MegaSoru

Fotosentez Reaksiyonları: Bilimsel Model 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Fotosentez Reaksiyonları: Bilimsel Model Konu Anlatımı

Yeşil bitkiler, algler ve bazı bakteriler ışık enerjisini kullanarak karbondioksit ve sudan organik besin üretir. Bu süreç yeryüzündeki besin zincirlerinin büyük kısmının başlangıcıdır. Bu bölümde fotosentez iki evreli bir bilimsel model olarak kurulur ve evreler arasındaki madde ve enerji bağlantıları izlenir.

Fotosentezin genel denklemi

Fotosentez genel olarak şöyle özetlenir:
karbondioksit + su + ışık enerjisi → glikoz (organik besin) + oksijen
Bu dönüşümde ışık enerjisi organik besinin kimyasal bağ enerjisine dönüştürülür. Ökaryot fotosentetik hücrelerde süreç kloroplastta gerçekleşir. Pigmentler (başta klorofil) ışığı soğurarak enerjiyi yakalar.

Işığa bağlı tepkimeler

Birinci evrede ışık enerjisi pigmentler tarafından soğurulur. Bu enerjiyle:
• Su molekülleri parçalanır (fotoliz); oksijen gazı açığa çıkar.
• ATP ve NADPH gibi enerji ve elektron taşıyıcıları oluşur.
Fotosentezde açığa çıkan oksijen sudan gelir, karbondioksitten değil. Bu evre ışık olmadan yürümez.

Işığa doğrudan bağlı olmayan tepkimeler

İkinci evrede karbondioksit organik moleküllere bağlanır ve ilk evrede oluşan ATP ile NADPH kullanılarak glikoz gibi organik besinler yapılır. Kullanılan taşıyıcılar ADP, fosfat ve NADP⁺ olarak birinci evreye döner ve yeniden yüklenir.
Bu evre ışığı doğrudan kullanmaz ama ışıklı evrenin ürünlerine bağlıdır. Bu yüzden “yalnız geceleri olur” demek yanlıştır; ışık kesilip taşıyıcılar tükenince bu evre de kısa sürede durur.
(Bu evrenin ara basamakları, fotosistem çeşitleri ve fotofosforilasyon mekanizması bu sınıfta işlenmez.)

Modeli denetlemek ve yenilemek

Bir fotosentez modelinin doğruluğu şu sorularla denetlenebilir:
• Oksijen çıkışı suyun parçalanmasına mı bağlanmış?
• Işıklı evrenin ürünleri (ATP, NADPH) ikinci evreye, kullanılmış taşıyıcılar geri birinci evreye gidiyor mu?
• Karbondioksit karbonun kaynağı olarak ikinci evreye mi giriyor?
Yeni bir kanıt modele uymuyorsa (örneğin işaretli su oksijeninin gaz olarak çıkması) model kanıta göre düzeltilir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir öğrencinin modelinde fotosentezde açığa çıkan oksijen karbondioksitten gelmektedir. Hangi kanıt bu modelin yenilenmesini gerektirir?

Suyun oksijeni işaretlendiğinde açığa çıkan oksijen gazında işaret görülmesi, oksijenin sudan geldiğini gösterir. Model, oksijen çıkışını ışığa bağlı tepkimelerdeki suyun parçalanmasına bağlayacak biçimde yenilenir.

Örnek 2. Işığa bağlı tepkimeler bir süre durdurulursa ışığa doğrudan bağlı olmayan tepkimeler neden kısa sürede yavaşlar?

İkinci evre, birinci evrenin ürettiği ATP ve NADPH'yi kullanır. Işıklı evre durunca bu taşıyıcılar yeniden yüklenemez, eldeki stok tükenince karbondioksitin organik besine bağlanması da yavaşlar.

Örnek 3. Fotosentezde ışık enerjisi hangi biçime dönüşür?

Önce ATP ve NADPH'deki kimyasal enerjiye, sonra bunların kullanılmasıyla glikoz gibi organik besinlerin kimyasal bağ enerjisine dönüşür.

Özetle

  • Fotosentez ışık enerjisini organik besinin kimyasal enerjisine dönüştürür.
  • Işığa bağlı tepkimelerde su parçalanır, oksijen açığa çıkar, ATP ve NADPH oluşur.
  • Açığa çıkan oksijen sudan gelir; karbondioksit ise organik besindeki karbonun kaynağıdır.
  • Işığa doğrudan bağlı olmayan tepkimeler ATP ve NADPH kullanır; yalnız geceleri olmaz.
  • Model, evreler arasındaki madde ve taşıyıcı bağlantılarıyla denetlenir ve kanıta göre yenilenir.

Fotosentez Reaksiyonları: Bilimsel Model — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Yeşil yaprak hücresinin fotosentez modeli ışık alımını ve organik madde oluşumunu birlikte gösteriyor. Temel enerji dönüşümü hangisidir?
AIşık enerjisinin organik maddede kullanılabilir kimyasal enerjiye aktarılması
BIşığın doğrudan karbon atomlarına dönüşmesi
CCO₂'nin hiçbir enerji girdisi olmadan bütün enerjiyi yoktan oluşturması
DOrganik madde üretiminin yalnız çevrenin ısınması olması
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Fotosentez ışık enerjisinden yararlanarak organik madde yapımını destekler. Madde girdileri ve enerji girdisi farklı rollerdedir.
2Kolay
Bitki fotosentezi modelinde CO₂ karbon kaynağı, ışık enerji girdisi olarak veriliyor. Hangi ifade uygundur?
AIşık enerji sağladığı için organik ürünün bütün karbonları ışıktan gelir
BCO₂ karbon sağladığı için ışığın katkısına hiç gerek yoktur
CAynı modelde hem madde hem enerji girdisi gösterilemez
DKarbonun kaynağıyla sentezi destekleyen enerji girdisi aynı şey değildir
Çözümü göster
Doğru cevap: D
CO₂ karbonun organik yapıya katılmasına kaynak olabilir; ışık ise dönüşümü destekleyen enerji girdisidir.
3Orta
Bir model bitkinin CO₂ ve sudan yararlanıp ışık desteğiyle organik madde oluşturduğunu gösteriyor. Hangisi modelin genel işlevidir?
AYapraktaki bütün organik besinin topraktan hazır alındığını göstermek
BIşığı bitkinin yediği bir organik besin molekülü saymak
COrganik madde oluşunca hücrenin artık hiçbir enerji dönüşümü yapamayacağını göstermek
Dİnorganik madde girdilerini kullanarak organik madde sentezini açıklamak
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Fotosentez modeli organik madde yapımını madde ve enerji girdileriyle ilişkilendirir. Organik besinin hazır alınmasıyla aynı işlem değildir.
4Orta
Basit modelde bitki ışıkla organik madde oluşturuyor; bu organik maddeyi alan bir tüketici onu enerji kaynağı olarak kullanıyor. Hangi açıklama uygundur?
AIşık enerjisi önce fotosentezle kimyasal aktarım biçimine katılmış, organik madde tüketici için enerji kaynağı olmuştur
BTüketici organik maddeyi aldığında bitkiye ulaşan ışık hiç dönüşmeden aynı ışın olarak hücrelerine girmiştir
CTüketicinin yararlandığı organik enerji bütün fotosentez girdilerinden bağımsız yoktan oluşmuştur
DOrganik madde enerji sağlayınca üretici hücredeki karbon girdisine artık gerek olmadığı anlaşılır
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Fotosentez ışık desteğini organik maddenin kimyasal enerji kaynağı olmasına bağlayabilir. Sonraki kullanım ilk dönüşümü ortadan kaldırmaz.
5Zor
Kurmaca yaprak modelinde organik ürünün karbonu CO₂'den geliyor; ürünün oluşması ışıkla destekleniyor. Hangi iki bilgi birlikte korunmalıdır?
AÜrün ışıkla oluştuğuna göre karbon kökeni artık önemsizdir
BKarbonun maddesel kaynağı ve kimyasal yapıya aktarılmış enerji ayrı açıklanmalıdır
CCO₂ kullanıldığı için ürünün enerji özelliği başlangıç CO₂'siyle zorunlu aynıdır
DEnerji aktarımı varsa atomların korunumuna uyulması gerekmez
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Organik ürünün atomlarının nereden geldiği ile sentezin nasıl enerji desteği aldığı farklı sorulardır. Model ikisini de tutarlı göstermelidir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular