Çözümü göster
Glikoliz piruvatı sağlar. Piruvatın oksidasyonu ile oluşan asetil grubu döngüye katılır; karbon akışında bu hazırlık döngüden önce gelir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Hücreler besinlerdeki kimyasal enerjiyi, iş yapabilecekleri ATP biçimine dönüştürmek için hücresel solunum yapar. Bu bölümde oksijenli solunumun aşamaları basit bir model olarak kurulur, aşamalar arasındaki madde akışı izlenir ve hatalı modeller kanıtla düzeltilir.
Oksijenli solunum genel olarak şöyle özetlenir:
glikoz + oksijen → karbondioksit + su + enerji (bir kısmı ATP'de, bir kısmı ısı olarak)
Bu denklem birçok basamaklı bir sürecin özetidir. Enerji bir anda değil, basamaklar boyunca kademeli olarak açığa çıkar.
Ökaryot bir hücrede oksijenli solunum şu sırayla düşünülür:
• Glikoliz: Sitoplazmada gerçekleşir. Altı karbonlu glikoz iki tane üç karbonlu piruvata yıkılır. Az miktarda ATP ve elektron taşıyıcısı (NADH) oluşur. Oksijen gerektirmez.
• Piruvatın işlenmesi: Piruvat mitokondriye geçer, bir karbonunu karbondioksit olarak kaybeder ve iki karbonlu bir moleküle dönüşür.
• Krebs döngüsü: Mitokondride gerçekleşir. İki karbonlu molekülün karbonları karbondioksit olarak çıkar; taşıyıcılar (NADH, FADH₂) yüklenir, az miktarda ATP oluşur.
• Elektron taşıma sistemi: Mitokondri iç zarında gerçekleşir. Taşıyıcıların getirdiği elektronlar son olarak oksijene aktarılır ve su oluşur. ATP'nin büyük kısmı bu aşamada üretilir.
(Krebs döngüsünün ara tepkimeleri, elektron taşıma sistemindeki proteinlerin adları ve yapıları ile kimyasal ozmoz bu sınıfta işlenmez.)
Bir glikozdaki altı karbon şu yolla karbondioksite döner: glikolizde karbon kaybı yoktur (6 karbon → 2 × 3 karbon); her piruvatın işlenmesinde 1 karbon çıkar (toplam 2); Krebs döngüsünde iki karbonlu her molekülden 2 karbon çıkar (toplam 4). Sonuçta 2 + 4 = 6 karbon karbondioksit olarak açığa çıkar.
Karbondioksit glikozun karbonlarından gelir; solunan oksijen ise elektron taşıma sisteminin sonunda suya dönüşür. Madde akışı ile ATP üretimi farklı şeylerdir: karbonun çoğu Krebs döngüsünde çıkarken ATP'nin çoğu elektron taşıma sisteminde üretilir.
Bir solunum modelinde şu hatalar sık görülür:
• Glikolizi mitokondriye yerleştirmek.
• Karbondioksitin oksijenden geldiğini göstermek.
• Oksijenin glikolizde kullanıldığını göstermek.
• Soluk alıp vermeyi (havalanma) hücresel solunumla aynı olay saymak. Soluk alıp verme akciğerlerde gaz alışverişidir; hücresel solunum hücrelerde enerji dönüşümüdür.
Bir glikozdan üretilen ATP sayısı hücreden hücreye değişebilir; sabit bir sayı ezberlenmez.
Örnek 1. Bir modelde glikoliz mitokondride, Krebs döngüsü sitoplazmada gösterilmiştir. Bu model nasıl düzeltilmelidir?
Glikoliz sitoplazmada gerçekleşir; piruvat mitokondriye geçtikten sonra işlenir ve Krebs döngüsüne girer. Yerler yer değiştirilerek model düzeltilir.
Örnek 2. İşaretli karbon atomları içeren glikozla beslenen hücrelerde işaret hangi ürünlerde görülür?
Glikozun karbonları piruvatın işlenmesi ve Krebs döngüsü sırasında karbondioksit olarak çıkar; bu nedenle işaret karbondioksitte görülür. Su ise solunan oksijenden oluştuğu için suda karbon işareti beklenmez.
Örnek 3. Bir öğrenci “ATP'nin büyük kısmı karbondioksitin çıktığı aşamada üretilir” diyor. Değerlendiriniz.
Yargı yanlıştır. Karbondioksit piruvatın işlenmesi ve Krebs döngüsünde çıkar; ATP'nin büyük kısmı ise elektron taşıma sisteminde, elektronlar oksijene aktarılırken üretilir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.