MegaSoru

0/0 Belirsizliği 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

0/0 Belirsizliği Konu Anlatımı

Bir fonksiyonun bir noktadaki limitini bulmak için yerine koyduğumuzda bazen $\dfrac{0}{0}$ ile karşılaşırız. Bu ifade tek başına bir sayı değildir; fonksiyonun biçimi değiştirilerek anlamlı bir limit ortaya çıkarılır.

Belirsizlik ile tanımsızlık

$x = a$ yerine konunca pay ve payda aynı anda sıfır oluyorsa $\dfrac{0}{0}$ belirsizliği vardır. Payı sıfırdan farklı, paydası sıfır olan $\dfrac{k}{0}$ ($k \neq 0$) ise belirsizlik değil, sınırsız büyümedir (düşey asimptot): $\displaystyle\lim_{x \to 1} \frac{x + 2}{x - 1}$ için pay $3$, payda $0$ dır; limit yoktur ya da yaklaşma yönüne göre $\pm\infty$ dur. Belirsizlik, sadeleştirilebilecek ortak bir çarpanın bulunduğunu da haber verir.

Belirsizliği kaldırma yöntemleri

Polinom, karekök ve rasyonel ifadelerde belirsizlik şu yollarla giderilir:
• Pay ve payda çarpanlarına ayrılır, ortak çarpan sadeleştirilir.
• Karekök içeren ifadelerde pay ya da payda eşleniğiyle çarpılır: $\sqrt{u} - c$ nin eşleniği $\sqrt{u} + c$ dir.
Sadeleştirilen yeni fonksiyon, $x \neq a$ için orijinal fonksiyonla aynıdır; bu yüzden $x = a$ daki limitleri de aynıdır. Orijinal fonksiyonun grafiği, sadeleşmiş fonksiyonun grafiğinin $x = a$ noktasında bir boşluk (boş nokta) taşıyan hâlidir.

Parametreli limitler

Limitin var olması koşulu bir parametreyi belirleyebilir. $x \to a$ iken payda sıfıra gidiyor ve limit gerçek sayı olacaksa, pay da $x = a$ da sıfır olmak zorundadır; bu koşuldan parametre bulunur, sonra çarpanlara ayırarak limit hesaplanır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. $\displaystyle\lim_{x \to 3} \frac{x^2 - 5x + 6}{x - 3}$ i bulunuz.

Yerine koyunca $\dfrac{0}{0}$ çıkar. $x^2 - 5x + 6 = (x - 2)(x - 3)$ olduğundan ifade $x - 2$ ye sadeleşir ve limit $3 - 2 = 1$ dir.

Örnek 2. $\displaystyle\lim_{x \to 4} \frac{\sqrt{x} - 2}{x - 4}$ i bulunuz.

Pay eşleniğiyle çarpılır: $\dfrac{(\sqrt{x} - 2)(\sqrt{x} + 2)}{(x - 4)(\sqrt{x} + 2)} = \dfrac{x - 4}{(x - 4)(\sqrt{x} + 2)} = \dfrac{1}{\sqrt{x} + 2}$. Limit $\dfrac{1}{4}$ tür.

Örnek 3. $\displaystyle\lim_{x \to 1} \frac{x^2 + ax - 2}{x - 1}$ limiti bir gerçek sayı ise $a$ ve limiti bulunuz.

Payın $x = 1$ de sıfır olması gerekir: $1 + a - 2 = 0$ ve $a = 1$. Pay $x^2 + x - 2 = (x + 2)(x - 1)$ olur; limit $x + 2$ nin $x = 1$ deki değeri $3$ tür.

Örnek 4. $\displaystyle\lim_{x \to 1} \frac{x + 2}{x - 1}$ için $\dfrac{0}{0}$ belirsizliği var mıdır?

Hayır. Pay $3$, payda $0$ dır; bu durum $\dfrac{3}{0}$ biçimidir, belirsizlik değildir. Sağdan $+\infty$, soldan $-\infty$ olduğundan limit yoktur.

Özetle

  • $\dfrac{0}{0}$ bir belirsizliktir; $\dfrac{k}{0}$ ($k \neq 0$) belirsizlik değil, sınırsız büyümedir.
  • Belirsizlik çarpanlara ayırıp sadeleştirerek ya da karekökte eşlenikle çarparak giderilir.
  • Sadeleşen fonksiyon $x \neq a$ için aynıdır; grafikte $x = a$ da boş nokta kalır.
  • Limit gerçek sayı ise ve payda sıfıra gidiyorsa pay da sıfıra gitmelidir.
  • Trigonometrik, üstel ve logaritmik fonksiyonlarla $\dfrac{0}{0}$ belirsizliği bu çalışmanın dışındadır.

0/0 Belirsizliği — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
$\lim_{x\to2}(x^2-4)/(x-2)$ için geçerli işlem hangisidir?
Ax farklı 2 iken x+2 kalır; limit 4.
BDoğrudan 0/0=0; limit 0.
CPaydanın 0 olması limitin yokluğunu kanıtlar.
DPay ile paydadan x silinir; limit 2.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
$x^2-4=(x-2)(x+2)$. x farklı 2 için ortak çarpan sadeleşir; x+2 limiti 4 tür.
2Kolay
$\lim_{x\to0}(\sqrt{1+x}-1)/x$ için doğru eşlenik dönüşümü hangisidir?
A$1/(\sqrt{1+x}-1)$; limit yoktur.
B$\sqrt{1+x}+1$; limit 2.
C0/0 doğrudan 0 kabul edilir.
D$1/(\sqrt{1+x}+1)$; limit $1/2$.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Pay ve payda eşlenikle çarpılır; pay $(1+x)-1=x$. x farklı 0 için x silinir, kalan payda 2 ye gider.
3Orta
xy34567897891011121314151617
Grafik, $f(x)=(x^2-36)/(x-6)$ fonksiyonunu x+6 doğrusu üzerindeki bir boş noktayla gösteriyor. Doğru yorum hangisidir?
Af(6)=12; sadeleşme başlangıç tanımını otomatik tamamlar.
Bf(6) tanımsız; limit 12, dönüşen x+6 fonksiyonu 6 da 12 değerini alır.
CLimit yoktur; boş nokta vardır.
Df(6)=0; boş nokta sıfırdır.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Başlangıç fonksiyonu 6 dışında x+6 ya eşittir. Boşluk nokta değerini yok eder ama iki yanlı 12 yaklaşmasını etkilemez.
4Orta
$\lim_{x\to2}(x^2-a)/(x-2)$ sonlu olsun. a ve limit hangi sıradadır?
Aa=2, limit 2.
Ba=4, limit 0.
Ca=4, limit 4.
DHer a için limit 4.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Payın hedefi 4-a; sonlu limit için sıfır olmalıdır, a=4. Sonra kareler farkıyla x+2 kalır; limit 4.
5Zor
$x=5$ hedefinde $(x^2-25)/(x-5)$ ile $1/(x-5)$ karşılaştırılıyor. Biçimler ve sonuçlar doğru nasıl ayrılır?
Aİkisi de 0/0; limitler 10 ve 1.
Bİlki 0/0 ve limit 0; ikincisi 1/0 ve limit 1.
Cİlki 0/0 ve limit 10; ikincisi 1/0 ve sonlu iki yanlı limit yok.
Dİki payda sıfır olduğundan ikisinin de limiti yoktur.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
İlk payda çarpanı payda da vardır; dönüşüm x+5 ile limit 10. İkinci sabit payda böyle bir ortak çarpan yok; yan davranışlar zıttır.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular