MegaSoru

Polinom ve Rasyonel Denklemler 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Polinom ve Rasyonel Denklemler Konu Anlatımı

Gerçek yaşam problemlerinin çoğu bir polinomun ya da iki polinomun oranının belirli bir değere eşitlenmesiyle çözülür. Bu konuda polinom ve rasyonel denklemlerin çözümünde kullanılan temel stratejiler incelenir.

Polinom denklemleri

Bir polinom denklemi $P(x) = 0$ biçimine getirilir ve polinom çarpanlarına ayrılır. Kullanılan yöntemler:
• Ortak çarpan parantezine alma: $x^3 - 4x = x(x^2 - 4)$.
• İki kare farkı: $x^2 - a^2 = (x - a)(x + a)$.
• Tam kare: $x^2 \pm 2ax + a^2 = (x \pm a)^2$.
• Değişken değiştirme: $x^4 - 5x^2 + 4 = 0$ için $u = x^2$ alınırsa $u^2 - 5u + 4 = 0$ elde edilir.
Çarpımlardan biri sıfır olmalıdır; her çarpan ayrı ayrı sıfıra eşitlenir. Bir sayının kök olup olmadığı yerine konarak kontrol edilir.

Rasyonel denklemler

İçinde değişkeni payda taşıyan denklemde önce paydaları sıfır yapan değerler dışarıda bırakılır (tanım kümesi). Sonra denklem ortak paydayla çarpılarak polinom denklemine dönüştürülür ve çözülür. Bulunan her değer tanım kümesiyle karşılaştırılır; paydayı sıfır yapan değer çözüm değil, yabancı köktür. Pay sıfırdır ve payda sıfırdan farklıdır koşulu birlikte aranmalıdır.

Çözümün kontrolü ve grafik yorumu

$f(x) = g(x)$ denkleminin kökleri, $y = f(x)$ ve $y = g(x)$ grafiklerinin kesişim noktalarının apsisleridir. Cebirle bulunan çözümlerin sayısı ve konumu grafikle uyuşmalıdır. Sadeleştirme yaparken ortadan kalkan çarpanın sıfır yaptığı değer çözüm kümesinden çıkar: $\dfrac{x^2 - 9}{x - 3}$ ifadesi $x = 3$ te tanımsızdır, sadeleşmiş hâli $x + 3$ ise tanımlıdır; ikisi aynı fonksiyon değildir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. $x^3 - 4x = 0$ denklemini çözünüz.

$x(x - 2)(x + 2) = 0$ olduğundan $x = 0$, $x = 2$ ya da $x = -2$ dir. Çözüm kümesi $\{-2, 0, 2\}$ dir.

Örnek 2. $x^4 - 5x^2 + 4 = 0$ denklemini çözünüz.

$u = x^2$ alınırsa $u^2 - 5u + 4 = (u - 1)(u - 4) = 0$ ve $u = 1$ ya da $u = 4$ tür. $x^2 = 1$ ten $x = \pm 1$, $x^2 = 4$ ten $x = \pm 2$ bulunur. Çözüm kümesi $\{-2, -1, 1, 2\}$ dir.

Örnek 3. $\dfrac{x^2 - 9}{x - 3} = 6$ denklemini çözünüz.

$x \neq 3$ olmalıdır. Sadeleştirince $x + 3 = 6$ ve $x = 3$ bulunur; fakat $x = 3$ paydayı sıfır yaptığından çözüm değildir. Çözüm kümesi boştur.

Örnek 4. $\dfrac{2}{x - 1} + \dfrac{3}{x + 1} = \dfrac{5}{x^2 - 1}$ denklemini çözünüz.

$x \neq \pm 1$ olmalıdır. Her iki taraf $x^2 - 1$ ile çarpılırsa $2(x + 1) + 3(x - 1) = 5$, yani $5x - 1 = 5$ ve $x = \dfrac{6}{5}$ bulunur. $\dfrac{6}{5} \neq \pm 1$ olduğundan çözümdür.

Örnek 5. $x = 2$, $x^3 - 5x^2 + mx - 6 = 0$ denkleminin bir kökü ise $m$ kaçtır?

$x = 2$ yerine konursa $8 - 20 + 2m - 6 = 0$ ve $2m = 18$, $m = 9$ bulunur.

Özetle

  • Polinom denklemi çarpanlarına ayrılarak, her çarpan sıfıra eşitlenerek çözülür.
  • Rasyonel denklemde paydayı sıfır yapan değerler tanım kümesinden çıkarılır; bulunan kökler bu koşula göre kontrol edilir.
  • Sadeleştirme tanım kümesini genişletmez; ortadan kalkan çarpanın sıfırı çözüm olmaz.
  • $f(x) = g(x)$ denkleminin kökleri iki grafiğin kesişim noktalarının apsisleridir.
  • Bulunan her kök denklemde yerine konularak kontrol edilmelidir.

Polinom ve Rasyonel Denklemler — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
$x^3-9x=0$ denkleminin gerçek çözüm kümesi hangisidir?
A$\{-3,0,3\}$
B$\{-3,3\}$
C$\{0,9\}$
D$\{-9,0,9\}$
Çözümü göster
Doğru cevap: A
$x(x^2-9)=x(x-3)(x+3)=0$; üç çarpanın sıfırları alınır.
2Kolay
$\frac{2x+1}{x-3}=3$ için tanım koşulu ve denklem adımı hangisidir?
A$x\ne3$ altında $2x+1=3$; çözüm 1 dir.
B$x=3$ çözümdür; payda sıfır yapılır.
C$2x+1=3x-3$; çözüm 4 tür.
D$x\ne3$ altında $2x+1=3x-9$; çözüm 10 dur.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Paydayla çarpmadan önce $x=3$ dışlanır. Sağ tarafın tamamı $x-3$ ile çarpılır; $x=10$ izinlidir.
3Orta
$\frac{x^2-4}{x-2}=4$ denklemi sadeleştirilince $x=2$ adayı çıkıyor. Nasıl değerlendirilmelidir?
ABaşlangıç payda 2 de sıfırdır; aday elenir ve çözüm yoktur.
BSadeleşme 2 yi tanım kümesine ekler; çözüm 2 dir.
C-2 çözümdür; payı sıfır yapar.
DHer $x\ne2$ çözümdür.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
İzinli x için $x+2=4$ yalnız 2 yi verir; bu girdi izinli değildir.
4Orta
$x^2+ax-12=0$ denkleminin bir çözümü 3 tür. a ve diğer kök doğrudan yerine koyma ve çarpanlara ayırmayla nasıl bulunur?
A$a=1$; denklem $(x-3)(x+4)=0$, diğer kök -4 tür.
B$a=-1$; diğer kök 4 tür.
C$a=4$; diğer kök -3 tür.
D$a=1$; diğer kök 4 tür.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
$9+3a-12=0$ ile $a=1$. $x^2+x-12=(x-3)(x+4)$ olur.
5Zor
$\frac{x}{x-3}=\frac3{x-3}$ için çapraz çarpımdan çıkan aday nasıl değerlendirilir?
A$x=3$ tek adaydır fakat tanım dışıdır; çözüm yoktur.
B$x=3$ çözümdür; paylar eşittir.
CHer gerçek x çözümdür; paydalar aynıdır.
D$x=0$ çözümdür; sol taraf sıfırdır.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
İzinli girdilerde pay eşitliği $x=3$ gerektirir. Ortak payda bu adayı yasaklar.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular