Çözümü göster
Yeni molekül yapımı canlı hücrenin enerji gerektiren işlerinden biridir. Yapı maddesiyle enerji katkısı farklı koşullardır.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Bir kasın kasılması, bir hücrenin protein sentezlemesi, sinir hücresinin uyartı iletmesi ya da bir maddenin zar boyunca taşınması enerji gerektirir. Canlılık, sürekli yürüyen bu işlerin toplamıdır. Bu bölümde canlıların neden enerjiye gereksinim duyduğu ve hücrede kullanılabilir enerjinin genel taşıyıcısı olan ATP ele alınır.
Hücrede enerji kullanılan işler üç büyük grupta düşünülebilir:
• Mekanik iş: kas kasılması, kirpik ve kamçı hareketi, hücre içi taşıma.
• Taşıma işi: maddelerin derişim farkına karşı zardan geçirilmesi (aktif taşıma).
• Kimyasal iş: küçük moleküllerden büyük moleküllerin (protein, nükleik asit, glikojen) yapılması.
Sinirsel iletim, ısı üretimi, büyüme ve onarım da bu işlerin birleşimiyle yürür. Bir işin enerji gerektirip gerektirmediğine karar verirken “madde kendiliğinden bu yönde gider mi?” sorusu sorulur. Derişimi yüksek yerden düşük yere difüzyon kendiliğinden olur; tersi enerji ister.
ATP (adenozin trifosfat) üç bileşenden oluşur: azotlu bir baz olan adenin, beş karbonlu riboz şekeri ve üç fosfat grubu. Adenin ile riboz birlikte adenozini oluşturur.
ATP'nin uç fosfat grubu ayrıldığında ADP (adenozin difosfat) ve bir fosfat oluşur, bu sırada açığa çıkan enerji hücresel işlerde kullanılır. Tersine, besinlerin yıkımından elde edilen enerjiyle ADP'ye fosfat eklenip yeniden ATP yapılır. Böylece ATP enerjiyi üretildiği yerden kullanıldığı işe taşıyan bir “enerji parası” gibi çalışır.
Hücredeki ATP miktarı küçüktür; sürekli harcanır ve sürekli yeniden yapılır. Uzun süreli enerji deposu görevini yağlar ve glikojen gibi moleküller üstlenir. Bu yüzden “hücre bütün enerjisini ATP olarak saklar” yargısı yanlıştır.
ATP enerjiyi de yoktan üretmez: ATP yapılırken kullanılan enerji besinlerin kimyasal enerjisinden ya da fotosentezde ışıktan gelir. Her dönüşümde enerjinin bir kısmı ısıya geçer; enerji korunur ama tamamı işe dönüşmez.
(ATP'nin hangi yollarla sentezlendiği bu sınıfta ayrıntısıyla işlenmez.)
“Canlılar neden enerjiye ihtiyaç duyar?” sorusu ölçülebilir hâle getirilebilir: Örneğin aynı tür hücreler, enerji üretimi engellenmiş ve engellenmemiş iki grupta incelenir; aktif taşıma ya da hareket gibi bir iş ölçülür. Enerji üretimi engellenen grupta bu iş azalıyorsa, işin enerjiye bağlı olduğu desteklenir. Tek bir gözlem yerine kontrollü karşılaştırma kanıt değeri taşır.
Örnek 1. Aşağıdaki olaylardan hangisi hücrenin doğrudan ATP harcamasını gerektirmez?
• Kas lifinin kasılması
• Hücrenin protein sentezlemesi
• Oksijenin yüksek derişimli ortamdan düşük derişimli hücre içine difüzyonu
Difüzyon derişim farkı yönünde kendiliğinden gerçekleşir, ATP gerektirmez. Kasılma mekanik iş, protein sentezi kimyasal iştir; ikisi de enerji ister.
Örnek 2. Bir öğrenci “ATP hücrenin en büyük enerji deposudur; besinler bittiğinde hücre günlerce ATP kullanarak yaşar” diyor. Bu yargı nasıl düzeltilmelidir?
ATP hücrede az miktarda bulunur ve sürekli yeniden yapılır; uzun süreli depo değildir. Uzun süreli enerji yağ ve glikojen gibi moleküllerde depolanır, ATP bu depolardaki enerjinin işe aktarılmasında taşıyıcı olarak görev alır.
Örnek 3. ATP → ADP + fosfat dönüşümünde açığa çıkan enerjinin kaynağı nedir ve bu enerji nereye gider?
Açığa çıkan enerji, daha önce ATP yapılırken besinlerden (ya da fotosentezde ışıktan) aktarılmış enerjidir. Bu enerji hücresel bir işte kullanılır, bir kısmı da ısı olarak çevreye geçer.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.