Çözümü göster
Çift kuvvetlerde işaret değişmez; sabit terim de aynen kalır.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Polinom fonksiyonlar bire bir mi, örten mi, tek mi, çift mi? Bu sorulara derece, uç davranış ve katsayıların yapısı bakarak yanıt verilir. Her derece için ayrı kural ezberlemek yerine nedenleriyle düşünmek gerekir.
Bir fonksiyon, her değeri en çok bir kez alıyorsa bire birdir; grafik bir yatay doğru tarafından en çok bir noktada kesilir (yatay doğru testi). $\mathbb{R}$ den $\mathbb{R}$ ye tanımlı fonksiyon her gerçek sayıyı değer olarak alıyorsa örtendir.
• Derecesi çift olan polinom iki uçta aynı yöne gideceğinden bir değeri en az iki kez alır; bire bir değildir, aynı zamanda alttan ya da üstten sınırlı olduğu için örten de değildir.
• Derecesi tek olan polinom örtendir. Bire bir olup olmaması katsayılara bağlıdır: $x^3$ bire birdir, $x^3 - 3x$ ise $P(0) = P(\sqrt{3}) = 0$ olduğundan bire bir değildir. Bütün sıfırları eşit ve gerçek olan üçüncü dereceden $k(x - a)^3$ biçimli polinom bire bir ve örtendir.
Her $x$ için $P(-x) = P(x)$ ise $P$ çifttir (grafik $y$ eksenine göre simetriktir); $P(-x) = -P(x)$ ise tektir (grafik orijine göre simetriktir). Polinomda bu durum terimlerin kuvvetlerine bakarak anlaşılır:
• Yalnızca çift kuvvetli terimler (sabit terim dahil) varsa polinom çifttir: $x^4 + x^2 - 5$.
• Yalnızca tek kuvvetli terimler varsa (sabit terim $0$) polinom tektir: $x^3 + 3x$.
• Hem çift hem tek kuvvetli terim varsa genellikle ne tek ne çifttir: $x^2 + x$.
Sabit fonksiyon $0$ hem tek hem çifttir.
İki çift fonksiyonun toplamı ve çarpımı çifttir; iki tek fonksiyonun toplamı tektir ama çarpımı çifttir; bir tek ile bir çift fonksiyonun çarpımı tektir. Bu kurallardan $x^{2n}$ polinomlarının çift, $x^{2n+1}$ polinomlarının tek olduğu ve onların toplam, fark ve çarpımlarının bu kurallara uyduğu sonucu çıkar.
Örnek 1. $P(x) = x^4 + x^2 - 5$ ve $Q(x) = x^3 + 3x$ in tek ya da çift olduğunu belirleyiniz.
$P$ nin bütün terimleri çift kuvvetlidir; $P(-x) = x^4 + x^2 - 5 = P(x)$ olduğundan $P$ çifttir. $Q(-x) = -x^3 - 3x = -Q(x)$ olduğundan $Q$ tektir.
Örnek 2. $R(x) = x^3 - 3x$ polinomu bire bir midir?
Hayır. $R(0) = 0$ ve $R(\sqrt{3}) = 3\sqrt{3} - 3\sqrt{3} = 0$ olduğundan farklı iki değer aynı çıktıyı verir; yatay doğru testi başarısız olur. Üçüncü dereceden olması bire bir olmasını garanti etmez.
Örnek 3. $S(x) = (x - 2)^3$ polinomu bire bir ve örten midir?
Evet. $x \mapsto x - 2$ bire birdir ve $t \mapsto t^3$ bire bir ve örtendir; bileşke bire bir ve örtendir. Grafik, $x^3$ ün sağa $2$ birim kaydırılmışıdır ve her yatay doğruyu bir kez keser.
Örnek 4. $T(x) = x^2 + x$ fonksiyonu tek midir, çift midir?
$T(-x) = x^2 - x$ tir; bu ne $T(x)$ e ne de $-T(x) = -x^2 - x$ e eşittir. Örneğin $T(1) = 2$, $T(-1) = 0$ dır. $T$ ne tek ne çifttir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.