Çözümü göster
Zn elektrodunda yükseltgenme, Cu elektrodunda indirgenme gerçekleşir. Galvanik hücre çalışırken anot negatif, katot pozitiftir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Kol saatindeki, uzaktan kumandadaki ya da el fenerindeki pil, kimyasal enerjiyi elektrik enerjisine çeviren bir düzenektir. Bu dönüşümü yapan düzeneklerin en temel örneği galvanik hücredir. Galvanik hücrede istemli bir redoks tepkimesinin elektron alışverişi iki ayrı yerde gerçekleşmeye zorlanır ve elektronlar bir dış devreden geçirilerek iş yaptırılır.
Bir galvanik hücre iki yarı hücreden oluşur. Her yarı hücrede bir elektrot (metal çubuk) ve bu elektrodun iyonlarını içeren bir elektrolit çözeltisi bulunur. İki yarı hücre, bir tuz köprüsü ile birbirine bağlanır; elektrotlar ise iletken bir telle (dış devre) birleştirilir. Örnek olarak Zn–Cu hücresinde bir kapta Zn çubuğu ve Zn²⁺ içeren çözelti, diğer kapta Cu çubuğu ve Cu²⁺ içeren çözelti bulunur.
Yükseltgenmenin olduğu elektroda anot, indirgenmenin olduğu elektroda katot denir. Galvanik hücrede anot (−) kutuptur, katot (+) kutuptur. Zn–Cu hücresinde:
Anot (−): Zn → Zn²⁺ + 2e⁻ (Zn çubuğu incelir, Zn²⁺ derişimi artar)
Katot (+): Cu²⁺ + 2e⁻ → Cu (Cu çubuğu kalınlaşır, Cu²⁺ derişimi azalır)
Toplam tepkime Zn + Cu²⁺ → Zn²⁺ + Cu dur. Anot ve katot adları, elektrodun işaretine göre değil, orada hangi yarı tepkimenin olduğuna göre verilir. Bir elektrodun anot ya da katot olması, kullanılan metale göre değişir ve yarı tepkimeden çıkarılır.
Elektronlar dış devrede anottan katota doğru akar; çünkü elektron anotta üretilir, katotta tüketilir. Akım yönü geleneksel olarak elektron yönünün tersi kabul edilir; bu yüzden "elektron yönü" ile "geleneksel akım yönü" karıştırılmamalıdır. Çözeltilerin içinde ise iyonlar hareket eder: anyonlar anot yarı hücresine, katyonlar katot yarı hücresine doğru göç eder. Elektronlar çözeltiden geçmez; devre iki yoldan tamamlanır: elektronlar dış telde, iyonlar çözeltide ve tuz köprüsünde taşınır.
Tuz köprüsü, çözeltilerin elektriksel olarak nötr kalmasını sağlar. Anot kabında Zn²⁺ çoğaldıkça pozitif yük birikir, katot kabında Cu²⁺ azaldıkça negatif yük (SO₄²⁻) baskın hale gelir. Tuz köprüsündeki iyonlar bu yük dengesizliğini giderir. Tuz köprüsünde kullanılan elektrolit, hücre tepkimesine girmeyen iyonlardan seçilmelidir (örneğin KNO₃ ya da Na₂SO₄). Tuz köprüsü kaldırılırsa devre tamamlanmaz ve akım kesilir; açık devrede yine bir gerilim ölçülür ama akım geçmez.
Hücre çalıştıkça anot kütlesi azalır, katot kütlesi artar (katotta metal çöküyorsa). Anot çözeltisinin katyon derişimi artar, katot çözeltisinin katyon derişimi azalır. Tepkime ilerledikçe hücrenin gerilimi azalır ve sonunda tepkime dengeye ulaştığında akım kesilir. Kimyasal enerjinin tamamı elektriğe dönüşmez; bir kısmı ısı olarak çevreye yayılır.
Örnek 1. Mg–Cu galvanik hücresinde Mg elektrodu hangi kutuptur? Yarı tepkimesini yazınız.
Mg, Cu dan daha aktiftir ve elektron verir. Yükseltgenme olduğu için Mg elektrodu anottur ve galvanik hücrede anot (−) kutuptur. Yarı tepkime: Mg → Mg²⁺ + 2e⁻. Elektronlar dış devrede Mg elektrodundan Cu elektroduna doğru akar.
Örnek 2. Zn–Cu hücresinde tuz köprüsünün olduğu devre bir süre çalıştıktan sonra tuz köprüsü çıkarılıyor. Neden akım kesilir?
Tuz köprüsü olmayınca çözeltilerdeki yük dengesi bozulur. Anot kabında pozitif yük, katot kabında negatif yük birikir ve bu birikme, elektronların akışını durdurur. Devrenin iyon yolu da kesildiği için akım geçmez.
Örnek 3. Çalışan bir galvanik hücrede anot çubuğunun kütlesi 2 g azalmıştır. Katot çubuğunun kütlesi ile ilgili ne söylenebilir?
Katotta metal iyonları metal olarak çöküyorsa katot kütlesi artar, ancak artış miktarı anottaki azalmaya eşit olmak zorunda değildir; çünkü anotta ve katotta farklı metaller vardır ve yarı tepkimelerdeki mol kütleleri farklıdır. Ayrıca katotta katı metal oluşmuyorsa (örneğin gaz çıkıyorsa) katot kütlesi değişmeyebilir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.