MegaSoru

Türevin Olmadığı Noktalar 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Türevin Olmadığı Noktalar Konu Anlatımı

Her sürekli fonksiyon türevlenebilir midir? Hayır. Türevin var olması, limit tanımındaki oranın bir sayıya yaklaşmasına bağlıdır; bu bazı noktalarda gerçekleşmez. Bu konuda türevin olmadığı durumlar sınıflanır.

Sağdan ve soldan türev

$f'(a)$ yı veren limitte $h$ yalnız pozitif değerlerle sıfıra giderse sağdan türev $f'_{+}(a)$, yalnız negatif değerlerle giderse soldan türev $f'_{-}(a)$ elde edilir. Türevin var olması için sağdan ve soldan türevlerin var ve eşit olması gerekir. Grafikte bu, sol ve sağ taraftaki teğetlerin aynı doğru olması, yani eğrinin kırılmadan düzgün geçmesi demektir.

Türevin olmadığı durumlar

• Köşe (sivri uç) noktası: sağdan ve soldan türevler farklıdır. $f(x) = |x|$ için $x = 0$ da soldan türev $-1$, sağdan türev $1$ dir.
• Süreksizlik: fonksiyon sürekli değilse türevi yoktur. Türevli olmak sürekli olmayı gerektirir.
• Dikey teğet: teğet doğrusu düşey ise eğim tanımsızdır. $f(x) = \sqrt[3]{x}$ in $x = 0$ daki teğeti $y$ eksenidir; türev yoktur.
Türevli her fonksiyon süreklidir, fakat sürekli her fonksiyon türevli değildir: $|x|$ fonksiyonu $x = 0$ da süreklidir ama türevsizdir.

Parçalı fonksiyonlarda türevlenebilirlik

Parçalı fonksiyonda birleşme noktasında önce süreklilik, sonra sağdan ve soldan türevlerin eşitliği kontrol edilir. Süreklilik yoksa türev de yoktur; süreklilik varken türevler eşit değilse fonksiyon köşe noktasına sahiptir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. $f(x) = |x - 2|$ fonksiyonunun $x = 2$ deki türevlenebilirliğini inceleyiniz.

Fonksiyon $x = 2$ de süreklidir. $x < 2$ için $f(x) = 2 - x$ olduğundan soldan türev $-1$, $x > 2$ için $f(x) = x - 2$ olduğundan sağdan türev $1$ dir. Türevler eşit olmadığından $x = 2$ de türev yoktur.

Örnek 2. $f(x) = \begin{cases} x^2, & x \le 1 \\ x, & x > 1 \end{cases}$ fonksiyonunun $x = 1$ deki durumunu inceleyiniz.

İki parça $x = 1$ de $1$ değerini aldığından $f$ süreklidir. Soldan türev $2x = 2$, sağdan türev $1$ dir. Türevler farklıdır; $x = 1$ de türev yoktur (köşe).

Örnek 3. $f(x) = \begin{cases} x^2, & x \le 1 \\ ax + b, & x > 1 \end{cases}$ fonksiyonu $x = 1$ de türevlenebilir ise $a$ ve $b$ kaçtır?

Süreklilik için $1 = a + b$ olmalıdır. Türevlerin eşitliği için soldan türev $2$ ve sağdan türev $a$ eşit olmalıdır: $a = 2$. Buradan $b = -1$ bulunur.

Örnek 4. Bir fonksiyon $x = a$ da sürekli ise türevlenebilir midir?

Her zaman değil. Süreklilik türevlenebilirlik için gerekli ama yeterli değildir. $|x|$ fonksiyonu $x = 0$ da sürekli ama türevsizdir.

Özetle

  • Türevin var olması için sağdan ve soldan türevler var ve eşit olmalıdır.
  • Köşe noktası, süreksizlik ve dikey teğet olan noktalarda türev yoktur.
  • Türevli fonksiyon sürekli olur; sürekli fonksiyon türevli olmayabilir.
  • Parçalı fonksiyonda birleşme noktasında önce süreklilik, sonra türev eşitliği aranır.
  • $|x|$ ve $\sqrt[3]{x}$ fonksiyonları $x = 0$ da türevsizdir.

Türevin Olmadığı Noktalar — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
f, 0 da sürekli; sol türev -2, sağ türev 3. $f^{\prime}(0)$ için hangi sonuç doğrudur?
AYoktur; iki sonlu yan türev farklıdır.
B1/2; yan türevlerin ortalaması alınır.
C3; yalnız sağ türev kullanılır.
D-2; yalnız sol türev kullanılır.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Türev için iki taraftan fark oranının aynı sonlu değere yaklaşması gerekir. -2 ve 3 farklıdır.
2Kolay
xy-3-2-1123-2-112345O
Grafikte f(x)=mutlak x. x=0 da doğru sonuç hangisidir?
ASüreksiz; köşe vardır.
BTürev 0; iki eğim ortalanır.
CTürev 1; mutlak değer her girdide x tir.
DSürekli fakat türevli değil; sol -1 sağ 1 eğim.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
İki kol aynı 0 noktasında birleşir; fakat negatif tarafta-x, pozitif tarafta x eğimleri farklıdır.
3Orta
$f(x)=\sqrt[3]{x}$ için 0 da fark oranı $\sqrt[3]{h}/h$. h=$t^{3}$ dönüşümünde hangi yorum doğrudur?
AOran 1/$t^{2}$ olduğu için türev 0.
BOran 1/$t^{2}$ iki yanda pozitif sınırsız; dikey teğet var ama sonlu reel türev yok.
Cİki yanda aynı sonsuz davranış sonlu türev 1 demektir.
DKüpkök 0 da süreksizdir.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Yakın h=$t^{3}$ ve f(h)=t; fark oranı t/$t^{3}$=1/$t^{2}$. İki yönde+∞ davranışı sonlu reel sayı değildir.
4Orta
xy-2-112341234567O
Grafikte köşeli iki doğru kolunun birleştiği ve dolu olan noktayı inceleyin. Gösterilen aralıkta türevsiz nokta hangisidir?
Ax=1; sol -1 sağ 1 eğimler farklı.
Bx=2; köşe yüksekliği alınır.
CBütün noktalar; grafik doğrusal parçalardan oluşur.
DTürevsiz nokta yok; bütün görünen noktalar doludur.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Grafik x=1 de y=2 seviyesinde birleşir, fakat iki yan eğim -1 ve 1 dir. Diğer kol içleri doğrusal ve türevlidir.
5Zor
xy-4-3-2-112-5-4-3-2-112345O
Grafikte f(x)=2·mutlak(x+1)-3. Köşe değeri ve tek yanlı türevler hangi sıradadır?
Af(-1)=-3, sol -1 sağ 1; 2 çarpanı atlanır.
Bf(-1)=-3, sol -2 sağ 2; türev yok.
Cf(1)=-3, sol -2 sağ 2.
Df(-1)=2, sol -3 sağ 3.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Köşe x=-1; mutlak içi 0, değer -3. Ölçek 2 iki eğimi -2 ve 2 yapar; farklı sonlu yanlar türevi engeller.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular