MegaSoru

Değişim Oranı ve Türev 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Değişim Oranı ve Türev Konu Anlatımı

Bir aracın hızı, bir kasabanın nüfus artış hızı ya da bir ilacın kandaki azalma hızı, bir niceliğin başka bir niceliğe göre değişimini anlatır. Türev, bu değişimin belli bir andaki hâlini ölçen kavramdır.

Ortalama değişim oranı

$f$ fonksiyonunun $[a, b]$ aralığındaki ortalama değişim oranı
$$\frac{f(b) - f(a)}{b - a}$$
dir ve grafikte $(a, f(a))$ ile $(b, f(b))$ noktalarından geçen kesen doğrusunun eğimidir. Örneğin yol–zaman fonksiyonunda ortalama değişim oranı ortalama hızdır.

Anlık değişim oranı ve türev

Aralığı küçültüp $b$ yi $a$ ya yaklaştırırsak kesen doğruları teğet doğrusuna yaklaşır ve ortalama değişim oranları bir sayıya yaklaşır; bu sayı fonksiyonun $a$ daki anlık değişim oranıdır. Limit gösterimiyle:
$$f'(a) = \lim_{h \to 0} \frac{f(a + h) - f(a)}{h} = \lim_{x \to a} \frac{f(x) - f(a)}{x - a}$$
Bu limit varsa $f$ fonksiyonu $a$ da türevlenebilirdir ve $f'(a)$ değerine $f$ nin $a$ daki türevi denir. Geometrik olarak $f'(a)$, grafiğe $(a, f(a))$ noktasında çizilen teğetin eğimidir. Gösterimler: $f'(x)$, $\dfrac{dy}{dx}$ ve $dy = f'(x)\,dx$ (diferansiyel; $x$ deki çok küçük bir $dx$ değişiminde $y$ nin yaklaşık değişimi).

Limit tanımıyla türev bulma

Limit tanımıyla bulunan bazı türevler:
• $f(x) = x^2$ için $f'(x) = 2x$,
• $f(x) = x^3$ için $f'(x) = 3x^2$,
• $f(x) = \dfrac{1}{x}$ için $f'(x) = -\dfrac{1}{x^2}$,
• $f(x) = \sqrt{x}$ için $f'(x) = \dfrac{1}{2\sqrt{x}}$.
Bunlar $f(x) = x^n$ için $f'(x) = n\,x^{n-1}$ kuralının özel hâlleridir ($\dfrac{1}{x} = x^{-1}$ ve $\sqrt{x} = x^{1/2}$ olarak yazılırsa kural aynı biçimde çalışır).

Çözümlü örnekler

Örnek 1. $f(x) = x^2$ fonksiyonunun $[1, 3]$ aralığındaki ortalama değişim oranını ve $x = 1$ deki anlık değişim oranını bulunuz.

Ortalama değişim oranı $\dfrac{9 - 1}{3 - 1} = 4$ tür. Anlık değişim oranı $f'(1) = 2 \cdot 1 = 2$ dir (limit tanımıyla $\displaystyle\lim_{h \to 0} \frac{(1 + h)^2 - 1}{h} = \lim (2 + h) = 2$).

Örnek 2. Limit tanımını kullanarak $f(x) = x^3$ için $f'(2)$ yi bulunuz.

$f'(2) = \displaystyle\lim_{h \to 0} \frac{(2 + h)^3 - 8}{h} = \lim_{h \to 0} \frac{12h + 6h^2 + h^3}{h} = \lim_{h \to 0} (12 + 6h + h^2) = 12$ dir.

Örnek 3. Limit tanımını kullanarak $f(x) = \dfrac{1}{x}$ için $f'(2)$ yi bulunuz.

$\dfrac{\frac{1}{2 + h} - \frac{1}{2}}{h} = \dfrac{2 - (2 + h)}{2(2 + h)\,h} = \dfrac{-1}{2(2 + h)}$ olur. $h \to 0$ iken limit $-\dfrac{1}{4}$ tür.

Örnek 4. Bir hareketlinin konumu $s(t) = t^2$ metredir. $t = 3$ saniyedeki anlık hızı kaçtır?

Anlık hız konumun türevidir: $s'(t) = 2t$ ve $s'(3) = 6$ m/s dir.

Özetle

  • Ortalama değişim oranı kesen eğimidir: $\dfrac{f(b) - f(a)}{b - a}$.
  • $f'(a) = \displaystyle\lim_{h \to 0} \dfrac{f(a + h) - f(a)}{h}$ dir; anlık değişim oranı ve teğet eğimidir.
  • Gösterimler: $f'(x)$, $\dfrac{dy}{dx}$ ve $dy = f'(x)\,dx$.
  • $(x^2)' = 2x$, $\left(\dfrac{1}{x}\right)' = -\dfrac{1}{x^2}$, $(\sqrt{x})' = \dfrac{1}{2\sqrt{x}}$ limit tanımıyla bulunur.
  • Anlık hız, konum fonksiyonunun türevidir.

Değişim Oranı ve Türev — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
xy-11234-224681012141618O
Grafikte $f(x)=x^2$ eğrisinin x=1 ve x=3 noktalarından geçen kesen çizilmiş. Ortalama değişim oranı hangi hesapla bulunur?
A4; $(9-1)/(3-1)$.
B8; yalnız çıktı farkı alınır.
C2; yalnız girdi farkı alınır.
D3; sağ noktanın x değeri eğim sayılır.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Kesen eğimi iki çıktı farkının iki girdi farkına oranıdır; 8/2=4.
2Kolay
$f(x)=x^2$ için $f^{\prime}(1)=\lim_{h\to0}[(1+h)^2-1]/h$. Doğru dönüşüm hangisidir?
Ah; limit 0, doğrusal terim atlanır.
B2h+$h^{2}$; h ye bölme unutulur.
C1; f(1) türev alınır.
D2+h; limit 2.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Pay 2h+$h^{2}$, h farklı 0 için bölüm 2+h; limit 2.
3Orta
$f^{\prime}(3)=7$ gösterimi hangi anlamdadır?
Af(3)=7 dir; nokta değeriyle aynıdır.
Bx=3 te anlık değişim oranı ve teğet eğimi 7 dir.
C$f^{\prime}(x)$=7 bütün x ler için verilmiştir.
Dx=7 de teğet eğimi 3 tür.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
$f^{\prime}(3)$ türev fonksiyonunun 3 girdisindeki değeridir; yerel eğim 7 yi bildirir.
4Orta
Kurmaca konum modeli $s(t)=2t^2+3t$ metre; t saniye. t=1 de anlık hız hangi bilgiyle yorumlanır?
A7 m/s; kısa aralıkların konum/zaman fark oranı 7 ye yaklaşır.
B5 metre; konum değeri hız sayılır.
C2 m/s; yalnız kare katsayısı alınır.
D1 m/s; zaman doğrudan hızdır.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Fark $s(1+h)-s(1)=7h+2h^{2}$; bölüm 7+2h, limit 7 m/s.
5Zor
$f(x)=x^3$ için $f^{\prime}(2)$ limit tanımıyla hangi ara ifadeden bulunur?
A6+6h+$h^{2}$; sonuç 6.
B12+6h+$h^{2}$; sonuç 12.
C12h+6$h^{2}$+$h^{3}$; bölme atlanır, sonuç 0.
D8; f(2) türev sanılır.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
$(2+h)^3-8=12h+6h^2+h^3$; h ye bölme 12+6h+$h^{2}$ verir; limit 12.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular