MegaSoru

Hücre İçi ve Hücre Dışı Sindirimin Sınıflandırılması 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Hücre İçi ve Hücre Dışı Sindirimin Sınıflandırılması Konu Anlatımı

Canlıların aldığı besinlerin çoğu büyük moleküllerdir: nişasta, protein ve yağ gibi. Bu moleküller hücre zarından olduğu gibi geçemez ve hücrede kullanılabilmek için önce küçük yapı taşlarına ayrılmaları gerekir. Bu bölümde sindirim kavramı ve sindirimin hücreye göre gerçekleştiği yere bakılarak yapılan sınıflandırma ele alınır.

Sindirim nedir?

Sindirim, büyük ve karmaşık besin moleküllerinin hücre zarından geçebilecek küçük moleküllere parçalanmasıdır. Nişasta glikoza, proteinler amino asitlere, yağlar yağ asitleri ve gliserole ayrılır.
Sindirim iki yoldan yürür:
• Mekanik sindirim: besinin fiziksel olarak küçük parçalara ayrılması (çiğneme, mide hareketleri).
• Kimyasal sindirim: enzimler yardımıyla moleküllerin su katılarak parçalanması.

Hücre içi sindirim

Besin hücre içine alındıktan sonra hücrenin içinde, besin kofuyla lizozomun birleşmesiyle oluşan yapıda sindiriliyorsa buna hücre içi sindirim denir. Amip ve terliksi hayvan gibi tek hücrelilerde ve süngerlerde görülür. Çok hücreli hayvanlarda da akyuvarların mikropları yutup sindirmesi hücre içi sindirime örnektir.

Hücre dışı sindirim

Sindirim hücrenin dışında gerçekleşiyorsa hücre dışı sindirimdir. İki biçimde görülebilir:
• Canlının dış ortamında: Mantarlar ve birçok bakteri enzimlerini çevreye salgılar, besini dışarıda parçalar ve oluşan küçük molekülleri emer. Böcekçil bitkiler de yakaladıkları böcekleri salgıladıkları enzimlerle sindirir.
• Sindirim boşluğunda ya da kanalında: İnsan ve diğer omurgalılarda sindirim, vücut içinde olsa da hücrelerin dışında, sindirim kanalının boşluğunda gerçekleşir.
Hidra gibi bazı hayvanlarda sindirim önce sindirim boşluğunda başlar, sonra hücre içinde tamamlanır; yani iki tür birlikte görülebilir.

Sınıflandırırken dikkat edilecekler

Sınıflandırmada tek ölçüt kullanılır: “Besin parçalanırken hücre zarının içinde mi dışında mı?”
• Vücut içinde olmak hücre içinde olmak demek değildir; mide ve bağırsak boşluğu hücrelerin dışıdır.
• Parçalanma ile emilim ayrı olaylardır: mantar besini dışarıda parçalar, sonra küçük molekülleri emer.
• Bir canlı grubuna ait özellik bütün canlılara genellenmez; bazı canlılarda iki tür sindirim birlikte bulunur.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir mantar ekmek üzerine enzim salgılıyor ve nişastanın parçalanmasıyla oluşan glikozu hücrelerine alıyor. Bu sindirim hangi gruba girer?

Nişasta mantar hücrelerinin dışında parçalandığı için hücre dışı sindirimdir. Glikozun hücreye alınması ise sindirim değil emilimdir.

Örnek 2. Bir öğrenci “İnsanda sindirim vücudun içinde olduğu için hücre içi sindirimdir” diyor. Bu yargıyı değerlendiriniz.

Yargı yanlıştır. İnsanda sindirim mide ve ince bağırsak boşluğunda, yani hücrelerin dışında gerçekleşir; bu nedenle hücre dışı sindirimdir. Ölçüt vücut değil hücre sınırıdır.

Örnek 3. Hidrada besin önce sindirim boşluğunda kısmen parçalanıyor, sonra boşluğu döşeyen hücrelerce alınıp hücre içinde sindirimi tamamlanıyor. Bu durum ne gösterir?

Aynı canlıda hücre dışı ve hücre içi sindirim birlikte görülebilir. Sınıflandırma her aşama için ayrı yapılmalıdır.

Özetle

  • Sindirim, büyük besin moleküllerinin hücre zarından geçebilecek küçük moleküllere parçalanmasıdır.
  • Sınıflandırma ölçütü, parçalanmanın hücre sınırının içinde mi dışında mı olduğudur.
  • Hücre dışı sindirim dış ortamda (mantar, bakteri) ya da sindirim boşluğunda (omurgalılar) olabilir.
  • Parçalanma ile emilim farklı olaylardır.
  • Bazı canlılarda iki sindirim türü birlikte görülür; tek örnekten genelleme yapılmaz.

