Çözümü göster
Değiştirilen dış derişim, ölçülen ise parçanın başlangıca göre kütle değişimidir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Difüzyon ve ozmoz, yarı geçirgen zar modelleri ve canlı dokular kullanılarak laboratuvarda araştırılabilir. Örneğin patates dilimlerinin farklı tuz derişimlerindeki kütle değişimi ya da diyaliz borusundan madde geçişi bu süreçleri incelemek için kullanılır. Bu konuda difüzyon ve ozmoz deneylerinin nasıl tasarlandığını, verilerin nasıl yorumlandığını ve deney sonuçlarının sınırlarını öğreniriz.
• Örnek soru: "Çözeltinin tuz derişimi patates dilimlerinin kütle değişimini etkiler mi?"
• Bağımsız değişken: çözeltinin derişimi.
• Bağımlı değişken: dilimlerin kütle (ya da uzunluk) değişimi.
• Sabit tutulanlar: dilimlerin başlangıç büyüklüğü ve şekli, patates çeşidi, bekleme süresi, sıcaklık, çözelti hacmi.
• Her derişim için birden çok dilim kullanılarak tekrar yapılır.
• Diyaliz borusu, küçük moleküllerin geçebildiği ama büyük moleküllerin geçemediği yarı geçirgen bir model zardır.
• Örneğin içine nişasta ve glikoz karışımı konulan diyaliz borusu suya bırakılırsa glikozun dış ortama geçtiği, nişastanın ise boruda kaldığı ayıraç testleriyle gösterilebilir.
• Model zar bir hücre zarının tamamen aynısı değildir; hücre zarındaki taşıyıcı proteinleri ve canlı hücreye özgü taşıma yollarını göstermez.
• Diyaliz makineleri de temel olarak yarı geçirgen zardan pasif geçiş ilkesiyle çalışır.
• Kütle değişimi karşılaştırılırken dilimlerin başlangıç kütleleri farklıysa yüzde değişim kullanılır: değişim yüzdesi = (son kütle − ilk kütle) ÷ ilk kütle × 100.
• Kütlesi artan dilim su almıştır; ortam dilime göre hipotoniktir.
• Kütlesi azalan dilim su kaybetmiştir; ortam hipertoniktir.
• Kütlenin değişmediği derişim, dokunun iç derişimine yaklaşık eşit olan derişimdir.
• Tek bir son ölçüm geçişin hızı hakkında kesin bilgi vermez; hız için farklı zamanlarda ölçüm gerekir.
• Dilimlerin yüzeyindeki su kurulanmadan tartılırsa kütle olduğundan fazla ölçülür.
• Dilimler farklı büyüklükte kesilirse yüzey alanı farkı sonucu etkiler.
• Çözünen madde de zardan geçebiliyorsa kütle değişimi yalnızca su hareketiyle açıklanamaz.
• Model zar deneyinin sonucu her hücre tipine doğrudan genellenemez.
Örnek 1. Bir patates dilimi 20 g iken bir tuz çözeltisinde 30 dakika bekletildikten sonra 18 g gelmiştir. Kütle değişim yüzdesi nedir ve ne gösterir?
Değişim yüzdesi = (18 − 20) ÷ 20 × 100 = %−10'dur. Dilim su kaybetmiştir; bu da çözeltinin patates dokusuna göre hipertonik olduğunu gösterir.
Örnek 2. İçinde nişasta ve glikoz bulunan bir diyaliz borusu saf suya bırakılmıştır. Bir süre sonra dış ortamdaki su Benedict testiyle pozitif, iyot testiyle negatif sonuç vermiştir. Bu sonuç ne gösterir?
Glikozun diyaliz borusundan dış ortama geçtiğini, nişastanın ise geçemediğini gösterir. Glikoz küçük bir molekül olduğu için model zardan geçebilmiş, büyük nişasta molekülleri boruda kalmıştır.
Örnek 3. Bir öğrenci farklı derişimlerdeki çözeltilere farklı büyüklükte patates dilimleri koymuş ve kütle değişimlerini gram olarak karşılaştırmıştır. Bu deneydeki sorun nedir?
Dilimlerin büyüklüğü sabit tutulmamıştır. Büyüklük farkı yüzey alanını ve kütle değişimini etkiler. Dilimler aynı büyüklükte kesilmeli ve karşılaştırma yüzde değişimle yapılmalıdır.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.