MegaSoru

Omurgalılarda Sindirim Yapıları ve Beslenme 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Omurgalılarda Sindirim Yapıları ve Beslenme Konu Anlatımı

Bir kuş, bir kurt, bir inek ve bir insan çok farklı besinlerle beslenir. Bu farklılık diş yapısına, mideye ve bağırsaklara da yansır. Bu bölümde omurgalıların sindirim yapıları beslenme biçimiyle ilişkilendirilerek karşılaştırılır.

Diş yapısı ve beslenme

• Etçillerde (kurt gibi) köpek dişleri uzun ve sivridir, avı yakalamaya ve eti koparmaya uygundur; azı dişleri keskin kenarlıdır.
• Otçullarda (inek gibi) köpek dişleri körelmiş ya da hiç yoktur; azı dişleri geniş ve yüzeyleri pürüzlüdür, bitkisel besini öğütmeye uygundur. İneğin üst çenesinde kesici dişler yoktur, bunun yerine sert bir damak yastığı bulunur.
• Hepçillerde (insan gibi) kesici, köpek ve azı dişleri birlikte bulunur; dişler karışık beslenmeye uygundur.
• Kuşlarda diş yoktur; besin gaga ile alınır ve mekanik sindirim başka yapılarla sağlanır.

Mide yapıları

• İnsan ve kurtta tek bölmeli bir mide bulunur.
• İnek gibi geviş getiren otçullarda mide dört bölmelidir. İlk bölmelerde bulunan mikroorganizmalar, hayvanın kendi başına sindiremediği selülozun parçalanmasına yardım eder. Besin ağza geri getirilip yeniden çiğnenir (geviş getirme).
• Kuşlarda mide iki bölümlüdür: salgı yapan bez midesi ve kaslı taşlık. Taşlık, yutulan küçük taşlar yardımıyla besini öğütür; dişin yaptığı mekanik sindirimi üstlenir. Birçok kuşta yemek borusunun genişlemesiyle oluşan kursak besini geçici olarak depolar.

Bağırsak uzunluğu

Bitkisel besinler (özellikle selüloz) sindirimi daha uzun süren besinlerdir. Bu nedenle otçulların bağırsakları vücut büyüklüklerine oranla genellikle etçillerinkinden daha uzundur. Hepçillerin bağırsağı ikisinin arasında kalır.
Bağırsak uzunluğu karşılaştırılırken vücut büyüklüğü hesaba katılmalıdır. Büyük bir etçilin bağırsağı küçük bir otçulunkinden daha uzun olabilir; doğru karşılaştırma vücut boyuna oranla yapılır.

Sınıflandırma önerilerini sınamak

Bir canlının beslenme biçimi tek bir yapıdan kesin çıkarılmamalıdır. Örneğin diş yapısı bir öneri verir; mide yapısı ve bağırsağın göreli uzunluğu bu öneriyi destekler ya da zayıflatır. Birden fazla yapıyla tutarlı sınıflandırma daha güvenilirdir. Ayrıca bütün otçulların ya da bütün etçillerin tek tip anatomisi yoktur; tavşan gibi bazı otçullar geviş getirmez ve selülozu farklı bir bağırsak bölümünde işler.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir hayvanın köpek dişleri körelmiş, azı dişleri geniş ve pürüzlü, midesi dört bölmeli, bağırsağı vücut boyuna göre çok uzundur. Beslenme biçimi için hangi öneri tutarlıdır?

Üç yapı da bitkisel besinle beslenen, geviş getiren bir otçulu destekler: öğütücü dişler, mikroorganizmalı çok bölmeli mide ve uzun bağırsak.

Örnek 2. Kuşlarda diş yoktur. Kuşta besinin mekanik olarak parçalanması hangi yapıyla sağlanır?

Kaslı mide (taşlık) yutulan küçük taşların da yardımıyla besini öğütür ve dişin mekanik sindirim işlevini üstlenir.

Örnek 3. Bir öğrenci 5 m bağırsağı olan bir etçili 3 m bağırsağı olan bir otçulla karşılaştırıp “etçillerin bağırsağı daha uzundur” sonucuna varıyor. Hata nedir?

Vücut büyüklüğü hesaba katılmamıştır. Doğru karşılaştırma bağırsak uzunluğunun vücut boyuna oranıyla yapılır; ayrıca iki hayvandan genel bir kural çıkarılamaz.

Özetle

  • Diş yapısı beslenme biçimiyle uyumludur: etçilde yırtıcı, otçulda öğütücü, hepçilde karışık dişler bulunur.
  • Geviş getiren otçullarda dört bölmeli mide ve selülozu parçalayan mikroorganizmalar bulunur.
  • Kuşlarda diş yoktur; taşlık mekanik sindirimi sağlar, kursak besini depolar.
  • Bağırsak uzunluğu vücut büyüklüğüne oranla karşılaştırılır; otçullarda göreli olarak daha uzundur.
  • Beslenme biçimi birden fazla yapı birlikte değerlendirilerek sınıflandırılır.

Omurgalılarda Sindirim Yapıları ve Beslenme — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Verilen tohum yiyen kuş örneğinde diş yoktur; mide bölümlerinden biri güçlü kaslarla besini öğütür. Bu yapının besin işlemedeki temel katkısı nedir?
ADişle çiğnemenin olmadığı örnekte mekanik öğütmeye katkı vermek
BBesini hiçbir fiziksel işlem görmeden doğrudan hücrelere ulaştırmak
CDiş bulunmadığı için besinin işlenmesini tamamen engellemek
DBütün kimyasal işlemenin gereksiz olduğu anlamına gelmek
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Kuşun kaslı mide bölgesi olan taşlık, besinin mekanik olarak öğütülmesine katkı verir. Diş yokluğu bütün mekanik işlemenin yokluğu anlamına gelmez.
2Kolay
İnek için hazırlanan kartta mide işkembe, börkenek, kırkbayır ve şirden olarak dört bölmede incelenmiştir. Öğrenci bunu birbirinden bağımsız dört ayrı mide organı diye yazıyor. Hangi ifade daha uygundur?
AHer bölme ayrı bir sindirim sistemidir
BDört bölmeli bir mide düzeni söz konusudur
CDört bölme bulunduğu için her bölmede aynı görev zorunlu tekrarlanır
DMikroorganizmaların bulunduğu bölge mide yapısına dahil edilemez
Çözümü göster
Doğru cevap: B
İnekte bir mide farklı bölmeler halinde özelleşmiştir. Bölme sayısı ayrı mide organı veya ayrı sindirim sistemi sayısı olarak kullanılmamalıdır.
3Orta
Hazır kayıtta kurt ile insanın midesi temel bölme düzeni bakımından tek bölmelidir. Kurtta etçil beslenmeye uygun kesici-parçalayıcı diş özellikleri, insanda ise farklı işlemlere katılan karma diş yapısı veriliyor. Hangisi doğrudur?
ATek bölmeli mide ortaklığı, diş ve beslenme özelliklerinin bütünüyle aynı olduğunu göstermez
BAynı mide tipi varsa dişlerin bütün biçimleri de aynı olmak zorundadır
CTek bölmeli mide yalnız kurt gibi etçillerde bulunabilir
DFarklı diş özellikleri mide tipi ortaklığını geçersiz kılar
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Bir ölçütte ortaklık diğer bütün özellikleri eşitlemez. Kurt ve insan mide düzeninde birlikte ele alınabilirken diş özellikleri ayrı karşılaştırılır.
4Orta
Verilen kuş örneğinde kursak yutulan besinin geçici tutulmasına, taşlık güçlü kaslarla öğütülmesine katkı veriyor. Karttaki hangi eşleme doğrudur?
AKursak geçici tutma; taşlık mekanik öğütme
BKursak mekanik öğütme; taşlık yalnız geçici tutma
Cİkisinin de başlıca görevi yalnız geçici besin depolamaktır
DKursak ile taşlık aynı anatomik bölgenin iki adıdır
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Verilen kuşun kursağı depolama, taşlığı öğütme yönünden ayrılmıştır. Bir besinin geçici tutulması onun mekanik olarak öğütülmesiyle aynı işlev değildir.
5Zor
KartAğız özelliğiMide düzeniKuşDişsiz gagaBezli ve kaslı bölgelerKurtBelirgin kesici-parçalayıcı dişlerTek bölmeliİnekGeniş öğütücü yüzeylerDört bölmeliİnsanFarklı görevli dişlerTek bölmeli
Tablo karşılaştırma kartlarının verilen özelliklerini özetler. Yalnız bu kartlar arasında, hem dişsiz gaga hem kaslı öğütücü mide bölgesi birlikte hangi örnekte verilmiştir?
AKuş
BKurt
Cİnek
Dİnsan
Çözümü göster
Doğru cevap: A
İki koşul birlikte aranır. Kuş kartında dişsiz gaga ve kaslı öğütücü bölüm bulunur; diğer üç kartta diş yapıları verilmiştir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular