Çözümü göster
Kimyasal sindirim uygun küçük ürünleri hazırlayarak emilim aşamasına katkı verir. Bu hazırlık, emilim veya hedefe dağıtımın kendisi değildir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Bir dilim ekmek yediğimizde, ekmekteki nişasta hücrelerimizde enerji olarak kullanılana kadar birkaç farklı süreçten geçer. Bu bölümde insanda sindirim, emilim ve taşımanın neden gerekli olduğu ve bu süreçlerin birbirine nasıl bağlandığı bilimsel çıkarımlarla ele alınır.
• Sindirim: Büyük besin molekülleri küçük moleküllere parçalanır. Soru: “Molekül hücre zarından geçebilecek kadar küçük mü?”
• Emilim: Küçük moleküller sindirim kanalından (başta ince bağırsaktan) vücut sıvılarına geçer. Soru: “Molekül sindirim kanalının içinden vücudun iç ortamına geçti mi?”
• Taşıma: Emilen moleküller dolaşım yoluyla vücudun bütün hücrelerine ulaştırılır. Soru: “Molekül onu kullanacak hücreye ulaştı mı?”
Bu süreçlerin her biri bir sonrakinin ön koşuludur.
• Ağız: besin çiğnenir (mekanik sindirim), tükürükle karıştırılır, nişastanın kimyasal sindirimi başlar.
• Mide: besin karıştırılır, proteinlerin kimyasal sindirimi başlar.
• İnce bağırsak: besinlerin kimyasal sindirimi tamamlanır ve emilimin büyük kısmı burada gerçekleşir.
• Kalın bağırsak: su ve bazı minerallerin emilimi sürer, sindirilemeyen artıklar dışkı olarak atılır.
Karaciğer ve pankreas sindirime yardımcı salgılar üretir.
(Sindirimde görev alan enzim ve hormonların adları ve sindirim ürünlerinin kan ve lenfte izlediği yollar bu sınıfta işlenmez.)
İnce bağırsağın iç yüzeyi kıvrımlıdır; bu kıvrımların üzerinde parmak biçimli çıkıntılar (villuslar), villusları örten hücrelerin yüzeyinde ise daha küçük çıkıntılar (mikrovilluslar) bulunur. Bu yapılar emilim yüzeyini çok büyük ölçüde artırır. Villusların içinde kılcal damarlar bulunur; emilen moleküller kısa yoldan vücut sıvılarına geçer. Yüzeyin geniş ve ince olması madde geçişini hızlandırır.
Sindirim–emilim–taşıma bir zincirdir. Bir halka sınırlandığında sonraki halkalar da etkilenir: Sindirim yetersizse emilebilecek küçük molekül azalır; emilim yüzeyi azalırsa sindirilmiş besin vücuda geçemez; taşıma aksarsa emilen besin hücreye ulaşamaz.
Besin almak doğrudan ATP elde etmek demek değildir. Hücreye ulaşan glikoz gibi moleküller ancak hücresel solunumla yıkıldığında ATP üretimine katkı sağlar.
Örnek 1. Bir öğrenci “Ekmek yediğimiz anda hücrelerimiz ATP elde eder” diyor. Bu yargıyı süreç zinciriyle değerlendiriniz.
Yargı yanlıştır. Nişasta önce glikoza sindirilmeli, glikoz ince bağırsaktan emilmeli, dolaşımla hücreye taşınmalı ve hücresel solunumla yıkılmalıdır. ATP ancak bu son basamakta elde edilir.
Örnek 2. İnce bağırsakta villus sayısının azaldığı bir modelde, sindirimin normal sürdüğü kabul ediliyor. Hangi süreç doğrudan sınırlanır ve bunun sonucu ne olur?
Emilim yüzeyi azaldığı için emilim sınırlanır. Sindirilmiş küçük moleküllerin bir kısmı vücut sıvılarına geçemeden kanalda kalır; hücrelere taşınan besin miktarı azalır.
Örnek 3. Sindirim, emilim ve taşımayı kaynak ve hedeflerine göre ayırınız.
Sindirim: büyük molekülden küçük moleküle (kanalın içinde). Emilim: sindirim kanalından vücut sıvılarına. Taşıma: vücut sıvılarından (dolaşımla) bütün hücrelere.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.