MegaSoru

Gerçek Sayı Dizileri ve Fonksiyonlarla Karşılaştırma 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Gerçek Sayı Dizileri ve Fonksiyonlarla Karşılaştırma Konu Anlatımı

Dizi, tanım kümesi pozitif tam sayılar olan bir fonksiyondur: $n$ yi $a_n$ e eşler. Bu yüzden fonksiyonlar için bildiklerimiz dizilere uyarlanabilir. Bu konuda gerçek sayı dizileri ile gerçek sayılarda tanımlı fonksiyonlar karşılaştırılır.

Dizi bir fonksiyondur

$a: \mathbb{N}^{+} \to \mathbb{R}$, $n \mapsto a_n$ biçimindeki fonksiyona gerçek sayı dizisi denir. Dizinin grafiği, $(n, a_n)$ noktalarından oluşan ayrık noktalar kümesidir; noktalar birleştirilmez. Fonksiyonun tanım kümesi bir aralık iken dizinin tanım kümesi $\{1, 2, 3, \dots\}$ olduğundan dizinin görüntü kümesi sayılabilir ve tek tek yazılabilir. Örneğin $a_n = \dfrac{1}{n}$ dizisinin terimleri $1, \dfrac{1}{2}, \dfrac{1}{3}, \dots$ dır; $f(x) = \dfrac{1}{x}$ fonksiyonu ise $x = 1, 2, 3, \dots$ noktalarında bu terimleri alır, ama aynı zamanda $x = \dfrac{1}{2}$ için $2$ gibi dizide bulunmayan değerler de alır.

Monotonluk ve artanlık–azalanlık

Fonksiyonlardaki artanlık ve azalanlığın dizilerdeki karşılığı monotonluktur:
• Her $n$ için $a_{n+1} > a_n$ ise dizi monoton artandır.
• Her $n$ için $a_{n+1} < a_n$ ise dizi monoton azalandır.
• Ne artan ne de azalan dizi monoton değildir.
Bir $f$ fonksiyonu $[1, \infty)$ aralığında artansa $a_n = f(n)$ dizisi de artandır. Ancak bunun tersi doğru değildir: $f(x) = x^2 - x$ fonksiyonu $x < \dfrac{1}{2}$ için azalandır, yani gerçek sayılarda artan değildir; fakat $a_n = n^2 - n$ dizisi ($0, 2, 6, 12, \dots$) tamamen artandır, çünkü diziyi yalnızca $n \ge 1$ değerleri belirler.

Doğrusal ve karesel fonksiyonlardan diziler

$f(x) = px + q$ doğrusal fonksiyonundan elde edilen $a_n = pn + q$ dizisi aritmetik dizidir ($d = p$). $f(x) = x^2 + bx + c$ gibi karesel fonksiyonlardan elde edilen $a_n = n^2 + bn + c$ dizisi ise genellikle monoton değildir: fonksiyonun tepe noktası pozitif tam sayılar arasındaysa dizi önce azalır sonra artar. $a_n = n^2 - 6n$ dizisi $-5, -8, -9, -8, -5, 0, \dots$ biçimindedir; tepe noktası $x = 3$ olduğundan $a_3 = -9$ en küçük terimdir ve dizi $3$. terimden sonra artar.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. $a_n = \dfrac{1}{n}$ dizisi ile $f(x) = \dfrac{1}{x}$ fonksiyonunu karşılaştırınız: hangisi azalandır?

$a_n$ dizisi monoton azalandır, çünkü $\dfrac{1}{n+1} < \dfrac{1}{n}$ dir. $f(x) = \dfrac{1}{x}$ fonksiyonu $(0, \infty)$ aralığında azalandır; fakat tanım kümesi olan $\mathbb{R} \setminus \{0\}$ ın tamamında azalan değildir ($-1 < 1$ iken $f(-1) = -1 < f(1) = 1$ dir; azalan olsaydı $f(-1) > f(1)$ olması gerekirdi). Dizi ise yalnızca pozitif tam sayılarda tanımlı olduğu için tamamen azalandır.

Örnek 2. $a_n = n^2 - 6n$ dizisinin monoton olup olmadığını belirleyiniz.

İlk terimler $a_1 = -5$, $a_2 = -8$, $a_3 = -9$, $a_4 = -8$ dir. $a_2 < a_1$ olduğundan dizi artan değildir, $a_4 > a_3$ olduğundan azalan da değildir. Dizi monoton değildir.

Örnek 3. $a_n = n^2 - n$ dizisi artan olduğu halde $f(x) = x^2 - x$ fonksiyonu neden gerçek sayılarda artan değildir?

$f$ in tepe noktasının apsisi $x = \dfrac{1}{2}$ dir. $x < \dfrac{1}{2}$ için $f$ azalandır; örneğin $f(-1) = 2 > f(0) = 0$ dır. Dizi ise yalnızca $n \ge 1$ için tanımlıdır ve bu bölgede $f$ artandır: $a_{n+1} - a_n = 2n > 0$ olur.

Örnek 4. Bir dizinin grafiği ile bir fonksiyonun grafiği arasındaki temel fark nedir?

Fonksiyon grafiği tanım aralığında sürekli bir eğri olabilirken dizinin grafiği $(n, a_n)$ biçiminde ayrık noktalardan oluşur ve noktalar birleştirilmez. Örneğin $a_n = 2n + 1$ in grafiği $(1, 3), (2, 5), (3, 7), \dots$ noktalarıdır; $f(x) = 2x + 1$ in grafiği ise bir doğrudur.

Özetle

  • Dizi, tanım kümesi $\mathbb{N}^{+}$ olan bir fonksiyondur; grafiği ayrık noktalardan oluşur.
  • Monoton artan dizide $a_{n+1} > a_n$, monoton azalan dizide $a_{n+1} < a_n$ dir.
  • Fonksiyon $[1, \infty)$ da artansa $f(n)$ dizisi artandır; tersi her zaman doğru değildir.
  • $f(x) = px + q$ den aritmetik dizi, karesel fonksiyonlardan çoğu zaman monoton olmayan dizi elde edilir.
  • Tanım kümesi farklı olduğundan bir fonksiyonun aldığı her değer dizinin terimi olmayabilir.

Gerçek Sayı Dizileri ve Fonksiyonlarla Karşılaştırma — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Bir gerçek sayı dizisi fonksiyon olarak tanımlanırken tanım kümesi hangi küme olmalıdır?
APozitif tam sayılar.
BBütün gerçek sayılar.
CYalnız negatif tam sayılar.
DSıfır ile bütün pozitif tam sayılar.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Dizi, her pozitif tam sayı indise bir gerçek sayı atayan fonksiyondur. Bu tanımda indisler $1,2,3,\ldots$ biçimindedir.
2Kolay
$f(x)=\frac1x$ pozitif gerçek sayılarda tanımlıdır ve $a_n=f(n)$ dir. Dizinin dördüncü terimi ile ilgili doğru eşleşme hangisidir?
A$a_4=f(\frac14)=4$
B$a_4=f(3)=\frac13$
C$a_4=f(5)=\frac15$
D$a_4=f(4)=\frac14$
Çözümü göster
Doğru cevap: D
a_n=f(n) olduğundan n=4 için fonksiyona 4 verilir. Değer 1/4 tür.
3Orta
$a_n=n^2-6n$ dizisinin bütün pozitif tam sayı indislerde monoton olmadığını hangi karşılaştırma gösterir?
A$a_1=-5 > a_2=-8$ iken $a_3=-9 < a_4=-8$ olur; hem azalma hem artma vardır.
Bİlk terim negatif olduğu için dizi monoton olamaz.
C$a_1=-5 < a_2=-8$ olduğundan dizi artar.
DKaresel bir ifade bütün indislerde daima azalır.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
İlk dört değer -5,-8,-9,-8 dir. İlk geçiş azalırken üçüncüden dördüncüye geçiş artar. Bu iki karşılaştırma bütün dizinin tek yönde olmadığını gösterir.
4Orta
Bir yerleşimin nüfusu yalnız her yılın sonunda kaydediliyor. İlk kayıt 2020 yıl sonuna aittir ve $a_n$ n inci kaydın nüfusunu gösterir. Bu modelin girdilerini doğru açıklayan seçenek hangisidir?
AKayıt numaraları pozitif tam sayılardır; 2023 yıl sonu dördüncü kayıttır ve ara zamanlar bu dizinin girdisi değildir.
BTakvim zamanı gerçek sayı olabildiği için kayıt dizisinin bütün gerçek girdileri vardır.
C2023 yıl sonu üçüncü kayıttır; ilk kayıt başlangıçta sayılmaz.
DNüfus kişi sayısı olduğu için kayıt numaraları nüfus değerleriyle aynıdır.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
2020,2021,2022,2023 kayıtları sırasıyla n=1,2,3,4 e karşılık gelir. Dizi kayıt anlarını indisler; yıl içindeki zamanlar ayrıca bir fonksiyon modeli gerektirir.
5Zor
$a_n=n^2-kn+2$ dizisinde $a_2=-8$ veriliyor. k değerini ve minimum terimleri birlikte doğru veren açıklama hangisidir?
A$k=7$ dir; minimum yalnız yedinci terimdedir.
B$k=7$ dir; minimum değer $-10$ üçüncü ve dördüncü terimlerde alınır.
C$k=5$ tir; minimum ikinci ve üçüncü terimlerde alınır.
D$k=7$ dir; minimum $-\frac{41}{4}$ değeridir ve bir dizi teriminde alınır.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
$4-2k+2=-8$ koşulu k=7 verir. $a_n=(n-\frac72)^2-\frac{41}{4}$ olur. En yakın tam sayı indisler 3 ve 4 olduğundan her ikisinde değer -10 dur; gerçek girdideki -41/4 dizi değeri değildir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular