MegaSoru

Aritmetik Diziler 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Aritmetik Diziler Konu Anlatımı

Bir sayı örüntüsünde terimler belirli bir sırayla dizilir ve her terim kendinden önceki terimden aynı miktar kadar artıyor ya da azalıyorsa bu örüntüye aritmetik dizi denir. Her gün 5 sayfa kitap okuyan birinin okuduğu toplam sayfa sayıları $5, 10, 15, 20, \dots$ biçiminde bir aritmetik dizi oluşturur.

Ortak fark ve aritmetik dizinin tanımı

Bir dizinin ardışık terimleri arasındaki fark hep aynıysa dizi aritmetik dizidir ve bu sabit farka ortak fark denir. Ortak fark $d$ ile gösterilir:
$$d = a_2 - a_1 = a_3 - a_2 = \dots = a_{n+1} - a_n$$
• $d > 0$ ise dizi artandır: $2, 5, 8, 11, \dots$ dizisinde $d = 3$ tür.
• $d < 0$ ise dizi azalandır: $20, 17, 14, \dots$ dizisinde $d = -3$ tür.
• $d = 0$ ise bütün terimler eşittir: $7, 7, 7, \dots$
Bir örüntünün aritmetik dizi olup olmadığını anlamak için yalnızca ilk iki terimin farkına bakmak yetmez; bütün ardışık farkların aynı olduğu kontrol edilmelidir. $1, 3, 5, 8, \dots$ dizisinde ilk iki fark $2$ dir ama sonraki fark $3$ tür, bu yüzden aritmetik dizi değildir.

Genel terim

İlk terimi $a_1$, ortak farkı $d$ olan bir aritmetik dizide her adımda $d$ eklenir. İkinci terim $a_1 + d$, üçüncü terim $a_1 + 2d$ olur; $n$. terim için $d$ nin $(n-1)$ kez eklendiği görülür:
$$a_n = a_1 + (n-1)d$$
Bu bağıntı, dizinin herhangi bir terimini tek adımda bulmayı sağlar. Ayrıca iki terim arasındaki ilişki de buradan çıkar: $a_n = a_k + (n-k)d$. Terim numarası $n$ daima sıfırdan büyük bir doğal sayıdır; bu yüzden "kaçıncı terim" sorularında bulunan $n$ doğal sayı değilse o sayı dizinin terimi değildir.

Ardışık üç terim ilişkisi

Bir aritmetik dizide ardışık üç terim $a, b, c$ ise $b - a = c - b$ olduğundan
$$2b = a + c$$
yani ortadaki terim, komşularının aritmetik ortalamasıdır. Bu bağıntı, terimleri bilinmeyen içeren sorularda denklem kurmak için kullanılır. Örneğin $a$ ile $c$ arasına iki aritmetik ara terim yerleştirilecekse önce $a_4 = a_1 + 3d$ ilişkisiyle ortak fark bulunur, sonra terimler sırayla yazılır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. İlk terimi $5$, ortak farkı $4$ olan aritmetik dizinin $20$. terimini bulunuz.

$a_{20} = a_1 + 19d = 5 + 19 \cdot 4 = 5 + 76 = 81$ olur.

Örnek 2. Bir aritmetik dizide $a_3 = 11$ ve $a_7 = 23$ tür. $a_1$ ve $d$ yi bulunuz.

$a_7 - a_3 = 4d$ olduğundan $23 - 11 = 4d$ ve $d = 3$ tür. $a_3 = a_1 + 2d$ den $11 = a_1 + 6$ ve $a_1 = 5$ bulunur.

Örnek 3. $x + 1,\; 2x + 3,\; 4x - 1$ sayıları bu sırayla bir aritmetik dizinin ardışık üç terimi ise $x$ kaçtır?

Ortadaki terim için $2(2x + 3) = (x + 1) + (4x - 1)$ yazılır. $4x + 6 = 5x$ olduğundan $x = 6$ bulunur. Terimler $7, 15, 23$ olur ve ortak fark her yerde $8$ dir.

Örnek 4. $50, 46, 42, \dots$ dizisinin ilk negatif terimi kaçıncı terimdir?

Ortak fark $d = -4$ tür. $a_n = 50 - 4(n-1) < 0$ eşitsizliğinden $n - 1 > 12{,}5$ ve $n > 13{,}5$ bulunur. En küçük doğal sayı $n = 14$ tür; $a_{14} = 50 - 52 = -2$ olur. $a_{13} = 2$ pozitif olduğu için ilk negatif terim $14$. terimdir.

Özetle

  • Aritmetik dizide ardışık terimlerin farkı sabittir; bu sabit fark ortak fark $d$ dir.
  • Genel terim $a_n = a_1 + (n-1)d$ dir; iki terim arasında $a_n = a_k + (n-k)d$ yazılır.
  • Ardışık üç terim $a, b, c$ için $2b = a + c$ dir.
  • $d > 0$ artan, $d < 0$ azalan, $d = 0$ sabit dizidir.
  • Terim numarası $n$ bir doğal sayı olmak zorundadır; bulunan $n$ doğal sayı değilse o sayı dizinin terimi değildir.

Aritmetik Diziler — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
İlk dört terimi $-7,-3,1,5$ olan bir aritmetik dizinin beşinci terimi kaçtır?
A$5$
B$7$
C$9$
D$11$
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Ardışık terimler arasındaki fark $4$ olduğundan beşinci terim $5+4=9$ olur.
2Kolay
İlk dört terimi $-6,-6,-6,-6$ olan bir aritmetik dizinin ortak farkı hakkında hangi açıklama doğrudur?
ATerimlerin hepsi $-6$ olduğundan ortak fark $-6$ olur.
BTerimler negatif olduğundan ortak fark mutlaka negatiftir.
CTerimler değişmediğinden ortak fark tanımlanamaz.
DArdışık terimlerin farkı $0$ olduğundan ortak fark $0$ olur.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Ortak fark iki ardışık terimin farkıdır. $-6-(-6)=0$ olduğundan bu sabit dizi aritmetiktir.
3Orta
İlk üç terimi $\frac{5}{2},1,-\frac{1}{2}$ olan bir aritmetik dizi için bir öğrenci "Ortak fark negatif olduğu için bundan sonraki bütün terimler negatiftir." diyor. Bu dizi için öğrencinin sonucunu doğru gerekçeyle destekleyen açıklama hangisidir?
AOrtak fark $-\frac{1}{2}$ olduğundan terimler azalır.
BOrtak fark $\frac{3}{2}$ olduğundan terimler sıfırdan uzaklaşır.
CÜçüncü terim negatif ve ortak fark $-\frac{3}{2}$ olduğundan sonraki her terim üçüncü terimden küçüktür.
DOrtak fark negatif olan her aritmetik dizinin bütün terimleri negatiftir.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Ortak fark $1-\frac{5}{2}=-\frac{3}{2}$ olur. Üçüncü terim zaten negatiftir; sonraki terimler bu terimden de küçük olduğundan negatiftir.
4Orta
$a_1=17$ ve ortak farkı $-3$ olan aritmetik dizinin ilk negatif teriminin numarası ve bunu doğrulayan açıklama hangi seçenekte birlikte verilmiştir?
A$6$; çünkü $a_6=-1$ olur.
B$7$; çünkü $a_6=2$ ve $a_7=-1$ olur.
C$8$; çünkü $a_7=0$ olur.
D$9$; çünkü negatif ortak fark ancak dokuzuncu terimde negatif değer verir.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
$a_n=17-3(n-1)=20-3n$ olur. Negatiflik için $n > \frac{20}{3}$ gerekir. En küçük uygun tam sayı $7$ olup $a_6=2$ ve $a_7=-1$ sınırı doğrular.
5Zor
İki aritmetik dizinin genel terimleri $a_n=4n-7$ ve $b_n=2n+9$ olarak veriliyor. Bir öğrenci "Bu diziler ortak bir değer aldığında o değer mutlaka aynı numaralı terimlerinde bulunur." diyor. Öğrencinin iddiasını çürüten örnek ile aynı numaralı terimlerin eşit olduğu durumu doğru veren açıklama hangisidir?
A$a_5=b_2=13$ iddiayı çürütür; aynı numarada eşitlik yalnız $n=8$ için sağlanır.
B$a_5=b_2=13$ iddiayı çürütür; aynı numarada eşitlik yalnız $n=4$ için sağlanır.
C$a_5=b_5=13$ iddiayı çürütür; aynı numarada eşitlik yalnız $n=8$ için sağlanır.
D$a_2=b_5=1$ iddiayı çürütür; aynı numarada eşitlik hiçbir zaman sağlanmaz.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
$a_5=20-7=13$ ve $b_2=4+9=13$ olduğundan ortak değer farklı numaralarda alınabilir. Aynı numarada eşitlik için $4n-7=2n+9$ yazılır; buradan $n=8$ bulunur.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular