki demiri korumaz; bu yüzden korozyon derine doğru ilerler.
Nem ve oksijen korozyonun temel koşullarıdır. Kuru bir ortamda ya da oksijeni uzaklaştırılmış kaynatılmış suda paslanma çok yavaştır. Tuz (örneğin deniz suyu) çözeltideki iyon sayısını artırır ve iletkenliği yükseltir, böylece paslanma hızlanır. Yüzeyin çizilmesi, metalin farklı bölgelerinin farklı koşullara maruz kalması da korozyonu başlatabilir. Korozyonu karşılaştırırken tek bir etken değiştirilir (kuru–ıslak, tuzlu–tuzsuz) diğerleri aynı tutulur.
Metal yüzeyin oksijen ve nemle temasını kesen kaplamalara bariyer denir. Boya, yağ, plastik kaplama ve metal kaplama bu amaçla kullanılır. Alüminyum gibi bazı metaller yüzeyde ince, sıkı bir oksit tabakası oluşturarak kendi kendilerini korur. Bariyer sağlam olduğu sürece koruma sürer; çizilir ya da çatlarsa altındaki metal açığa çıkar ve korozyon yeniden başlar. Bu nedenle yüzey hazırlığı (yağdan ve pastan temizleme) da önemlidir.
Korunacak metal, ondan daha aktif bir metalle iletken bir yoldan birleştirilirse aktif metal anot gibi yükseltgenir ve korunan metal katot olarak korunur. Aktif metale kurban anot denir. Gemi gövdelerine çinko ya da magnezyum bloklar takılması, yer altı boru hatlarının magnezyumla bağlanması buna örnektir. Kurban anot zamanla tükenir ve değiştirilmelidir. Kurban metal seçerken aktiflik verisine bakılır: korunacak metalden daha aktif olmalıdır (Zn, Fe için kurban anot olabilir; Cu olamaz).
Çizilmiş bir kaplamada hangi metalin aşınacağı iki metalin aktifliğine bağlıdır. Çinko kaplı demir (galvaniz) çizilirse çinko demirden daha aktif olduğu için çinko aşınır, demir korunur. Kalay kaplı demir (teneke) çizilirse demir kalaydan daha aktif olduğu için demir aşınır ve paslanma kaplamasız demirden bile daha hızlı olabilir. Bu fark, kaplamanın yalnızca bariyer değil aynı zamanda galvanik bir çift de oluşturabilmesinden kaynaklanır.
Örnek 1. Fe için E° = −0,44 V, Zn için E° = −0,76 V, Sn için E° = −0,14 V (indirgenme potansiyelleri). Çizilmiş çinko kaplı ve çizilmiş kalay kaplı demir levhalardan hangisinde demir korunur?
Çinko kaplı levhada Zn, Fe den daha aktiftir (E° daha küçük); Zn anot gibi aşınır ve Fe korunur. Kalay kaplı levhada ise Sn, Fe den daha az aktiftir; çizik bölgesinde Fe anot olur ve Fe aşınır. Yani yalnızca çinko kaplı levhada demir korunur.
Örnek 2. Bir öğrenci üç çividen birini kuru ortamda, birini nemli havada, birini tuzlu suda bekletiyor. Beklenen paslanma sırası nedir?
Kuru ortam paslanmayı en az destekler, nemli havada oksijen ve su bulunduğundan paslanma görülür, tuzlu suda iyon sayısı arttığı için paslanma en hızlıdır. Beklenen sıra: kuru < nemli < tuzlu su. Karşılaştırma yalnız nem ve tuz değişkenleriyle yapıldığı için sonuç yorumlanabilir.
Örnek 3. Bir boru hattı magnezyumla bağlanıyor. Magnezyumun işlevi nedir ve zamanla ne olur?
Magnezyum demirden daha aktif olduğu için anot gibi davranır: Mg → Mg²⁺ + 2e⁻. Elektronlar demire geçerek demirin yükseltgenmesini engeller. Bu yüzden magnezyum kurban anottur. Zamanla magnezyum tükenir; bu nedenle düzenli olarak yenilenmelidir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.