Çözümü göster
Net difüzyon derişimin yüksek olduğu taraftan düşük olduğu tarafa olur.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Hücre zarı seçici geçirgendir; bazı maddelerin geçişine izin verir, bazılarınınkine vermez. Maddelerin bir kısmı hücre enerji harcamadan, yoğun ortamdan az yoğun ortama doğru zardan geçer. Bu tür geçişlere pasif taşıma denir. Bu konuda basit difüzyon, kolaylaştırılmış difüzyon ve ozmozu yön, enerji ve zar koşullarına göre sınıflandırmayı öğreniriz.
• Hücre ATP harcamaz.
• Maddenin net hareketi çok yoğun olduğu ortamdan az yoğun olduğu ortama doğrudur.
• Ortamlar arasındaki yoğunluk farkı azaldıkça net geçiş yavaşlar.
• Yoğunluklar eşitlendiğinde (denge) moleküllerin hareketi durmaz; iki yöne geçiş eşit hızda sürdüğü için net değişim olmaz.
• Pasif taşıma canlı hücrelerde olduğu gibi cansız ortamlarda da (örneğin bir bardak sudaki boya) gerçekleşebilir.
• Basit difüzyon: maddenin zarın lipit tabakasından doğrudan geçmesidir. Oksijen, karbondioksit ve yağda çözünen küçük moleküller bu yolla geçer.
• Kolaylaştırılmış difüzyon: maddenin zardaki taşıyıcı ya da kanal proteinleri yardımıyla geçmesidir. Glikoz ve bazı iyonlar bu yolla geçer.
• Kolaylaştırılmış difüzyon da pasiftir: enerji harcanmaz ve net hareket yoğunluk farkı yönündedir.
• Taşıyıcı proteinlerin sayısı sınırlı olduğundan yoğunluk farkı çok artsa bile geçiş hızı belirli bir değerin üzerine çıkmaz.
• Ozmoz, suyun seçici geçirgen bir zardan geçişidir.
• Su, çözünen madde derişimi düşük (su oranı yüksek) ortamdan çözünen madde derişimi yüksek (su oranı düşük) ortama doğru net olarak hareket eder.
• Ozmozdan söz edebilmek için çözünen maddenin zardan geçemiyor olması gerekir; çözünen madde de geçebiliyorsa iki ortam arasında yalnızca su hareketiyle açıklama yapılamaz.
• Hücreye göre daha derişik ortama hipertonik, eşit derişimli ortama izotonik, daha seyreltik ortama hipotonik ortam denir. Hipertonik ortamdaki hücre su kaybeder, hipotonik ortamdaki hücre su alır.
Bir geçişi sınıflandırırken şu sorular birlikte sorulur:
• Enerji harcanıyor mu? Harcanmıyorsa pasif taşımadır.
• Madde hangi yöne net olarak gidiyor? Yoğunluk farkı yönündeyse pasif olabilir.
• Zarda protein yardımı var mı? Varsa kolaylaştırılmış difüzyon, yoksa basit difüzyondur.
• Geçen madde su mu? Su seçici geçirgen zardan geçiyorsa ozmozdur.
Her küçük molekül her zardan geçemez; geçiş zarın geçirgenliğine bağlıdır.
Örnek 1. Glikoz, enerji harcanmadan ve zardaki bir taşıyıcı protein yardımıyla yoğun olduğu kandan hücre içine geçmektedir. Bu geçiş hangi yolla olur?
Kolaylaştırılmış difüzyonla olur. Enerji harcanmaması ve net hareketin yoğunluk farkı yönünde olması pasif taşımayı, taşıyıcı protein kullanılması ise kolaylaştırılmış difüzyonu gösterir.
Örnek 2. Bir hücre derişik tuz çözeltisine konulduğunda büzülmüştür. Bunun nedeni nedir?
Ortam hücreye göre hipertoniktir. Su, ozmozla çözünen madde derişimi düşük olan hücre içinden derişimi yüksek olan dış ortama geçmiş ve hücre su kaybederek büzülmüştür.
Örnek 3. Bir öğrenci "İki ortamın yoğunluğu eşitlenince moleküllerin hareketi tamamen durur." demiştir. Bu ifade doğru mudur?
Doğru değildir. Denge durumunda moleküller hareket etmeye devam eder; ancak iki yöne geçen molekül sayısı eşit olduğu için net bir değişim görülmez.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.