MegaSoru

Türevin Geometrik Yorumu 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Türevin Geometrik Yorumu Konu Anlatımı

Bir fonksiyonun grafiğine teğet çizildiğinde teğetin eğimi artıp azaldığı yerlerde farklı işaretler alır. Türev işareti ile fonksiyonun artanlığı ve azalanlığı arasındaki bu ilişki, polinom fonksiyonların grafiklerini türevle çizmeyi sağlar.

Türevin işareti ve monotonluk

Bir aralıkta:
• $f'(x) > 0$ ise $f$ o aralıkta artandır (teğetlerin eğimi pozitif),
• $f'(x) < 0$ ise $f$ azalandır (teğetlerin eğimi negatif).
$f'(a) = 0$ olması teğetin yatay olduğunu söyler. $f'$ nün işaret değiştirdiği noktada fonksiyonun yönü değişir: $f'$ nün işareti $+$ dan $-$ ye geçiyorsa yerel maksimum, $-$ den $+$ ya geçiyorsa yerel minimum vardır. İşaret değişmiyorsa ekstremum yoktur: $f(x) = x^3$ için $f'(0) = 0$ dır ama $0$ da ekstremum yoktur.

Teğet doğrusunun denklemi

$f$ nin $x = a$ da türevli olması hâlinde $(a, f(a))$ noktasındaki teğetin eğimi $f'(a)$ olduğundan teğet doğrusunun denklemi
$$y - f(a) = f'(a)\,(x - a)$$
dır.

Polinom grafiği çizimi ve ortalama değer teoremi

En çok dördüncü dereceden bir polinomun grafiği şu adımlarla çizilir: türev bulunur, $f'(x) = 0$ denklemi çözülür, $f'$ nün işaret tablosu yapılır, yerel ekstremum değerleri hesaplanır, eksenleri kestiği noktalar ve uç davranış eklenir. Ayrıca iki teorem önerme düzeyinde bilinir:
• Rolle: $f$, $[a, b]$ de sürekli, $(a, b)$ de türevli ve $f(a) = f(b)$ ise $f'(c) = 0$ olan en az bir $c \in (a, b)$ vardır.
• Ortalama değer: $f$, $[a, b]$ de sürekli, $(a, b)$ de türevli ise $f'(c) = \dfrac{f(b) - f(a)}{b - a}$ olan en az bir $c \in (a, b)$ vardır; yani bir noktada teğet kesene paraleldir. Yolculuk örneğinde bir noktada anlık hız, ortalama hıza eşittir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. $f(x) = x^3 - 3x$ fonksiyonunun artan ve azalan olduğu aralıkları ve yerel ekstremumlarını bulunuz.

$f'(x) = 3x^2 - 3 = 3(x - 1)(x + 1)$ dir. $f'$ : $x < -1$ için pozitif, $(-1, 1)$ de negatif, $x > 1$ için pozitiftir. $f$, $(-\infty, -1)$ ve $(1, \infty)$ da artan, $(-1, 1)$ de azalandır. $x = -1$ de yerel maksimum $f(-1) = 2$, $x = 1$ de yerel minimum $f(1) = -2$ dir.

Örnek 2. $f(x) = x^2$ fonksiyonuna $x = 3$ noktasında çizilen teğetin denklemini yazınız.

$f(3) = 9$ ve $f'(3) = 6$ dır. $y - 9 = 6(x - 3)$, yani $y = 6x - 9$ dur.

Örnek 3. $f(x) = x^4 - 2x^2$ fonksiyonunun ekstremum noktalarını bulunuz.

$f'(x) = 4x^3 - 4x = 4x(x - 1)(x + 1)$ dir. İşaret: $x > 1$ için $+$, $(0, 1)$ de $-$, $(-1, 0)$ da $+$, $x < -1$ için $-$. $x = -1$ ve $x = 1$ de yerel minimum ($f = -1$), $x = 0$ da yerel maksimum ($f = 0$) vardır.

Örnek 4. Bir araç $2$ saatte $180$ km yol almıştır. Yolculuk boyunca hız göstergesi bir an kesinlikle kaç km/sa göstermiştir?

Ortalama hız $\dfrac{180}{2} = 90$ km/sa tir. Konum fonksiyonuna ortalama değer teoremi uygulanırsa, yolculuk sırasında en az bir anda anlık hız ortalama hıza eşit olmuştur: hız göstergesi bir an kesinlikle $90$ km/sa i göstermiştir.

Özetle

  • $f' > 0$ ise $f$ artan, $f' < 0$ ise azalandır.
  • $f'$ nün işareti $+$ dan $-$ ye geçerse yerel maksimum, $-$ den $+$ ya geçerse yerel minimum vardır.
  • $f'(a) = 0$ olması ekstremum için yeterli değildir; işaret değişimi gerekir.
  • Teğet denklemi $y - f(a) = f'(a)(x - a)$ dır.
  • Rolle ve ortalama değer teoremleri önerme düzeyinde bilinir: bir noktada teğet kesene paraleldir.

Türevin Geometrik Yorumu — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
f,(1,4) aralığında türevli ve $f^{\prime}(x)$ > 0. Hangi yön yorumu doğrudur?
Af bu aralıkta artandır; x artarken f değerleri artar.
Bf bu aralıkta pozitif değerlidir.
Cf bu aralıkta azalandır.
Df' > 0 olduğu için f' de artandır.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Pozitif türev yerel pozitif eğimdir ve aralıkta artma sağlar. Bu, fonksiyonun işareti veya türevin kendi değişimi değildir.
2Kolay
f türevli, $f^{\prime}(a)$=0; a nın hemen solunda negatif, sağında pozitif türev var. Hangi yerel sonuç doğrudur?
Aa yerel maksimumdur.
BEkstremum yok; türev 0 yeterli değildir diye işaret de yok sayılır.
Cf(a)=0 olmak zorundadır.
Da yerel minimumdur; azalmadan artmaya geçer.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Sol değerler a ya doğru azalır, sağda artar; a çevrenin küçük değerini verir.
3Orta
xy-3-2-1123-7-5-3-11357911Off'
Grafikte f=x² ve f'=2x birlikte verilmiş. x=0 çevresinde türev grafiği ile f nin yönü nasıl eşleşir?
Af' solda pozitif sağda negatif; maksimum vardır.
Bf' solda negatif sağda pozitif; f, 0 da minimuma iner ve yükselir.
C$f^{\prime}(0)$=0 olduğu için f bütün aralıkta sabittir.
Df' grafiğinin 0 noktası f nin tanımsızlığını gösterir.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Türev doğrusu 0 ın solunda negatif, sağında pozitiftir; parabol buna uygun olarak önce azalır sonra artar.
4Orta
f,[1,4] te sürekli,(1,4) te türevli ve f(1)=f(4). Rolle teoremi hangi sonucu söyler?
AEn az bir c∈(1,4) için $f^{\prime}(c)$=0.
BAralığın bütün noktalarında f'=0.
Cf(1)=f(4)=0 zorunludur.
DYalnız uç noktalarda türev 0 vardır.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Üç varsayım altında içte en az bir yatay teğet noktası bulunur. Uç değerlerin birbirine eşit olması yeterlidir, 0 olması gerekmez.
5Zor
f(x)=x³-3x²+3x için f'=3(x-1)². x=1 de sıfır türev ile ekstremum ilişkisi hangisidir?
AYerel minimum; türev 0 tek başına yeterlidir.
BEkstremum yok; iki yanda türev pozitif, artış sürer.
CYerel maksimum; katsayı 3 pozitif.
DHem maksimum hem minimum; sıfır türev tüm çevreyi sabitler.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Türev 1 dışında pozitif ve işaret değiştirmez. Fonksiyon (x-1)³+1 gibi artan ilerler; 1 yalnız yatay eğim noktasıdır.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular