MegaSoru

Üç Üst Âlem: Bakteri, Arke ve Ökaryot Karşılaştırması 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Üç Üst Âlem: Bakteri, Arke ve Ökaryot Karşılaştırması Konu Anlatımı

Modern sınıflandırmada canlılar hücre yapılarındaki temel farklılıklara göre üç üst âlemde toplanır: Bakteriler, Arkeler ve Ökaryotlar. Bakteriler ve arkeler prokaryot hücreli canlılardır; ökaryotların hücrelerinde zarla çevrili bir çekirdek bulunur. Bu konuda üç üst âlemin ortak ve ayırt edici özelliklerini karşılaştırırız.

Üç üst âlem

• Bakteriler: prokaryot, çoğunlukla tek hücreli canlılardır. Hücre çeperlerinde genellikle peptidoglikan bulunur.
• Arkeler: prokaryot, tek hücreli canlılardır. Hücre çeperlerinde peptidoglikan bulunmaz. Bazıları çok sıcak, çok tuzlu ya da oksijensiz gibi uç koşullarda yaşar; ancak bütün arkeler uç ortamlarda yaşamaz, toprak ve denizlerde de bulunurlar.
• Ökaryotlar: zarla çevrili çekirdeği ve zarlı organelleri olan canlılardır; protistler, bitkiler, mantarlar ve hayvanlar bu üst âlemdedir.

Bakteri ve arkelerin ortak ve farklı yönleri

Ortak yönler:
• İkisi de prokaryottur; zarla çevrili çekirdekleri ve zarlı organelleri yoktur.
• İkisinde de ribozom ve sitoplazmada bulunan DNA vardır.
Farklı yönler:
• Bakterilerin hücre çeperinde genellikle peptidoglikan bulunur, arkelerde bulunmaz.
• Arkelerin DNA'sında histon proteinleri bulunabilir; bakterilerde histon bulunmaz.
• Arkeler bazı hücresel özellikler bakımından ökaryotlara bakterilerden daha çok benzer.

Prokaryot ve ökaryot karşılaştırması

• Çekirdek: prokaryotlarda zarla çevrili çekirdek yoktur; ökaryotlarda vardır.
• Zarlı organeller: prokaryotlarda yoktur; ökaryotlarda mitokondri, Golgi gibi zarlı organeller bulunur.
• Ribozom: hepsinde bulunur.
• DNA ile ilişkili histon proteinleri: ökaryotlarda bulunur; arkelerin bir kısmında da vardır, bakterilerde yoktur.
• Hücre sayısı: bakteri ve arkeler genellikle tek hücreli; ökaryotlar tek ya da çok hücreli olabilir.

Yaygın yanılgılar

• Bütün bakteriler hastalık yapmaz. Bağırsaktaki birçok bakteri yararlıdır; bazı bakteriler yoğurt, peynir gibi besinlerin üretiminde kullanılır ve doğada madde döngülerinde görev alır.
• Bütün arkeler uç ortamlarda yaşamaz.
• Tek bir özelliğe bakarak üst âlem belirlenmez; birden çok özellik birlikte değerlendirilir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir canlının hücresinde zarla çevrili çekirdek bulunmamakta, hücre çeperinde peptidoglikan bulunmamakta ve DNA'sında histon proteinleri bulunmaktadır. Bu canlı hangi üst âleme aittir?

Arkeler üst âlemine aittir. Zarla çevrili çekirdeğin olmaması prokaryot olduğunu gösterir; peptidoglikanın bulunmaması ve histonun bulunması onu bakterilerden ayırır.

Örnek 2. Bir öğrenci "Bakteriler mikrop olduğu için hepsi zararlıdır." demiştir. Bu ifade nasıl değerlendirilir?

Yanlış bir genellemedir. Bazı bakteriler hastalık yapar; ancak birçoğu yararlıdır. Bağırsakta yaşayan bakteriler, yoğurt yapımında kullanılan bakteriler ve doğada ölü canlıları ayrıştıran bakteriler bunlara örnektir.

Örnek 3. Bakteri, arke ve bitki hücrelerinin hepsinde ortak olarak bulunan yapı hangisidir: çekirdek zarı, mitokondri, ribozom?

Ribozomdur. Ribozom bütün hücrelerde bulunur. Çekirdek zarı ve mitokondri yalnızca ökaryot hücrelerde, yani bu örnekte bitki hücresinde bulunur.

Özetle

  • Canlılar Bakteriler, Arkeler ve Ökaryotlar olmak üzere üç üst âlemde toplanır.
  • Bakteri ve arkeler prokaryottur; zarla çevrili çekirdekleri yoktur.
  • Bakterilerin çeperinde genellikle peptidoglikan bulunur, arkelerde bulunmaz.
  • Ökaryotlarda zarla çevrili çekirdek ve zarlı organeller vardır.
  • Bütün bakteriler zararlı değildir, bütün arkeler uç ortamlarda yaşamaz.

Üç Üst Âlem: Bakteri, Arke ve Ökaryot Karşılaştırması — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
K örneğinde DNA'nın çekirdek zarfıyla çevrili olduğu gözleniyor. İlk üst âlem varsayımı hangisidir?
ABakteri
BÖkaryot
CArke
DBakteri veya Arke
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Zarla çevrili çekirdek ökaryot hücreye işaret eder.
2Kolay
Bir örnekte çekirdek ve zarlı organel saptanmıyor. Hangi iki üst âlem başlangıçta aday kalır?
ABakteri ve Ökaryot
BArke ve Ökaryot
CYalnız Ökaryot
DBakteri ve Arke
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Bakteri ve arke prokaryot hücre yapısına sahiptir.
3Orta
P'nin tek hücreli olduğu biliniyor. Ökaryot olup olmadığına ilişkin en ayırt edici ek gözlem hangisidir?
AÖrneğin su içermesi
BHücrenin bir zara sahip olması
CHücrede ribozom bulunması
DZarla çevrili çekirdeğin bulunması
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Tek hücrelilik farklı üst âlemlerde görülür. Çekirdek ayırt edici ipucudur.
4Orta
Bir gözlem kartında ribozom, DNA ve hücre zarı var. Hangi ek kayıt ökaryot varsayımını doğrudan güçlendirir?
ASitoplazmanın bulunması
BZarla çevrili mitokondri gözlenmesi
CHücrenin mikroskopla görülebilmesi
DHücrede protein saptanması
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Mitokondri ökaryotlara özgü zarlı organellerdendir.
5Zor
Bir öğrenci prokaryot varsayımı için kanıt seçecek. Hangi gözlem en uygundur?
AHücrede DNA bulunması
BHücrenin besin içermesi
CDNA'nın bulunduğu bölgeyi bir çekirdek zarfının çevrelememesi
DHücrenin su ortamında bulunması
Çözümü göster
Doğru cevap: C
DNA'nın çekirdek zarfıyla ayrılmaması prokaryot yapıyı destekler.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular