MegaSoru

Fermantasyon: Deney Tasarımı ve Veri 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Fermantasyon: Deney Tasarımı ve Veri Konu Anlatımı

Ekmek hamurunun kabarması, yoğurdun oluşması ve turşunun ekşimesi fermantasyon sayesinde gerçekleşir. Fermantasyon, organik besinlerin oksijen kullanılmadan kısmen yıkılarak ATP elde edilmesidir. Bu bölümde fermantasyon türleri ve fermantasyonla ilgili deneylerin nasıl tasarlanıp yorumlanacağı ele alınır.

Fermantasyonun genel işleyişi

Fermantasyon glikolizle başlar: glikoz iki piruvata yıkılır ve az miktarda ATP elde edilir. Oksijen olmadığı için elektron taşıma sistemi çalışmaz; glikolizde yüklenen taşıyıcıların boşaltılması gerekir. Bu boşaltma, piruvatın son bir ürüne dönüştürülmesiyle sağlanır.
Glikoz tam yıkılmadığı için fermantasyonda elde edilen enerji oksijenli solunuma göre çok azdır; ürünlerde hâlâ kullanılabilir enerji kalır.

Etil alkol ve laktik asit fermantasyonu

• Etil alkol fermantasyonu: Maya hücrelerinde ve bazı bakterilerde görülür. Piruvat etil alkole dönüşür ve karbondioksit açığa çıkar. Hamurun kabarması bu karbondioksit sayesindedir.
• Laktik asit fermantasyonu: Bazı bakterilerde (yoğurt, peynir, turşu yapımı) ve oksijenin yetersiz kaldığı yoğun egzersizde insan kas hücrelerinde görülür. Piruvat laktik aside dönüşür; karbondioksit oluşmaz. Ortamın ekşimesi ve pH'ın düşmesi bu asitten kaynaklanır.
Bu yüzden “her fermantasyon karbondioksit üretir” yargısı yanlıştır.

Deney tasarımı

Fermantasyonla ilgili bir deney sorusu ölçülebilir olmalıdır: “Şeker miktarı maya fermantasyonunda çıkan gaz hacmini etkiler mi?” gibi.
• Bağımsız değişken: şeker miktarı.
• Bağımlı değişken: belirli sürede çıkan gaz hacmi (balonun şişmesi, ölçekli tüpte toplanan gaz).
• Kontrol edilen değişkenler: maya miktarı, su miktarı, sıcaklık, süre.
• Kontrol düzeneği: şeker eklenmemiş ya da maya eklenmemiş kap.
Sonuçların güvenilir olması için deney birden fazla kez tekrarlanır.

Göstergelerin sınırlılığı

• Gaz hacmi etil alkol fermantasyonunu izlemek için uygundur ama laktik asit fermantasyonunu göstermez; orada pH değişimi daha uygun göstergedir.
• Gaz çıkışı tek başına fermantasyonun kanıtı değildir; oksijenli solunum da karbondioksit üretir. Ortamda oksijen olup olmadığı bilinmelidir.
• Fermantasyon oksijensiz solunumla aynı şey değildir; oksijensiz solunumda elektron taşıma sistemi oksijen yerine başka bir madde kullanarak çalışır, fermantasyonda ise bu sistem çalışmaz.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Eşit miktarda maya ve sıcak su içeren iki kaptan birine şeker ekleniyor. Kapların ağzına balon geçiriliyor. 30 dakika sonra yalnız şekerli kaptaki balon şişiyor. Bu deneyden ne çıkarılabilir?

Mayanın fermantasyonla gaz üretmesi için şeker gereklidir. Şekersiz kap kontrol düzeneğidir. Gazın karbondioksit olduğunu kesinleştirmek için ayrıca test gerekir.

Örnek 2. Süt bakterileri ile yoğurt yapılırken ortamın pH değeri düşüyor ama gaz çıkışı gözlenmiyor. Hangi fermantasyon türü bu gözlemle uyumludur?

Laktik asit fermantasyonu. Bu fermantasyonda karbondioksit oluşmaz; oluşan laktik asit ortamı asitleştirerek pH'ı düşürür.

Örnek 3. Fermantasyonda glikoz başına elde edilen ATP, oksijenli solunuma göre neden çok azdır?

Fermantasyonda yalnız glikoliz ATP üretir; Krebs döngüsü ve elektron taşıma sistemi çalışmaz. Glikoz tam yıkılmaz, enerjinin önemli bir kısmı ürünlerde (etil alkol ya da laktik asit) kalır.

Özetle

  • Fermantasyon, besinin oksijen kullanılmadan kısmen yıkılarak az miktarda ATP elde edilmesidir.
  • Etil alkol fermantasyonunda karbondioksit çıkar; laktik asit fermantasyonunda çıkmaz.
  • Deneyde değişkenler, kontrol düzeneği ve tekrar sayısı açıkça belirlenmelidir.
  • Gaz hacmi ve pH farklı fermantasyon türleri için farklı göstergelerdir.
  • Fermantasyon, oksijensiz solunumla ya da yalnız karbondioksit çıkışıyla aynı şey değildir.

Fermantasyon: Deney Tasarımı ve Veri — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Hazır etil alkol fermantasyonu simülasyonunda sıcaklık ayarlanabiliyor ve belirli sürede oluşan etanol miktarı ölçülebiliyor. Hangi araştırma sorusu bu araçla doğrudan sınanabilir?
AFermantasyon bütün canlılar için en iyi yaşam biçimi midir?
BEtanol oluşması her gıdanın lezzetli olduğunu kanıtlar mı?
CSıcaklık değişince eş süre içinde oluşan etanol miktarı değişir mi?
DBir örneğin görüntüsü onun bütün hücresel olaylarını açıklar mı?
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Soru ayarlanabilen sıcaklıkla ölçülebilen etanol miktarı arasında ilişki kurar. Süreyi eş tutarak simülasyonun sunduğu iki değişkenle sınanabilir bir karşılaştırma yapılabilir.
2Kolay
Fermantasyon simülasyonunda başlangıç şeker derişimi üç düzeye ayarlanıyor. Sıcaklık, başlangıç hücre miktarı, hacim ve süre eşit; sonuç olarak yeni etanol miktarı kaydediliyor. Bağımsız değişken hangisidir?
ABaşlangıç şeker derişimi
BYeni oluşan etanol miktarı
CEşit tutulan sıcaklık
DEşit tutulan ölçüm süresi
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Bağımsız değişken araştırmacının düzeylerini değiştirdiği etkendir. Bu kayıtta yalnız başlangıç şeker derişimi değiştirilmiştir.
3Orta
Sıcaklığın etkisini inceleyen hazır modelde her koşul için 10 dakikada yeni oluşan laktat miktarı mikromol cinsinden veriliyor. Bağımlı değişken hangisidir?
AAyarlanan sıcaklık düzeyi
BÖlçümde kullanılan mikromol biriminin adı
C10 dakikada yeni oluşan laktat miktarı
DBütün koşullarda aynı tutulan başlangıç hacmi
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Bağımlı değişken koşullara göre ölçülen yanıttır. Burada yanıt yeni laktat oluşum miktarıdır; mikromol bunun ölçüm birimidir.
4Orta
Başlangıç şeker miktarının fermantasyon ürününe etkisi araştırılacak. Eş hücre miktarı ve eş hacimli iki simülasyon örneğinin aynı süre izlenmesi planlanıyor. Sıcaklık için hangi seçim karşılaştırmayı destekler?
Aİki örneğin sıcaklığını aynı tutmak
BDaha çok şeker verilen örneği aynı zamanda daha sıcak yapmak
CHer örneğin sıcaklığını sonuç görüldükten sonra farklı seçmek
DSıcaklığı kaydetmeden iki koşulun kesin eş olduğunu varsaymak
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Tek etken olarak şeker karşılaştırılıyorsa sıcaklık farkı ek açıklama oluşturmamalıdır. Eş sıcaklık ve diğer eş koşullar şeker etkisini ayırmaya yardımcı olur.
5Zor
KoşulŞeker derişimiSıcaklıkPDüşük20 °CQYüksek30 °C
Tablodaki iki hazır fermantasyon koşulu karşılaştırılarak yalnız şeker derişiminin etkisi çıkarılmak isteniyor. Diğer koşullar eşittir. Hangi yenileme gereklidir?
ASıcaklığı iki koşulda eşitleyip şeker düzeylerini farklı tutmak
BŞeker ve sıcaklığı birlikte farklı bırakıp yalnız daha uzun izlemek
CSonuçta yüksek ürün veren koşulu seçip onu tek başına yorumlamak
DŞeker derişimini de eşitleyip sıcaklık farkını korumak
Çözümü göster
Doğru cevap: A
İlk tasarımda şeker ve sıcaklık birlikte değişmiştir. Şekerin etkisini ayırmak için sıcaklık eşitlenirken araştırılan şeker farkı korunmalıdır.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular