Çözümü göster
$x^2-4=(x-2)(x+2)$. x farklı 2 için ortak çarpan sadeleşir; x+2 limiti 4 tür.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Bir fonksiyonun bir noktadaki limitini bulmak için yerine koyduğumuzda bazen $\dfrac{0}{0}$ ile karşılaşırız. Bu ifade tek başına bir sayı değildir; fonksiyonun biçimi değiştirilerek anlamlı bir limit ortaya çıkarılır.
$x = a$ yerine konunca pay ve payda aynı anda sıfır oluyorsa $\dfrac{0}{0}$ belirsizliği vardır. Payı sıfırdan farklı, paydası sıfır olan $\dfrac{k}{0}$ ($k \neq 0$) ise belirsizlik değil, sınırsız büyümedir (düşey asimptot): $\displaystyle\lim_{x \to 1} \frac{x + 2}{x - 1}$ için pay $3$, payda $0$ dır; limit yoktur ya da yaklaşma yönüne göre $\pm\infty$ dur. Belirsizlik, sadeleştirilebilecek ortak bir çarpanın bulunduğunu da haber verir.
Polinom, karekök ve rasyonel ifadelerde belirsizlik şu yollarla giderilir:
• Pay ve payda çarpanlarına ayrılır, ortak çarpan sadeleştirilir.
• Karekök içeren ifadelerde pay ya da payda eşleniğiyle çarpılır: $\sqrt{u} - c$ nin eşleniği $\sqrt{u} + c$ dir.
Sadeleştirilen yeni fonksiyon, $x \neq a$ için orijinal fonksiyonla aynıdır; bu yüzden $x = a$ daki limitleri de aynıdır. Orijinal fonksiyonun grafiği, sadeleşmiş fonksiyonun grafiğinin $x = a$ noktasında bir boşluk (boş nokta) taşıyan hâlidir.
Limitin var olması koşulu bir parametreyi belirleyebilir. $x \to a$ iken payda sıfıra gidiyor ve limit gerçek sayı olacaksa, pay da $x = a$ da sıfır olmak zorundadır; bu koşuldan parametre bulunur, sonra çarpanlara ayırarak limit hesaplanır.
Örnek 1. $\displaystyle\lim_{x \to 3} \frac{x^2 - 5x + 6}{x - 3}$ i bulunuz.
Yerine koyunca $\dfrac{0}{0}$ çıkar. $x^2 - 5x + 6 = (x - 2)(x - 3)$ olduğundan ifade $x - 2$ ye sadeleşir ve limit $3 - 2 = 1$ dir.
Örnek 2. $\displaystyle\lim_{x \to 4} \frac{\sqrt{x} - 2}{x - 4}$ i bulunuz.
Pay eşleniğiyle çarpılır: $\dfrac{(\sqrt{x} - 2)(\sqrt{x} + 2)}{(x - 4)(\sqrt{x} + 2)} = \dfrac{x - 4}{(x - 4)(\sqrt{x} + 2)} = \dfrac{1}{\sqrt{x} + 2}$. Limit $\dfrac{1}{4}$ tür.
Örnek 3. $\displaystyle\lim_{x \to 1} \frac{x^2 + ax - 2}{x - 1}$ limiti bir gerçek sayı ise $a$ ve limiti bulunuz.
Payın $x = 1$ de sıfır olması gerekir: $1 + a - 2 = 0$ ve $a = 1$. Pay $x^2 + x - 2 = (x + 2)(x - 1)$ olur; limit $x + 2$ nin $x = 1$ deki değeri $3$ tür.
Örnek 4. $\displaystyle\lim_{x \to 1} \frac{x + 2}{x - 1}$ için $\dfrac{0}{0}$ belirsizliği var mıdır?
Hayır. Pay $3$, payda $0$ dır; bu durum $\dfrac{3}{0}$ biçimidir, belirsizlik değildir. Sağdan $+\infty$, soldan $-\infty$ olduğundan limit yoktur.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.