Düşünceyi Geliştirme Yolları Konu Anlatımı
Yazarlar düşüncelerini okura daha açık ve inandırıcı biçimde aktarmak için çeşitli yollar kullanır. Bu yollara düşünceyi geliştirme yolları denir.
Tanımlama, örneklendirme, karşılaştırma
• Tanımlama: Bir kavramın ne olduğunu açıklamaktır. "Fotosentez, bitkilerin güneş ışığını kullanarak besin üretmesidir." Genellikle "nedir" sorusuna cevap verir.
• Örneklendirme: Bir düşünceyi somutlaştırmak için örnek vermektir. "Bazı hayvanlar kış uykusuna yatar; ayılar ve kirpiler bunlardandır."
• Karşılaştırma: İki ya da daha fazla varlığın benzer veya farklı yönlerini ortaya koymaktır.
Tanık gösterme, sayısal veri, benzetme
• Tanık gösterme: Düşünceyi desteklemek için ünlü bir kişinin ya da uzmanın sözüne başvurmaktır. "Atatürk'ün dediği gibi..." biçimindeki ifadeler buna örnektir.
• Sayısal verilerden yararlanma: Düşünceyi istatistik ve sayılarla desteklemektir.
• Benzetme: Bir varlığı bir özellik bakımından başka bir varlığa benzeterek anlatmaktır.
Belirleme ipuçları
Hangi yolun kullanıldığını bulmak için cümlenin işlevine bakılır: "nedir" sorusuna cevap veren cümle tanımlama, "örneğin", "mesela" gibi ifadeler örneklendirme, "daha", "göre", "oysa" gibi ifadeler karşılaştırma, birinin sözünün aktarılması tanık gösterme, sayı ve yüzde kullanımı sayısal veriden yararlanma ipucudur. Bir metinde birden fazla yol birlikte kullanılabilir.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. "Bilim insanlarına göre günde sekiz saat uyumak sağlığı korur." cümlesinde hangi düşünceyi geliştirme yolu kullanılmıştır?
Düşünce bir uzman görüşüne dayandırıldığı için tanık gösterme kullanılmıştır.
Örnek 2. "Türkiye'de her yıl yaklaşık iki milyon ton kâğıt geri dönüştürülüyor." cümlesinde hangi yol kullanılmıştır?
Sayısal verilerden yararlanılmıştır.
Örnek 3. "Kalemler, defterler ve silgiler okul araç gereçlerine örnektir." cümlesinde hangi yol kullanılmıştır?
Örneklendirme kullanılmıştır.
Özetle
- Tanımlama bir kavramın ne olduğunu açıklar.
- Örneklendirme düşünceyi somutlaştırır; karşılaştırma benzerlik ve farkları ortaya koyar.
- Tanık gösterme bir uzmanın ya da ünlünün sözüne başvurmaktır.
- Sayısal veri ve benzetme de düşünceyi geliştirme yollarıdır; bir metinde birden fazla yol bulunabilir.
Düşünceyi Geliştirme Yolları — örnek sorular
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.
1Kolay
“Geri dönüşüm, kullanılabilir atıkların çeşitli işlemlerden geçirilerek yeniden üretime kazandırılmasıdır.”
Bu cümlede hangi düşünceyi geliştirme yolu kullanılmıştır?
AÖrneklendirme
BTanımlama
CKarşılaştırma
DTanık gösterme
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Doğru cevap: "Tanımlama". Bu seçenek soru kökünde verilen bilgi/bağlamla tam olarak örtüşürken diğer seçenekler bağlamla çelişir ya da konuyla ilgisizdir.
2Kolay
“Kâğıt, cam, metal ve plastik gibi birçok malzeme geri dönüştürülebilir.”
Bu cümlede hangi düşünceyi geliştirme yolu kullanılmıştır?
ATanımlama
BÖrneklendirme
CKarşılaştırma
DTanık gösterme
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Doğru cevap: "Örneklendirme". Bu seçenek soru kökünde verilen bilgi/bağlamla tam olarak örtüşürken diğer seçenekler bağlamla çelişir ya da konuyla ilgisizdir.
3Orta
“Bir ağacı dikmek birkaç dakika sürer fakat onun büyümesi yıllar alır. İnsan yetiştirmek de böyledir; emek, zaman ve sabır ister.”
Bu parçada düşünceyi geliştirmek için ağırlıklı olarak hangisinden yararlanılmıştır?
ASayısal verilerden
BTanık göstermeden
CBenzetmeden
DTanımlamadan
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Doğru cevap: "Benzetmeden". Bu seçenek soru kökünde verilen bilgi/bağlamla tam olarak örtüşürken diğer seçenekler bağlamla çelişir ya da konuyla ilgisizdir.
4Orta
“Bir araştırmada şehir merkezindeki sıcaklığın çevredeki kırsal alanlardan daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Araştırmacılar bunun nedenleri arasında yoğun yapılaşmayı ve yeşil alanların azlığını göstermektedir.”
Bu parçada hangi düşünceyi geliştirme yollarından yararlanılmıştır?
AYalnız tanımlama
BTanık gösterme ve benzetme
CKarşılaştırma ve neden belirtme
DAbartma ve örneklendirme
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Doğru cevap: "Karşılaştırma ve neden belirtme". Bu seçenek soru kökünde verilen bilgi/bağlamla tam olarak örtüşürken diğer seçenekler bağlamla çelişir ya da konuyla ilgisizdir.
5Zor
Bir çevre kuruluşunun afişinde buz üzerinde duran bir kutup ayısı görselinin altında şu ifade yer almaktadır:
“Onun evi erirken sen ne yapıyorsun?”
Bu afişte kullanılan ikna tekniğinin temelinde aşağıdakilerden hangisi vardır?
AAyrıntılı bilimsel tanımlama yapma
BYalnız sayısal veri kullanma
COkuyucunun duyarlılık ve sorumluluk duygusuna seslenme
DKarşıt görüşleri sıralama
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Doğru cevap: "Okuyucunun duyarlılık ve sorumluluk duygusuna seslenme". Bu seçenek soru kökünde verilen bilgi/bağlamla tam olarak örtüşürken diğer seçenekler bağlamla çelişir ya da konuyla ilgisizdir.