Hikâye Unsurları Konu Anlatımı
Hikâye, roman ve masal gibi olay çevresinde gelişen metinler belirli unsurlardan oluşur. Bu unsurlar olay örgüsü, mekân, zaman, şahıs ve varlık kadrosu ile anlatıcıdır.
Olay örgüsü, mekân ve zaman
• Olay örgüsü: Metinde birbirine bağlı olarak gelişen olayların bütünüdür. Genellikle bir başlangıç, gelişme ve sonuç bölümü vardır.
• Mekân: Olayların geçtiği yerdir (köy, okul, şehir, gemi).
• Zaman: Olayların geçtiği zamandır (bir kış sabahı, savaş yılları). Zaman açıkça belirtilebileceği gibi ipuçlarından da anlaşılabilir.
Şahıs ve varlık kadrosu
Olaylarda rol alan kişi ve varlıklara şahıs ve varlık kadrosu denir. Olayların merkezinde yer alan kişi ana karakter (kahraman), olaylarda daha az yer alanlar yardımcı karakterlerdir. Masallarda ve fabllarda hayvanlar ve eşyalar da kadroda yer alabilir.
Anlatıcı
Olayları okura aktaran kişiye anlatıcı denir.
• Birinci kişili anlatıcı (ben): Olayları yaşayan kişinin ağzından anlatır; anlatıcı olayların içindedir. "Okula vardığımda kapı kapalıydı."
• Üçüncü kişili anlatıcı (o): Olayların dışında kalarak anlatır. "Ayşe okula vardığında kapı kapalıydı."
Anlatıcı yazarla aynı kişi değildir; yazarın oluşturduğu bir anlatım sesidir.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. "Kar bütün gece yağmıştı. Sabah köy meydanında toplanan çocuklar kardan adam yapmaya başladı." metninde mekân ve zaman nedir?
Mekân köy meydanı, zaman bir kış sabahıdır (gece boyunca kar yağdıktan sonraki sabah).
Örnek 2. "Kapıyı açtığımda karşımda yıllardır görmediğim arkadaşımı buldum." cümlesinde anlatıcı türü nedir?
Olaylar "ben" ağzından anlatıldığı için birinci kişili anlatıcıdır.
Örnek 3. Olay örgüsü neyi ifade eder?
Metinde birbirine bağlı olarak gelişen olayların bütününü ifade eder.
Özetle
- Hikâye unsurları olay örgüsü, mekân, zaman, şahıs ve varlık kadrosu ile anlatıcıdır.
- Olay örgüsü birbirine bağlı olayların bütünüdür.
- Şahıs kadrosunda ana karakter ve yardımcı karakterler bulunur.
- Birinci kişili anlatıcı olayların içinde (ben), üçüncü kişili anlatıcı dışındadır (o).
Hikâye Unsurları — örnek sorular
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.
1Kolay
“Sabah erkenden uyandı. Penceresini açıp dışarı baktı. Sokaklar henüz boştu. Çantasını hazırladı ve evden çıktı.”
Bu parçadaki olayların doğru sıralaması hangisidir?
AÇantayı hazırlama – uyanma – evden çıkma – pencereyi açma
BEvden çıkma – uyanma – çantayı hazırlama – pencereyi açma
CPencereyi açma – evden çıkma – uyanma – çantayı hazırlama
DUyanma – pencereyi açma – çantayı hazırlama – evden çıkma
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Doğru cevap: "Uyanma – pencereyi açma – çantayı hazırlama – evden çıkma". Bu seçenek soru kökünde verilen bilgi/bağlamla tam olarak örtüşürken diğer seçenekler bağlamla çelişir ya da konuyla ilgisizdir.
2Kolay
Aşağıdakilerden hangisi öyküleyici bir metnin temel unsurlarından biri değildir?
ADipnot
BOlay
CKişi
DMekân
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Doğru cevap: "Dipnot". Bu seçenek soru kökünde verilen bilgi/bağlamla tam olarak örtüşürken diğer seçenekler bağlamla çelişir ya da konuyla ilgisizdir.
3Orta
“Alp, savaş meydanında gösterdiği cesaretle halkının sevgisini kazanmıştı. Fakat onu asıl değerli yapan, zaferden sonra düşmanlarına karşı gösterdiği merhametti.”
Bu parçaya göre kahramanın hangi iki özelliği vurgulanmaktadır?
AKorku ve kararsızlık
BGüç ve kibir
CÖfke ve bencillik
DCesaret ve merhamet
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Doğru cevap: "Cesaret ve merhamet". Bu seçenek soru kökünde verilen bilgi/bağlamla tam olarak örtüşürken diğer seçenekler bağlamla çelişir ya da konuyla ilgisizdir.
4Orta
Aşağıdakilerden hangisi bir öyküleyici metni çözümlemek için sorulabilecek uygun sorulardan biri değildir?
AYazarın telefon numarası nedir?
BOlay nerede gerçekleşmektedir?
CMetnin kahramanı kimdir?
DOlayın temel problemi nedir?
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Doğru cevap: "Yazarın telefon numarası nedir?". Bu seçenek soru kökünde verilen bilgi/bağlamla tam olarak örtüşürken diğer seçenekler bağlamla çelişir ya da konuyla ilgisizdir.
5Zor
Aşağıdaki metni okuyunuz:
Köyün yakınındaki nehir her yıl taşar fakat hiçbir zaman evlere ulaşmazdı. O yıl karlar beklenenden erken erimeye başlayınca yaşlılar köylülere nehirden uzak durmalarını söyledi. Gençlerden bazıları bu uyarıyı gereksiz buldu. Gece başlayan şiddetli yağmurun ardından nehir yatağından çıktı.
Bu parçadaki olay örgüsüne göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
AÖnceden verilen bir uyarının dikkate alınmaması problemin büyümesine zemin hazırlamıştır.
BKöylüler nehrin taşacağını kesinlikle bilmiyordu.
CNehir her yıl evleri su altında bırakmaktadır.
DYaşlılar köylülerin nehre yaklaşmasını istemiştir.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Doğru cevap: "Önceden verilen bir uyarının dikkate alınmaması problemin büyümesine zemin hazırlamıştır.". Bu seçenek soru kökünde verilen bilgi/bağlamla tam olarak örtüşürken diğer seçenekler bağlamla çelişir ya da konuyla ilgisizdir.