MegaSoru

İnsanda Sindirim, Emilim ve Taşıma 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

İnsanda Sindirim, Emilim ve Taşıma Konu Anlatımı

Bir dilim ekmek yediğimizde, ekmekteki nişasta hücrelerimizde enerji olarak kullanılana kadar birkaç farklı süreçten geçer. Bu bölümde insanda sindirim, emilim ve taşımanın neden gerekli olduğu ve bu süreçlerin birbirine nasıl bağlandığı bilimsel çıkarımlarla ele alınır.

Üç süreç, üç ayrı soru

• Sindirim: Büyük besin molekülleri küçük moleküllere parçalanır. Soru: “Molekül hücre zarından geçebilecek kadar küçük mü?”
• Emilim: Küçük moleküller sindirim kanalından (başta ince bağırsaktan) vücut sıvılarına geçer. Soru: “Molekül sindirim kanalının içinden vücudun iç ortamına geçti mi?”
• Taşıma: Emilen moleküller dolaşım yoluyla vücudun bütün hücrelerine ulaştırılır. Soru: “Molekül onu kullanacak hücreye ulaştı mı?”
Bu süreçlerin her biri bir sonrakinin ön koşuludur.

Sindirim kanalının genel görevleri

• Ağız: besin çiğnenir (mekanik sindirim), tükürükle karıştırılır, nişastanın kimyasal sindirimi başlar.
• Mide: besin karıştırılır, proteinlerin kimyasal sindirimi başlar.
• İnce bağırsak: besinlerin kimyasal sindirimi tamamlanır ve emilimin büyük kısmı burada gerçekleşir.
• Kalın bağırsak: su ve bazı minerallerin emilimi sürer, sindirilemeyen artıklar dışkı olarak atılır.
Karaciğer ve pankreas sindirime yardımcı salgılar üretir.
(Sindirimde görev alan enzim ve hormonların adları ve sindirim ürünlerinin kan ve lenfte izlediği yollar bu sınıfta işlenmez.)

Emilim yüzeyi ve yapı özellikleri

İnce bağırsağın iç yüzeyi kıvrımlıdır; bu kıvrımların üzerinde parmak biçimli çıkıntılar (villuslar), villusları örten hücrelerin yüzeyinde ise daha küçük çıkıntılar (mikrovilluslar) bulunur. Bu yapılar emilim yüzeyini çok büyük ölçüde artırır. Villusların içinde kılcal damarlar bulunur; emilen moleküller kısa yoldan vücut sıvılarına geçer. Yüzeyin geniş ve ince olması madde geçişini hızlandırır.

Zincirde bir halka sınırlanırsa

Sindirim–emilim–taşıma bir zincirdir. Bir halka sınırlandığında sonraki halkalar da etkilenir: Sindirim yetersizse emilebilecek küçük molekül azalır; emilim yüzeyi azalırsa sindirilmiş besin vücuda geçemez; taşıma aksarsa emilen besin hücreye ulaşamaz.
Besin almak doğrudan ATP elde etmek demek değildir. Hücreye ulaşan glikoz gibi moleküller ancak hücresel solunumla yıkıldığında ATP üretimine katkı sağlar.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir öğrenci “Ekmek yediğimiz anda hücrelerimiz ATP elde eder” diyor. Bu yargıyı süreç zinciriyle değerlendiriniz.

Yargı yanlıştır. Nişasta önce glikoza sindirilmeli, glikoz ince bağırsaktan emilmeli, dolaşımla hücreye taşınmalı ve hücresel solunumla yıkılmalıdır. ATP ancak bu son basamakta elde edilir.

Örnek 2. İnce bağırsakta villus sayısının azaldığı bir modelde, sindirimin normal sürdüğü kabul ediliyor. Hangi süreç doğrudan sınırlanır ve bunun sonucu ne olur?

Emilim yüzeyi azaldığı için emilim sınırlanır. Sindirilmiş küçük moleküllerin bir kısmı vücut sıvılarına geçemeden kanalda kalır; hücrelere taşınan besin miktarı azalır.

Örnek 3. Sindirim, emilim ve taşımayı kaynak ve hedeflerine göre ayırınız.

Sindirim: büyük molekülden küçük moleküle (kanalın içinde). Emilim: sindirim kanalından vücut sıvılarına. Taşıma: vücut sıvılarından (dolaşımla) bütün hücrelere.

Özetle

  • Sindirim parçalamayı, emilim kanaldan vücut sıvılarına geçişi, taşıma hücrelere ulaştırmayı ifade eder.
  • Kimyasal sindirimin tamamlanması ve emilimin büyük kısmı ince bağırsakta gerçekleşir.
  • Kıvrımlar, villuslar ve mikrovilluslar emilim yüzeyini büyük ölçüde artırır.
  • Zincirin bir halkası sınırlanınca sonraki halkalar da etkilenir.
  • Besin almak doğrudan ATP elde etmek değildir; ATP hücresel solunumla üretilir.

İnsanda Sindirim, Emilim ve Taşıma — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Hazır insan modelinde büyük besinler ince bağırsak içeriğinde küçük ürünlere ayrılıyor. Sonraki örtü geçişi yalnız uygun küçük ürünlerle gerçekleşebiliyor. İlk dönüşümün sonraki bağlantıya katkısı nedir?
AÜrünler henüz lümendeyken uzak dokuya dağıtımın tamamlanması
BBütün küçük ürünlerin örtüyü geçmeden doğrudan ATP sayılması
CEmilim için uygun küçük ürünlerin sağlanması
DÖrtü geçişine artık hiçbir ihtiyaç kalmaması
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Kimyasal sindirim uygun küçük ürünleri hazırlayarak emilim aşamasına katkı verir. Bu hazırlık, emilim veya hedefe dağıtımın kendisi değildir.
2Kolay
Hazır insan modelinde küçük besin ürünleri bağırsak boşluğundan örtü üzerinden vücudun iç taşıma bağlantısına geçiyor. Bu aşamanın genel adı nedir?
AYalnız ağızdan besin alma
BBüyük molekülün enzimle parçalanması
CEmilim
DSindirim kanalı içinde ileri itme
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Emilim, uygun maddelerin sindirim kanalı içeriğinden vücudun iç ortamına geçişidir. Burada gözlenen kaynak ve hedef bu tanıma uygundur.
3Orta
Bir besin işareti önce bağırsak örtüsünün iç tarafında, sonra uzak bir dokunun besin sunum alanında görülüyor. Model bu iki alanı vücut içi taşıma bağlantısıyla ilişkilendiriyor. İkinci geçiş hangi işleve karşılık gelir?
AEmilim sonrası besinlerin vücut içinde taşınmasına
BBüyük besinin bağırsak boşluğunda ilk kez sindirilmesine
CBesinin yeniden ağızdan alınmasına
DBağırsak yüzeyinin besini doğrudan ATP'ye çevirmesine
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Bağırsak örtüsünü geçtikten sonraki uzak dokuya sunum genel taşımadır. Bu aşama kimyasal sindirimle veya hücresel enerji dönüşümüyle özdeş değildir.
4Orta
Hazır modelde P, besin karışımının yemek borusundan mideye itilmesidir. Q, emilmiş küçük ürünlerin vücut içinde uzak dokuya götürülmesidir. Hangi yorum doğrudur?
Aİki hareketin hedefi aynı olduğundan ikisi de emilimdir
BP kanal içeriğinin ilerlemesi, Q emilim sonrası genel taşımadır
CP görülünce Q'nun da o anda tamamlandığı kesinleşir
DQ uzak dokuya ulaştığı için besin mutlaka bütün büyük molekül halinde taşınmıştır
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Hareketin varlığı tek başına aynı süreç adı verdirmez. Kanal boyunca ilerleme ve emilim sonrası iç dağıtım farklı kaynak-hedef ilişkileridir.
5Zor
AşamaKayıtPBüyük moleküller küçük ürünlere ayrıldıQKüçük ürün bağırsak örtüsünün iç tarafına geçtiREmilmiş ürün uzak dokuya sunuldu
Hazır insan modeli için tabloda üç kayıt verilmiştir. Hangi eşleme doğrudur?
AP emilim, Q taşıma, R sindirimdir
BP taşıma, Q sindirim, R emilimdir
CÜç kayıt da yalnız sindirim kanalı içinde ilerlemedir
DP sindirim, Q emilim, R genel taşımadır
Çözümü göster
Doğru cevap: D
P büyükten küçüğe kimyasal değişimdir. Q kanal içeriğinden iç bağlantıya geçer. R bu bağlantıdan uzak dokuya sunumu gösterir; üç işlev ayrı eşlenir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular