MegaSoru

Pasif Taşıma Yollarının Sınıflandırılması 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Pasif Taşıma Yollarının Sınıflandırılması Konu Anlatımı

Hücre zarı seçici geçirgendir; bazı maddelerin geçişine izin verir, bazılarınınkine vermez. Maddelerin bir kısmı hücre enerji harcamadan, yoğun ortamdan az yoğun ortama doğru zardan geçer. Bu tür geçişlere pasif taşıma denir. Bu konuda basit difüzyon, kolaylaştırılmış difüzyon ve ozmozu yön, enerji ve zar koşullarına göre sınıflandırmayı öğreniriz.

Pasif taşımanın ortak özellikleri

• Hücre ATP harcamaz.
• Maddenin net hareketi çok yoğun olduğu ortamdan az yoğun olduğu ortama doğrudur.
• Ortamlar arasındaki yoğunluk farkı azaldıkça net geçiş yavaşlar.
• Yoğunluklar eşitlendiğinde (denge) moleküllerin hareketi durmaz; iki yöne geçiş eşit hızda sürdüğü için net değişim olmaz.
• Pasif taşıma canlı hücrelerde olduğu gibi cansız ortamlarda da (örneğin bir bardak sudaki boya) gerçekleşebilir.

Basit ve kolaylaştırılmış difüzyon

• Basit difüzyon: maddenin zarın lipit tabakasından doğrudan geçmesidir. Oksijen, karbondioksit ve yağda çözünen küçük moleküller bu yolla geçer.
• Kolaylaştırılmış difüzyon: maddenin zardaki taşıyıcı ya da kanal proteinleri yardımıyla geçmesidir. Glikoz ve bazı iyonlar bu yolla geçer.
• Kolaylaştırılmış difüzyon da pasiftir: enerji harcanmaz ve net hareket yoğunluk farkı yönündedir.
• Taşıyıcı proteinlerin sayısı sınırlı olduğundan yoğunluk farkı çok artsa bile geçiş hızı belirli bir değerin üzerine çıkmaz.

Ozmoz

• Ozmoz, suyun seçici geçirgen bir zardan geçişidir.
• Su, çözünen madde derişimi düşük (su oranı yüksek) ortamdan çözünen madde derişimi yüksek (su oranı düşük) ortama doğru net olarak hareket eder.
• Ozmozdan söz edebilmek için çözünen maddenin zardan geçemiyor olması gerekir; çözünen madde de geçebiliyorsa iki ortam arasında yalnızca su hareketiyle açıklama yapılamaz.
• Hücreye göre daha derişik ortama hipertonik, eşit derişimli ortama izotonik, daha seyreltik ortama hipotonik ortam denir. Hipertonik ortamdaki hücre su kaybeder, hipotonik ortamdaki hücre su alır.

Doğru sınıflandırma için ipuçları

Bir geçişi sınıflandırırken şu sorular birlikte sorulur:
• Enerji harcanıyor mu? Harcanmıyorsa pasif taşımadır.
• Madde hangi yöne net olarak gidiyor? Yoğunluk farkı yönündeyse pasif olabilir.
• Zarda protein yardımı var mı? Varsa kolaylaştırılmış difüzyon, yoksa basit difüzyondur.
• Geçen madde su mu? Su seçici geçirgen zardan geçiyorsa ozmozdur.
Her küçük molekül her zardan geçemez; geçiş zarın geçirgenliğine bağlıdır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Glikoz, enerji harcanmadan ve zardaki bir taşıyıcı protein yardımıyla yoğun olduğu kandan hücre içine geçmektedir. Bu geçiş hangi yolla olur?

Kolaylaştırılmış difüzyonla olur. Enerji harcanmaması ve net hareketin yoğunluk farkı yönünde olması pasif taşımayı, taşıyıcı protein kullanılması ise kolaylaştırılmış difüzyonu gösterir.

Örnek 2. Bir hücre derişik tuz çözeltisine konulduğunda büzülmüştür. Bunun nedeni nedir?

Ortam hücreye göre hipertoniktir. Su, ozmozla çözünen madde derişimi düşük olan hücre içinden derişimi yüksek olan dış ortama geçmiş ve hücre su kaybederek büzülmüştür.

Örnek 3. Bir öğrenci "İki ortamın yoğunluğu eşitlenince moleküllerin hareketi tamamen durur." demiştir. Bu ifade doğru mudur?

Doğru değildir. Denge durumunda moleküller hareket etmeye devam eder; ancak iki yöne geçen molekül sayısı eşit olduğu için net bir değişim görülmez.

Özetle

  • Pasif taşımada enerji harcanmaz ve net hareket çok yoğundan az yoğuna doğrudur.
  • Basit difüzyon doğrudan lipit tabakasından, kolaylaştırılmış difüzyon taşıyıcı ya da kanal proteinleriyle olur.
  • Ozmoz suyun seçici geçirgen zardan, çözünen derişimi yüksek olan ortama doğru geçişidir.
  • Hipertonik ortamda hücre su kaybeder, hipotonik ortamda su alır.
  • Dengede hareket durmaz; net değişim sıfır olur.

Pasif Taşıma Yollarının Sınıflandırılması — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Yüksüz X maddesi zardan geçebiliyor. İç derişimi 3, dış derişimi 9 birimdir. Pasif net yön hangisidir?
Aİçten dışa
BDıştan içe
CNet geçiş yoktur
DYön yalnız ATP ile belirlenir
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Net difüzyon derişimin yüksek olduğu taraftan düşük olduğu tarafa olur.
2Kolay
Yüksüz bir madde derişimi yüksek taraftan düşük tarafa bir kanal üzerinden geçiyor. Kanal geçiş için ATP harcamıyor. Hangi özellik pasif taşıma ile uyumludur?
AMaddenin kendi derişim farkı yönünde ve doğrudan ATP harcanmadan geçmesi
BBir proteinle etkileşmesi
CZarın bulunması
DGeçişin dıştan içe olması
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Derişim farkı boyunca enerji harcamadan gerçekleşen geçiş pasiftir.
3Orta
Yüksüz bir maddenin dış derişimi daha yüksektir. Zar bu maddeye geçirgen değildir ve uygun taşıma proteini yoktur. Hangi sonuç uygundur?
ADerişim farkı olsa da verilen zardan net pasif geçiş gerçekleşmez
BMadde kesin içe geçer
CMadde kesin dışa geçer
DDerişim farkı yoktur
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Pasif geçiş için derişim farkının yanı sıra uygun yol gerekir.
4Orta
Zardan geçebilen yüksüz X için ilk durumda dış derişim içten yüksektir. İkinci durumda yalnız derişim sıralaması tersine çevrilmiştir. Net pasif yön nasıl değişir?
AHer iki durumda içe olur
Bİlk durumda dışa, ikinci durumda içe olur
Cİlk durumda içe, ikinci durumda dışa olur
Dİki durumda da geçiş durur
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Derişim sıralaması değişince net difüzyon yönü de değişir.
5Zor
Bir iyonun iki taraftaki derişimi bilinmektedir. Kanal açıktır fakat elektriksel koşul ve net yön kaydı verilmemiştir. Hangi yorum uygundur?
Aİyon her durumda yüksek derişimden düşük derişime gider
BYalnız derişim bilgisiyle iyonun net yönü kesinleştirilemez
CKanal varsa iyon kesin içe gider
Dİyon olduğu için her geçiş ATP harcar
Çözümü göster
Doğru cevap: B
İyon geçişinde derişim ve elektriksel etki birlikte önem taşıyabilir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular