Çözümü göster
Fotosentez ışık enerjisinden yararlanarak organik madde yapımını destekler. Madde girdileri ve enerji girdisi farklı rollerdedir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Yeşil bitkiler, algler ve bazı bakteriler ışık enerjisini kullanarak karbondioksit ve sudan organik besin üretir. Bu süreç yeryüzündeki besin zincirlerinin büyük kısmının başlangıcıdır. Bu bölümde fotosentez iki evreli bir bilimsel model olarak kurulur ve evreler arasındaki madde ve enerji bağlantıları izlenir.
Fotosentez genel olarak şöyle özetlenir:
karbondioksit + su + ışık enerjisi → glikoz (organik besin) + oksijen
Bu dönüşümde ışık enerjisi organik besinin kimyasal bağ enerjisine dönüştürülür. Ökaryot fotosentetik hücrelerde süreç kloroplastta gerçekleşir. Pigmentler (başta klorofil) ışığı soğurarak enerjiyi yakalar.
Birinci evrede ışık enerjisi pigmentler tarafından soğurulur. Bu enerjiyle:
• Su molekülleri parçalanır (fotoliz); oksijen gazı açığa çıkar.
• ATP ve NADPH gibi enerji ve elektron taşıyıcıları oluşur.
Fotosentezde açığa çıkan oksijen sudan gelir, karbondioksitten değil. Bu evre ışık olmadan yürümez.
İkinci evrede karbondioksit organik moleküllere bağlanır ve ilk evrede oluşan ATP ile NADPH kullanılarak glikoz gibi organik besinler yapılır. Kullanılan taşıyıcılar ADP, fosfat ve NADP⁺ olarak birinci evreye döner ve yeniden yüklenir.
Bu evre ışığı doğrudan kullanmaz ama ışıklı evrenin ürünlerine bağlıdır. Bu yüzden “yalnız geceleri olur” demek yanlıştır; ışık kesilip taşıyıcılar tükenince bu evre de kısa sürede durur.
(Bu evrenin ara basamakları, fotosistem çeşitleri ve fotofosforilasyon mekanizması bu sınıfta işlenmez.)
Bir fotosentez modelinin doğruluğu şu sorularla denetlenebilir:
• Oksijen çıkışı suyun parçalanmasına mı bağlanmış?
• Işıklı evrenin ürünleri (ATP, NADPH) ikinci evreye, kullanılmış taşıyıcılar geri birinci evreye gidiyor mu?
• Karbondioksit karbonun kaynağı olarak ikinci evreye mi giriyor?
Yeni bir kanıt modele uymuyorsa (örneğin işaretli su oksijeninin gaz olarak çıkması) model kanıta göre düzeltilir.
Örnek 1. Bir öğrencinin modelinde fotosentezde açığa çıkan oksijen karbondioksitten gelmektedir. Hangi kanıt bu modelin yenilenmesini gerektirir?
Suyun oksijeni işaretlendiğinde açığa çıkan oksijen gazında işaret görülmesi, oksijenin sudan geldiğini gösterir. Model, oksijen çıkışını ışığa bağlı tepkimelerdeki suyun parçalanmasına bağlayacak biçimde yenilenir.
Örnek 2. Işığa bağlı tepkimeler bir süre durdurulursa ışığa doğrudan bağlı olmayan tepkimeler neden kısa sürede yavaşlar?
İkinci evre, birinci evrenin ürettiği ATP ve NADPH'yi kullanır. Işıklı evre durunca bu taşıyıcılar yeniden yüklenemez, eldeki stok tükenince karbondioksitin organik besine bağlanması da yavaşlar.
Örnek 3. Fotosentezde ışık enerjisi hangi biçime dönüşür?
Önce ATP ve NADPH'deki kimyasal enerjiye, sonra bunların kullanılmasıyla glikoz gibi organik besinlerin kimyasal bağ enerjisine dönüşür.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.