Çözümü göster
İki kökün arasında çarpanların işaretleri zıttır. Sıkı eşitsizlikte kökler alınmaz.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Eşitsizlik çözmek, bir ifadenin pozitif, negatif ya da sıfır olduğu aralıkları bulmaktır. Polinom ve rasyonel ifadelerin işareti, sıfırlardan geçerken nasıl değiştiğine bakılarak işaret tablosuyla belirlenir.
Eşitsizlik önce bir tarafı sıfır olacak biçimde yazılır: $P(x) \ge 0$, $\dfrac{P(x)}{Q(x)} < 0$ gibi. Sonra ifade çarpanlarına ayrılır, her çarpanın sıfırı sayı doğrusuna yerleştirilir ve aralıkların işareti belirlenir:
• En sağdaki aralığın işareti, çarpanların başkatsayılarının çarpımının işaretidir.
• Tek katlı sıfırdan geçerken işaret değişir, çift katlı sıfırdan geçerken değişmez.
• Gerçek kökü olmayan ikinci dereceden çarpan pozitifse işaret tablosuna katkı yapmaz.
Rasyonel ifade için pay ve paydanın sıfırları birlikte işaret tablosuna yazılır. Paydanın sıfırı hiçbir zaman çözüm kümesine girmez (aralık uçlarında açık parantezle gösterilir); payın sıfırı ise yalnızca eşitliğe izin veren eşitsizliklerde ($\le$, $\ge$) çözüme dahildir. Rasyonel eşitsizliği paydayla çarpmak, paydanın işareti bilinmediği sürece yön hatalarına yol açar; bu yüzden işaret tablosu tercih edilir.
Çözüm kümesi aralıkların birleşimi olarak yazılır. Çözüme dahil olan uçlar köşeli, dahil olmayanlar yuvarlak parantezle gösterilir. Çift katlı sıfır, eşitsizlik katı ise ($>$, $<$) çözüm kümesinden çıkarılması gereken tek bir noktadır, eşitliğe izin veren eşitsizliklerde ise çözüme girer. Grafikle yorumda $P(x) > 0$ aralıkları, grafiğin $x$ ekseninin üstünde kaldığı aralıklardır.
Örnek 1. $(x - 1)(x + 2)(x - 4) \ge 0$ eşitsizliğini çözünüz.
Sıfırlar $-2, 1, 4$ tür ve hepsi tek katlıdır. Başkatsayı pozitif olduğundan $x > 4$ için ifade pozitiftir; her sıfırdan geçerken işaret değişir: $(1, 4)$ negatif, $(-2, 1)$ pozitif, $x < -2$ negatif. $\ge 0$ için çözüm kümesi $[-2, 1] \cup [4, \infty)$ dur.
Örnek 2. $\dfrac{x - 3}{x + 1} \le 0$ eşitsizliğini çözünüz.
Pay sıfırı $x = 3$, payda sıfırı $x = -1$ dir. $x > 3$ için ifade pozitif, $(-1, 3)$ aralığında negatif, $x < -1$ için pozitiftir. $\le 0$ için $(-1, 3]$ alınır; $x = -1$ paydayı sıfır yaptığından dahil edilmez, $x = 3$ ifadeyi sıfır yaptığından dahil edilir.
Örnek 3. $(x - 2)^2 (x + 1) > 0$ eşitsizliğini çözünüz.
$(x - 2)^2 \ge 0$ olup yalnızca $x = 2$ de sıfırdır. Bu yüzden $x \neq 2$ iken eşitsizlik $x + 1 > 0$ ile aynıdır. Çözüm kümesi $(-1, 2) \cup (2, \infty)$ dur.
Örnek 4. $\dfrac{(x^2 + x + 1)(x - 2)}{x + 3} \ge 0$ eşitsizliğini çözünüz.
$x^2 + x + 1 = \left(x + \tfrac{1}{2}\right)^2 + \tfrac{3}{4} > 0$ olduğundan bu çarpan işareti etkilemez. Geriye $\dfrac{x - 2}{x + 3} \ge 0$ kalır: $x > 2$ için pozitif, $(-3, 2)$ için negatif, $x < -3$ için pozitiftir. Çözüm kümesi $(-\infty, -3) \cup [2, \infty)$ dur.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.