Çözümü göster
$x(x^2-9)=x(x-3)(x+3)=0$; üç çarpanın sıfırları alınır.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Gerçek yaşam problemlerinin çoğu bir polinomun ya da iki polinomun oranının belirli bir değere eşitlenmesiyle çözülür. Bu konuda polinom ve rasyonel denklemlerin çözümünde kullanılan temel stratejiler incelenir.
Bir polinom denklemi $P(x) = 0$ biçimine getirilir ve polinom çarpanlarına ayrılır. Kullanılan yöntemler:
• Ortak çarpan parantezine alma: $x^3 - 4x = x(x^2 - 4)$.
• İki kare farkı: $x^2 - a^2 = (x - a)(x + a)$.
• Tam kare: $x^2 \pm 2ax + a^2 = (x \pm a)^2$.
• Değişken değiştirme: $x^4 - 5x^2 + 4 = 0$ için $u = x^2$ alınırsa $u^2 - 5u + 4 = 0$ elde edilir.
Çarpımlardan biri sıfır olmalıdır; her çarpan ayrı ayrı sıfıra eşitlenir. Bir sayının kök olup olmadığı yerine konarak kontrol edilir.
İçinde değişkeni payda taşıyan denklemde önce paydaları sıfır yapan değerler dışarıda bırakılır (tanım kümesi). Sonra denklem ortak paydayla çarpılarak polinom denklemine dönüştürülür ve çözülür. Bulunan her değer tanım kümesiyle karşılaştırılır; paydayı sıfır yapan değer çözüm değil, yabancı köktür. Pay sıfırdır ve payda sıfırdan farklıdır koşulu birlikte aranmalıdır.
$f(x) = g(x)$ denkleminin kökleri, $y = f(x)$ ve $y = g(x)$ grafiklerinin kesişim noktalarının apsisleridir. Cebirle bulunan çözümlerin sayısı ve konumu grafikle uyuşmalıdır. Sadeleştirme yaparken ortadan kalkan çarpanın sıfır yaptığı değer çözüm kümesinden çıkar: $\dfrac{x^2 - 9}{x - 3}$ ifadesi $x = 3$ te tanımsızdır, sadeleşmiş hâli $x + 3$ ise tanımlıdır; ikisi aynı fonksiyon değildir.
Örnek 1. $x^3 - 4x = 0$ denklemini çözünüz.
$x(x - 2)(x + 2) = 0$ olduğundan $x = 0$, $x = 2$ ya da $x = -2$ dir. Çözüm kümesi $\{-2, 0, 2\}$ dir.
Örnek 2. $x^4 - 5x^2 + 4 = 0$ denklemini çözünüz.
$u = x^2$ alınırsa $u^2 - 5u + 4 = (u - 1)(u - 4) = 0$ ve $u = 1$ ya da $u = 4$ tür. $x^2 = 1$ ten $x = \pm 1$, $x^2 = 4$ ten $x = \pm 2$ bulunur. Çözüm kümesi $\{-2, -1, 1, 2\}$ dir.
Örnek 3. $\dfrac{x^2 - 9}{x - 3} = 6$ denklemini çözünüz.
$x \neq 3$ olmalıdır. Sadeleştirince $x + 3 = 6$ ve $x = 3$ bulunur; fakat $x = 3$ paydayı sıfır yaptığından çözüm değildir. Çözüm kümesi boştur.
Örnek 4. $\dfrac{2}{x - 1} + \dfrac{3}{x + 1} = \dfrac{5}{x^2 - 1}$ denklemini çözünüz.
$x \neq \pm 1$ olmalıdır. Her iki taraf $x^2 - 1$ ile çarpılırsa $2(x + 1) + 3(x - 1) = 5$, yani $5x - 1 = 5$ ve $x = \dfrac{6}{5}$ bulunur. $\dfrac{6}{5} \neq \pm 1$ olduğundan çözümdür.
Örnek 5. $x = 2$, $x^3 - 5x^2 + mx - 6 = 0$ denkleminin bir kökü ise $m$ kaçtır?
$x = 2$ yerine konursa $8 - 20 + 2m - 6 = 0$ ve $2m = 18$, $m = 9$ bulunur.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.