Çözümü göster
Kimyasal sindirimde büyük besin molekülleri enzim etkisiyle daha küçük moleküllere ayrılır. Taşıma ve yapım olayları bundan ayrılmalıdır.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Canlıların aldığı besinlerin çoğu büyük moleküllerdir: nişasta, protein ve yağ gibi. Bu moleküller hücre zarından olduğu gibi geçemez ve hücrede kullanılabilmek için önce küçük yapı taşlarına ayrılmaları gerekir. Bu bölümde sindirim kavramı ve sindirimin hücreye göre gerçekleştiği yere bakılarak yapılan sınıflandırma ele alınır.
Sindirim, büyük ve karmaşık besin moleküllerinin hücre zarından geçebilecek küçük moleküllere parçalanmasıdır. Nişasta glikoza, proteinler amino asitlere, yağlar yağ asitleri ve gliserole ayrılır.
Sindirim iki yoldan yürür:
• Mekanik sindirim: besinin fiziksel olarak küçük parçalara ayrılması (çiğneme, mide hareketleri).
• Kimyasal sindirim: enzimler yardımıyla moleküllerin su katılarak parçalanması.
Besin hücre içine alındıktan sonra hücrenin içinde, besin kofuyla lizozomun birleşmesiyle oluşan yapıda sindiriliyorsa buna hücre içi sindirim denir. Amip ve terliksi hayvan gibi tek hücrelilerde ve süngerlerde görülür. Çok hücreli hayvanlarda da akyuvarların mikropları yutup sindirmesi hücre içi sindirime örnektir.
Sindirim hücrenin dışında gerçekleşiyorsa hücre dışı sindirimdir. İki biçimde görülebilir:
• Canlının dış ortamında: Mantarlar ve birçok bakteri enzimlerini çevreye salgılar, besini dışarıda parçalar ve oluşan küçük molekülleri emer. Böcekçil bitkiler de yakaladıkları böcekleri salgıladıkları enzimlerle sindirir.
• Sindirim boşluğunda ya da kanalında: İnsan ve diğer omurgalılarda sindirim, vücut içinde olsa da hücrelerin dışında, sindirim kanalının boşluğunda gerçekleşir.
Hidra gibi bazı hayvanlarda sindirim önce sindirim boşluğunda başlar, sonra hücre içinde tamamlanır; yani iki tür birlikte görülebilir.
Sınıflandırmada tek ölçüt kullanılır: “Besin parçalanırken hücre zarının içinde mi dışında mı?”
• Vücut içinde olmak hücre içinde olmak demek değildir; mide ve bağırsak boşluğu hücrelerin dışıdır.
• Parçalanma ile emilim ayrı olaylardır: mantar besini dışarıda parçalar, sonra küçük molekülleri emer.
• Bir canlı grubuna ait özellik bütün canlılara genellenmez; bazı canlılarda iki tür sindirim birlikte bulunur.
Örnek 1. Bir mantar ekmek üzerine enzim salgılıyor ve nişastanın parçalanmasıyla oluşan glikozu hücrelerine alıyor. Bu sindirim hangi gruba girer?
Nişasta mantar hücrelerinin dışında parçalandığı için hücre dışı sindirimdir. Glikozun hücreye alınması ise sindirim değil emilimdir.
Örnek 2. Bir öğrenci “İnsanda sindirim vücudun içinde olduğu için hücre içi sindirimdir” diyor. Bu yargıyı değerlendiriniz.
Yargı yanlıştır. İnsanda sindirim mide ve ince bağırsak boşluğunda, yani hücrelerin dışında gerçekleşir; bu nedenle hücre dışı sindirimdir. Ölçüt vücut değil hücre sınırıdır.
Örnek 3. Hidrada besin önce sindirim boşluğunda kısmen parçalanıyor, sonra boşluğu döşeyen hücrelerce alınıp hücre içinde sindirimi tamamlanıyor. Bu durum ne gösterir?
Aynı canlıda hücre dışı ve hücre içi sindirim birlikte görülebilir. Sınıflandırma her aşama için ayrı yapılmalıdır.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.