MegaSoru

Metalik Aktiflik 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Metalik Aktiflik Konu Anlatımı

Bir maden suyu şişesine bakır tel batırmak hiçbir değişiklik yaratmazken, çinko parçası asitli sıvıda hemen kabarcıklanır. Metallerin elektron verme eğilimi aynı değildir. Metalik aktiflik, bir metalin elektron vererek yükseltgenme eğilimini ifade eder; bu eğilim deneylerle karşılaştırılarak sıralanabilir.

Aktiflik ne demektir?

Bir metal ne kadar kolay elektron veriyorsa o kadar aktiftir. Aktif metaller yükseltgenmeye, yani çözeltiye iyon olarak geçmeye eğilimlidir. Aktiflik, kütlesi büyük olmakla ya da çok parlak olmakla ilgili değildir; yalnızca elektron verme eğilimini anlatır. Bu eğilim doğrudan görülemediği için deneylerde ortaya çıkan gözlemlerden dolaylı olarak çıkarılır.

Metal ile metal tuzu çözeltisi deneyi

Bir metal parçası, başka bir metalin iyonlarını içeren çözeltiye batırılır. Metal daha aktifse çözeltideki iyonlara elektron verir ve çözeltiye geçer, çözeltideki metal iyonu ise katı metal olarak çökelir. Örneğin Zn + Cu²⁺ → Zn²⁺ + Cu olduğunda çinko bakırdan daha aktiftir (Zn > Cu). Tepkime gözlenmezse (Cu + Zn²⁺ için) bakır çinkodan daha az aktiftir. Bu karşılaştırma yer değiştirme tepkimesi olarak adlandırılır: aktif metal, daha az aktif metalin yerini alır.

Seyreltik HCl ile metal deneyi

Seyreltik HCl çözeltisindeki H⁺ iyonları hidrojene indirgenir. Metal asitle H₂ gazı çıkararak tepkimeye giriyorsa hidrojenden daha aktiftir (örneğin Zn, Mg, Fe). Gaz çıkışı yoksa metal hidrojenden daha az aktiftir (Cu, Ag gibi). Böylece hidrojen, aktiflik sırasında bir referans noktası olarak kullanılır: üstünde olan metaller H₂ çıkarır, altında olanlar çıkarmaz.

Aktiflik sırasını kurmak

Elde edilen ikili karşılaştırmalar birleştirilerek bir sıra oluşturulur. Örnekler: Mg çinko iyonunu çökeltiyor (Mg > Zn), Zn bakır iyonunu çökeltiyor (Zn > Cu); buradan Mg > Zn > Cu sırası kurulur. Ancak veriler her zaman tam sırayı vermez: ayrı iki zincir elde edilmişse (A > B ve C > D) A ile C arasındaki ilişki bilinmez; iki zincir arasında ortak bir metal yoksa bunlar birleştirilemez. Kurulan sıra yalnızca kanıtın izin verdiği kadar iddialı olmalıdır.

Deneyi güvenilir yapmak

Karşılaştırmalar kontrollü yapılmalıdır: metal parçalarının büyüklüğü, çözelti derişimi ve hacmi, sıcaklık ve bekleme süresi aynı tutulur. Yalnız bir değişken (hangi metal olduğu) farklıdır. Tepkimenin gözlenmemesi kısa süreli bir gözlemden çıkarılmamalı, gerekirse süre uzatılmalı ya da kontrol deneyi yapılmalıdır. Gaz çıkışının hızı, çökelen miktar ya da katyonun yükü aktifliğin tek başına ölçüsü değildir; hepsi koşullardan etkilenir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir öğrenci üç deney yapıyor: X metali Y²⁺ çözeltisinde kaplanma yapıyor, Y metali Z²⁺ çözeltisinde kaplanma yapıyor, Z metali seyreltik HCl ile gaz çıkarmıyor. Aktiflik sırası nasıl olur?

X metali Y²⁺ iyonlarını çökeltiyor, bu yüzden X > Y dir. Y metali Z²⁺ iyonlarını çökeltiyor, bu yüzden Y > Z dir. Zincir X > Y > Z şeklinde birleştirilir. Z metali HCl ile gaz çıkarmadığına göre hidrojenden daha az aktiftir; yani sıra X > Y > Z, ve Z, H nin altındadır.

Örnek 2. Mg, Zn ve Cu için şu gözlemler verilmiştir: Mg ve Zn seyreltik HCl ile H₂ çıkarıyor, Cu çıkarmıyor. Bu bilgi Mg ile Zn arasında sıralama yapmaya yeter mi?

Yetmez. Her iki metalin de hidrojenden daha aktif olduğu anlaşılır, Cu nun ise hidrojenden daha az aktif olduğu anlaşılır; fakat Mg ile Zn arasındaki sıra bu verilerden çıkmaz. Bu sırayı kurmak için bir metali diğerinin tuz çözeltisine batırmak gibi doğrudan bir karşılaştırma gerekir.

Örnek 3. Demir çivi, bakır sülfat çözeltisinde kızıl kaplanma yaparken aynı çivi çinko sülfat çözeltisinde değişmiyor. Fe, Cu ve Zn nasıl sıralanır?

Fe çözeltideki Cu²⁺ iyonlarını çökeltiyorsa Fe > Cu dur. Fe çinko iyonlarını çökeltmiyorsa Fe, Zn den daha az aktiftir, yani Zn > Fe. İki bilgi birleştirilince Zn > Fe > Cu sırası elde edilir.

Özetle

  • Metalik aktiflik, bir metalin elektron verme eğilimini anlatır; aktif metal daha az aktif metalin yerini alır.
  • Seyreltik HCl ile H₂ çıkaran metal hidrojenden daha aktiftir, çıkarmayan metal daha az aktiftir.
  • Kısmi veriler tam bir aktiflik sırası vermeyebilir; ayrı zincirler ortak metal olmadan birleştirilemez.
  • Tepkime gözlenmemesi kısa süreli, tek bir gözleme dayanarak kesin sonuç sayılmamalıdır.
  • Karşılaştırmada tek değişken değişmeli, diğer koşullar (derişim, sıcaklık, süre, parça büyüklüğü) aynı tutulmalıdır.

Metalik Aktiflik — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Zn metali Cu²⁺ içeren çözeltiye konulduğunda Cu metali birikiyor ve Zn²⁺ oluşuyor. Bu yer değiştirme gözleminden metallerin aktifliği için hangi sonuç çıkarılır?
AZn, Cu'dan daha aktiftir.
BCu, Zn'den daha aktiftir.
CZn ile Cu eşit aktifliktedir.
DCu biriktiği için aktiflik ilişkisi kurulamaz.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Zn atomları elektron verip Cu²⁺ iyonlarını Cu metaline dönüştürdüğünden Zn, Cu'dan daha aktiftir.
2Kolay
Uygun koşullarda Zn metali Fe²⁺ çözeltisinden Fe, Fe metali de Cu²⁺ çözeltisinden Cu ayırıyor. Bu gözlemlere göre metallerin aktiflikçe çoktan aza sırası hangisidir?
AFe, Zn, Cu
BZn, Cu, Fe
CCu, Fe, Zn
DZn, Fe, Cu
Çözümü göster
Doğru cevap: D
İlk gözlem Zn'nin Fe'den, ikinci gözlem Fe'nin Cu'dan daha aktif olduğunu gösterir. Birleştirilince Zn, Fe, Cu sırası elde edilir.
3Orta
Zn ve Fe'nin Cu²⁺ çözeltisiyle yer değiştirme davranışını karşılaştırmak isteyen öğrencinin metal türünü tek bağımsız değişken yaptığı düzenek hangisidir?
AEşit yüzey alanlı temiz metalleri eşit hacim ve derişimde Cu²⁺ çözeltilerinde aynı sıcaklık ve süreyle denemek
BZn'yi sıcak ve derişik, Fe'yi soğuk ve seyreltik çözeltide denemek
CZn'yi Cu²⁺, Fe'yi Ag⁺ çözeltisine koymak
DFe'yi kısa, Zn'yi uzun süre gözlemek ve yüzey alanlarını farklı tutmak
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Metal türünün etkisini ayırmak için çözeltinin kimliği, hacmi, derişimi, sıcaklık, gözlem süresi ve metal yüzey alanı sabit tutulmalıdır.
4Orta
Zn metali yalnız Zn²⁺ içeren bir çözeltiye konuluyor ve görünür bir değişim olmuyor. Öğrenci bu kaydı Zn'nin Cu'dan daha az aktif olduğunun kanıtı sayıyor. Bu veri için doğru değerlendirme hangisidir?
AZn değişmediği için Cu kesinlikle daha aktiftir.
BZn değişmediği için bütün metal iyonlarını indirger.
CZn ile Cu'yu karşılaştıracak bir gözlem yoktur; metalin kendi iyonunda değişmemesi bu sıralamayı vermez.
DZn²⁺ bulunduğu için Cu'nun aktifliği Zn'ye eşittir.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Deney yalnız Zn metali ile kendi iyonunu içerir. Cu içeren bir karşılaştırma yapılmadığından Zn–Cu sırası bu kayıttan belirlenemez.
5Zor
DeneyMetalMetal iyonuOluşan metal1XZ²⁺Z2ZY²⁺Y3YT²⁺T
Varsayımsal X, Y, Z ve T metallerinin uygun koşullardaki deneyleri tabloda verilmiştir. Her kayıtta belirtilen yeni metalin oluştuğu ve başlangıç metalinin iyonlaştığı doğrulanmıştır. Aktiflikçe çoktan aza sıra hangisidir?
AX, Y, Z, T
BX, Z, Y, T
CZ, X, Y, T
DX, Z, T, Y
Çözümü göster
Doğru cevap: B
X, Z'den; Z, Y'den; Y de T'den daha aktiftir. Üç ilişki X, Z, Y, T zincirini oluşturur.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular