Çözümü göster
x pozitif yönde büyürken ters değerleri küçülerek 0 a yaklaşır.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Bir nicelik zamanla ya da değişken sınırsız büyürken genellikle bir sınır değere yaklaşır: ilacın kandaki oranı, bir kasabanın nüfusu, bir hareketlinin hızı gibi. Bu konuda $x \to \pm\infty$ iken fonksiyonların davranışı ve asimptotlar incelenir.
$n$ pozitif bir doğal sayı olmak üzere
$$\lim_{x \to \pm\infty} \frac{1}{x^n} = 0$$
dır. Bunun sonuçları:
• $k$ sabit ise $\displaystyle\lim_{x \to \pm\infty} \frac{k}{x^n} = 0$.
• $\displaystyle\lim_{x \to \pm\infty} \left(b + \frac{k}{x - a}\right) = b$ dir; bu durumda $y = b$ yatay asimptottur.
• Polinomlar sınırsız büyür: $x \to +\infty$ iken $x^2 \to +\infty$ ve $x \to -\infty$ iken $x^3 \to -\infty$ olur.
$f(x) = \dfrac{px + q}{x - a}$ biçimindeki bir rasyonel fonksiyon, bölme yapılarak $f(x) = p + \dfrac{pa + q}{x - a}$ biçimine getirilir. Bu biçimde yatay asimptot $y = p$, düşey asimptot $x = a$ olarak hemen okunur. Örneğin $\dfrac{2x + 1}{x - 3}$ ifadesi $2 + \dfrac{7}{x - 3}$ olarak yazılır ($2x + 1 = 2(x - 3) + 7$).
Paydanın sıfır, payın ise sıfırdan farklı olduğu noktada fonksiyon sınırsız büyür ya da küçülür: $x \to a^{+}$ ve $x \to a^{-}$ için limitler $+\infty$ ya da $-\infty$ olur. Hangisinin olduğu payın ve paydanın işaretine bakılarak belirlenir. Düşey asimptotta fonksiyon tanımsız olduğundan limit yoktur ya da sonsuzdur; sonsuz bir sayı değildir.
Örnek 1. $\displaystyle\lim_{x \to \infty} \left(3 + \frac{5}{x}\right)$ i bulunuz.
$\dfrac{5}{x} \to 0$ olduğundan limit $3$ tür.
Örnek 2. $f(x) = \dfrac{2x + 1}{x - 3}$ fonksiyonunun asimptotlarını bulunuz.
$f(x) = 2 + \dfrac{7}{x - 3}$ dir. Yatay asimptot $y = 2$, düşey asimptot $x = 3$ tür.
Örnek 3. $\displaystyle\lim_{x \to -1^{+}} \frac{3}{x + 1}$ ve $\displaystyle\lim_{x \to -1^{-}} \frac{3}{x + 1}$ i bulunuz.
Sağdan yaklaşırken $x + 1$ küçük pozitiftir ve limit $+\infty$; soldan yaklaşırken küçük negatiftir ve limit $-\infty$ dur.
Örnek 4. Bir ilacın kandaki miktarı $t$ saat sonra $M(t) = \dfrac{40t}{t + 2}$ mg dir. Çok uzun süre sonra miktar neye yaklaşır?
$M(t) = 40 - \dfrac{80}{t + 2}$ olarak yazılır ($40t = 40(t + 2) - 80$). $t \to \infty$ iken $\dfrac{80}{t + 2} \to 0$ ve $M(t) \to 40$ mg olur.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.