Çözümü göster
Kenar toplamı 20; A=20x-x², 0 < x < 20. Türev 10 solunda+, sağında-; maksimum 100 metrekare ve kare kenarlar 10.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Bir kutunun hacmini en büyük, bir üretimin maliyetini en küçük yapmak gibi en iyi değeri arama problemleri, türev ile çözülür. Bu konuda maksimum–minimum problemleri ve değişim hızı problemleri incelenir.
Bir optimizasyon problemi şu adımlarla çözülür:
• Enbüyük ya da enküçük yapılacak nicelik bir değişkenin fonksiyonu olarak yazılır ve değişkenin alabileceği değerler (tanım aralığı) belirlenir.
• Türev alınır, $f'(x) = 0$ denklemi çözülerek kritik noktalar bulunur.
• $f'$ nün işaret tablosundan ya da uç değerler (kapalı aralık) karşılaştırılarak yerel ve mutlak maksimum–minimum belirlenir.
• Sonuç, problemin bağlamıyla ve gerekirse farklı bir yöntemle (ör. tam kareye tamamlama, grafik) kontrol edilir.
Kapalı bir aralıkta tanımlı sürekli fonksiyonun mutlak maksimum ve minimum değerleri, kritik noktalarda ve aralığın uç noktalarında aranır. Mutlak ekstremum, fonksiyonun türevinin olmadığı bir noktada (ör. köşe noktasında) da oluşabilir; $f(x) = 4 - |x - 1|$ in maksimumu $x = 1$ de $4$ tür ama orada türev yoktur. Böyle durumlarda grafik ya da doğrudan karşılaştırma kullanılır.
Zamana göre değişen niceliklerin değişim hızları zincir kuralıyla birbirine bağlanır. Örneğin yarıçapı $r(t)$ olan küre biçimli bir cismin hacmi $V = \dfrac{4}{3}\pi r^3$ olduğundan
$$\frac{dV}{dt} = 4\pi r^2 \cdot \frac{dr}{dt}$$
dir. Isınarak genleşen bir kürenin ya da küpün yarıçapının (ayrıtının), yüzey alanının ve hacminin değişim hızları bu yolla ilişkilendirilir.
Örnek 1. Çevresi $40$ m olan dikdörtgen biçimli bir bahçenin alanı en çok kaç $\mathrm{m^2}$ olabilir?
Kenarlar $x$ ve $20 - x$ ise $A(x) = x(20 - x) = 20x - x^2$ dir ($0 < x < 20$). $A'(x) = 20 - 2x = 0$ dan $x = 10$ bulunur; $A'$ nün işareti $+$ dan $-$ ye geçtiğinden maksimumdur. $A(10) = 100\ \mathrm{m^2}$ (kare). Tam kareyle kontrol: $A = 100 - (x - 10)^2 \le 100$.
Örnek 2. Hacmi $32\ \mathrm{dm^3}$ olan, kare tabanlı ve üstü açık dik prizma biçimli bir kutunun yüzey alanı en az kaç $\mathrm{dm^2}$ olur?
Taban kenarı $x$, yükseklik $h = \dfrac{32}{x^2}$ olsun. Yüzey alanı $A = x^2 + 4xh = x^2 + \dfrac{128}{x}$ dir. $A'(x) = 2x - \dfrac{128}{x^2} = 0$ dan $x^3 = 64$ ve $x = 4$ bulunur; $h = 2$. $A(4) = 16 + 32 = 48\ \mathrm{dm^2}$ dir. $A'$ nün işareti $x = 4$ te $-$ den $+$ ya geçtiğinden minimumdur.
Örnek 3. Bir ürün $p$ liradan satılırsa satılan adet $100 - 2p$ dir. Gelirin en büyük olması için fiyat kaç lira olmalıdır?
Gelir $G(p) = p\,(100 - 2p) = 100p - 2p^2$ dir. $G'(p) = 100 - 4p = 0$ dan $p = 25$ bulunur; $G'$ nün işareti $+$ dan $-$ ye geçer. En büyük gelir $G(25) = 25 \cdot 50 = 1250$ liradır.
Örnek 4. Yarıçapı $5$ cm olan küre biçimli bir balon, yarıçapı saniyede $0{,}2$ cm artacak biçimde şişiriliyor. Bu anda hacmi saniyede kaç $\mathrm{cm^3}$ artar?
$\dfrac{dV}{dt} = 4\pi r^2 \dfrac{dr}{dt} = 4\pi \cdot 25 \cdot 0{,}2 = 20\pi\ \mathrm{cm^3/s}$ dir.
Örnek 5. $f(x) = x^3 - 3x$ in $[0, 3]$ aralığındaki mutlak maksimum ve minimum değerlerini bulunuz.
$f'(x) = 3x^2 - 3 = 0$ dan $[0, 3]$ içinde $x = 1$ bulunur. Karşılaştırılacak değerler: $f(0) = 0$, $f(1) = -2$, $f(3) = 18$ dir. Mutlak minimum $-2$, mutlak maksimum $18$ dir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.