Çözümü göster
Türev için iki taraftan fark oranının aynı sonlu değere yaklaşması gerekir. -2 ve 3 farklıdır.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Her sürekli fonksiyon türevlenebilir midir? Hayır. Türevin var olması, limit tanımındaki oranın bir sayıya yaklaşmasına bağlıdır; bu bazı noktalarda gerçekleşmez. Bu konuda türevin olmadığı durumlar sınıflanır.
$f'(a)$ yı veren limitte $h$ yalnız pozitif değerlerle sıfıra giderse sağdan türev $f'_{+}(a)$, yalnız negatif değerlerle giderse soldan türev $f'_{-}(a)$ elde edilir. Türevin var olması için sağdan ve soldan türevlerin var ve eşit olması gerekir. Grafikte bu, sol ve sağ taraftaki teğetlerin aynı doğru olması, yani eğrinin kırılmadan düzgün geçmesi demektir.
• Köşe (sivri uç) noktası: sağdan ve soldan türevler farklıdır. $f(x) = |x|$ için $x = 0$ da soldan türev $-1$, sağdan türev $1$ dir.
• Süreksizlik: fonksiyon sürekli değilse türevi yoktur. Türevli olmak sürekli olmayı gerektirir.
• Dikey teğet: teğet doğrusu düşey ise eğim tanımsızdır. $f(x) = \sqrt[3]{x}$ in $x = 0$ daki teğeti $y$ eksenidir; türev yoktur.
Türevli her fonksiyon süreklidir, fakat sürekli her fonksiyon türevli değildir: $|x|$ fonksiyonu $x = 0$ da süreklidir ama türevsizdir.
Parçalı fonksiyonda birleşme noktasında önce süreklilik, sonra sağdan ve soldan türevlerin eşitliği kontrol edilir. Süreklilik yoksa türev de yoktur; süreklilik varken türevler eşit değilse fonksiyon köşe noktasına sahiptir.
Örnek 1. $f(x) = |x - 2|$ fonksiyonunun $x = 2$ deki türevlenebilirliğini inceleyiniz.
Fonksiyon $x = 2$ de süreklidir. $x < 2$ için $f(x) = 2 - x$ olduğundan soldan türev $-1$, $x > 2$ için $f(x) = x - 2$ olduğundan sağdan türev $1$ dir. Türevler eşit olmadığından $x = 2$ de türev yoktur.
Örnek 2. $f(x) = \begin{cases} x^2, & x \le 1 \\ x, & x > 1 \end{cases}$ fonksiyonunun $x = 1$ deki durumunu inceleyiniz.
İki parça $x = 1$ de $1$ değerini aldığından $f$ süreklidir. Soldan türev $2x = 2$, sağdan türev $1$ dir. Türevler farklıdır; $x = 1$ de türev yoktur (köşe).
Örnek 3. $f(x) = \begin{cases} x^2, & x \le 1 \\ ax + b, & x > 1 \end{cases}$ fonksiyonu $x = 1$ de türevlenebilir ise $a$ ve $b$ kaçtır?
Süreklilik için $1 = a + b$ olmalıdır. Türevlerin eşitliği için soldan türev $2$ ve sağdan türev $a$ eşit olmalıdır: $a = 2$. Buradan $b = -1$ bulunur.
Örnek 4. Bir fonksiyon $x = a$ da sürekli ise türevlenebilir midir?
Her zaman değil. Süreklilik türevlenebilirlik için gerekli ama yeterli değildir. $|x|$ fonksiyonu $x = 0$ da sürekli ama türevsizdir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.