Çözümü göster
Doğru üzerindeki değerler soldan ve sağdan 3 e yaklaşır; iki yanlı limit 3 tür.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Bir fonksiyonun belli bir noktaya yaklaşırken ya da $x$ çok büyürken hangi değere yaklaştığı, limit kavramıyla anlatılır. Limit, fonksiyonun o noktadaki değerinden bağımsız bir davranış bilgisidir. Bu konuda limit önce grafik ve tablodan, sözel olarak yorumlanır.
$x$ değerleri $a$ ya hem sol hem sağ taraftan yaklaşırken $f(x)$ değerleri bir $L$ gerçek sayısına yaklaşıyorsa $f$ nin $a$ daki limiti $L$ dir:
$$\lim_{x \to a} f(x) = L$$
$x$ yalnız $a$ dan büyük değerlerle yaklaşırken sağdan limit $\displaystyle\lim_{x \to a^{+}} f(x)$, yalnız küçük değerlerle yaklaşırken soldan limit $\displaystyle\lim_{x \to a^{-}} f(x)$ yazılır. Limitin var olması için sağdan ve soldan limitlerin var ve eşit olması gerekir. $f(a)$ değeri limiti belirlemez; fonksiyon $a$ da tanımsız olsa da limit olabilir. Grafikte "dolu nokta" fonksiyonun değerini, "boş nokta" ise orada değer olmadığını (ya da başka bir değer olduğunu) gösterir.
Fonksiyon değerleri $x \to +\infty$ ya da $x \to -\infty$ iken bir $L$ sayısına yaklaşıyorsa $\displaystyle\lim_{x \to \pm\infty} f(x) = L$ yazılır ve $y = L$ doğrusu fonksiyonun yatay asimptotudur. $x$, $a$ ya yaklaşırken $f(x)$ sınırsız büyüyor ya da sınırsız küçülüyorsa $\displaystyle\lim_{x \to a} f(x) = +\infty$ (ya da $-\infty$) yazılır ve $x = a$ doğrusu düşey asimptottur. $\dfrac{1}{x}$ için $x \to 0^{+}$ iken $+\infty$, $x \to 0^{-}$ iken $-\infty$ olduğundan sağdan ve soldan limitler farklıdır, limit yoktur.
Bir noktaya her iki yönden yaklaşan $x$ değerleri için $f(x)$ değerleri tabloya yazılırsa limit tahmin edilebilir. Tablo kesin kanıt vermez ama davranışı gösterir; kesinlik cebirsel işlemlerle sağlanır. Tablodaki değerler yaklaştıkça her iki taraftan da aynı sayıya gidiyorsa limit o sayıdır.
Örnek 1. $f(x) = \dfrac{x^2 - 4}{x - 2}$ için $x = 1{,}9;\ 1{,}99;\ 2{,}01;\ 2{,}1$ değerlerinde $f(x)$ sırasıyla $3{,}9;\ 3{,}99;\ 4{,}01;\ 4{,}1$ dir. $x \to 2$ iken limit nedir? $f(2)$ var mıdır?
Her iki taraftan değerler $4$ e yaklaştığından $\displaystyle\lim_{x \to 2} f(x) = 4$ tür. $x = 2$ paydayı sıfır yaptığı için $f(2)$ tanımsızdır; limit var ama fonksiyon o noktada tanımsızdır (grafikte $(2, 4)$ noktasında boşluk vardır).
Örnek 2. $f(x) = \begin{cases} x + 1, & x < 1 \\ 3, & x = 1 \\ 2x, & x > 1 \end{cases}$ fonksiyonunun $x = 1$ deki limitini ve değerini karşılaştırınız.
Soldan limit $1 + 1 = 2$, sağdan limit $2 \cdot 1 = 2$ olduğundan limit $2$ dir. $f(1) = 3$ tür. Limit ile fonksiyon değeri farklıdır.
Örnek 3. $f(x) = \dfrac{1}{x - 2}$ için $x = 2$ deki sağdan ve soldan limitleri belirleyiniz.
$x \to 2^{+}$ iken payda küçük pozitif olduğundan $f(x) \to +\infty$; $x \to 2^{-}$ iken payda küçük negatif olduğundan $f(x) \to -\infty$ dur. Limit yoktur; $x = 2$ düşey asimptottur.
Örnek 4. $f(x) = 2 + \dfrac{1}{x}$ fonksiyonunun yatay asimptotunu bulunuz.
$x \to \pm\infty$ iken $\dfrac{1}{x} \to 0$ olduğundan $f(x) \to 2$ dir. Yatay asimptot $y = 2$ dir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.