Hücre İçi ve Hücre Dışı Sindirimin Sınıflandırılması — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Bir besin modelinde uzun molekül zincirleri sindirim enzimlerinin etkisiyle daha küçük moleküllere ayrılıyor. Bu olayın temel karşılığı hangisidir?
ABesinin yapısı değişmeden yalnız yer değiştirmesi
BKüçük moleküllerin birleşerek büyük besin oluşturması
CHazır küçük besinlerin yalnız hücre zarından geçmesi
DBüyük besin moleküllerinin kimyasal sindirimi
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Kimyasal sindirimde büyük besin molekülleri enzim etkisiyle daha küçük moleküllere ayrılır. Taşıma ve yapım olayları bundan ayrılmalıdır.
2Kolay
Bir hücre hazır küçük besin moleküllerini yapılarını değiştirmeden alabiliyor. Öğrenci alınan her besinin mutlaka önce daha küçük moleküllere sindirilmesi gerektiğini söylüyor. Hangi düzeltme uygundur?
AAlınmaya uygun küçük besinler için önceden kimyasal parçalanma zorunlu değildir
BHücreye alınan her madde aynı anda mutlaka kimyasal olarak parçalanır
CKüçük besinlerin hücreye girebilmesi büyük besinlerin de aynı yoldan doğrudan geçeceğini kanıtlar
DKimyasal parçalanma gerekmiyorsa hücrenin madde alması da mümkün değildir
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Sindirim ile alım aynı kavram değildir. Verilen küçük besinler alınmaya zaten uygundur; büyük besinler için gerekli olabilen parçalanma onlara koşulsuz uygulanmaz.
3Orta
Hazır kayıtta P işleminde bir besin daha küçük parçalara ufalanıyor fakat molekül zincirleri aynı kalıyor. Q işleminde sindirim enzimleri zincirleri küçük moleküllere ayırıyor. Kimyasal sindirime doğrudan kanıt hangisidir?
AP'de görünür parçaların küçülmesi tek başına aynı kanıttır
BQ'daki molekül zincirlerinin küçük moleküllere ayrılması
CP'nin daha hızlı yapılması onu kimyasal sindirime dönüştürür
DP ile Q aynı besine uygulandığı için moleküler sonuçları özdeştir
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Fiziksel ufalanma kimyasal sindirime yardımcı olabilir; fakat tek başına büyük moleküllerin parçalanması değildir. Q doğrudan moleküler değişimi gösterir.
4Orta
Hazır deneyde büyük bir besin molekülü azalırken onun parçalanmasından oluşan küçük ürünler artıyor. Aynı maddeleri içeren enzim etkinliği olmayan eş kontrol bu değişimleri göstermiyor; başka madde yolu yok. Hangi sonuç desteklenir?
AEnzim etkisiyle büyük besinin küçük moleküllere parçalanması
BBüyük besinin yalnız kabın başka yerine taşınması
CKüçük ürünlerin birleşip büyük besin oluşturması
DEnzim bulunmasının bütün molekülleri değişmeden tuttuğu
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Girdi azalması ile uygun ürün artışı aynı yönde bir parçalanma sürecine kanıt sunar. Etkinliksiz kontrol enzim katkısına yönelik açıklamayı destekler.
5Zor
Bir ortamın sıvısındaki büyük besin miktarı azalıyor. Son analizde eksilen besinin yüzeye tutunmuş halde aynı büyük molekül yapısıyla geri kazanıldığı, küçük sindirim ürünlerinin artmadığı görülüyor. Hangi yorum uygundur?
ASıvıda miktar azalması görüldüğünde molekül yapısı ne olursa olsun sindirim kesinleşir
BYüzeye tutunan her büyük molekül küçük sindirim ürünü sayılır
CSıvıdaki azalma bu kayıtta kimyasal sindirim kanıtı değildir; yer değiştirme ve tutunmayla açıklanmaktadır
DKüçük ürün artmaması bütün koşullarda bu besinin sindirilemeyeceğini kanıtlar
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Büyük molekül aynı yapıyla başka yerde bulunduğu için ilk azalma kimyasal dönüşüm olarak yorumlanamaz. Bu örnekte tutunma alternatif açıklamayı sağlamaktadır.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular