MegaSoru

Geometrik Diziler 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Geometrik Diziler Konu Anlatımı

Bir kâğıt her katlandığında kat sayısı iki katına çıkar: $1, 2, 4, 8, 16, \dots$ Böyle her terimin kendinden öncekinin sabit bir sayı katı olduğu dizilere geometrik dizi denir. Bakteri sayısının artışı, sıçrayan bir topun yüksekliği ve bileşik faiz geometrik dizilerle modellenir.

Ortak oran ve geometrik dizinin tanımı

Ardışık terimlerin oranı hep aynı olan dizi geometrik dizidir; bu sabit orana ortak oran (çarpan) denir ve $r$ ile gösterilir:
$$r = \frac{a_2}{a_1} = \frac{a_3}{a_2} = \dots = \frac{a_{n+1}}{a_n}$$
Geometrik dizide hiçbir terim sıfır olamaz ve $r \neq 0$ dır.
• $r > 1$ ve $a_1 > 0$ ise terimler büyür: $3, 6, 12, 24, \dots$
• $0 < r < 1$ ise terimlerin mutlak değeri küçülür: $80, 40, 20, 10, \dots$ dizisinde $r = \dfrac{1}{2}$ dir.
• $r < 0$ ise terimlerin işareti sırayla değişir: $2, -6, 18, -54, \dots$ dizisinde $r = -3$ tür.

Genel terim

İlk terimden başlayarak her adımda $r$ ile çarpılır; $n$. terime ulaşmak için $(n-1)$ kez çarpma yapılır:
$$a_n = a_1 \cdot r^{\,n-1}$$
İki terim arasındaki ilişki $a_n = a_k \cdot r^{\,n-k}$ biçimindedir. İki terimi bilinen bir geometrik dizinin ortak oranı, terim numaraları farkı kadar kök alınarak bulunur. Terim numaraları farkı çiftse $r$ için iki işaret (pozitif ve negatif) olasılığı ortaya çıkabilir ve verilen diğer bilgilere göre uygun olan seçilir.

Ardışık üç terim ilişkisi

Ardışık üç terim $a, b, c$ geometrik dizide ise $\dfrac{b}{a} = \dfrac{c}{b}$ olduğundan
$$b^2 = a \cdot c$$
dir. Bu bağıntı $b$ nin $a$ ile $c$ nin geometrik ortası olduğunu söyler. Ancak $b^2 = ac$ eşitliğinden $b$ bulunurken $b = \pm\sqrt{ac}$ olasılıklarından ikisi de bir geometrik dizi verebilir; örneğin $2, x, 18$ için $x = 6$ ve $x = -6$ olmak üzere iki ayrı dizi vardır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. İlk terimi $3$, ortak oranı $2$ olan geometrik dizinin $8$. terimini bulunuz.

$a_8 = 3 \cdot 2^{7} = 3 \cdot 128 = 384$ tür.

Örnek 2. Bir geometrik dizide $a_2 = 6$ ve $a_5 = 162$ dir. $a_1$ ve $r$ yi bulunuz.

$a_5 = a_2 \cdot r^3$ olduğundan $162 = 6 r^3$ ve $r^3 = 27$ bulunur; $r = 3$ tür. $a_2 = a_1 r$ den $6 = 3a_1$ ve $a_1 = 2$ olur.

Örnek 3. $2, 6, 18, \dots$ geometrik dizisinde $1458$ sayısı kaçıncı terimdir?

$a_n = 2 \cdot 3^{n-1} = 1458$ ise $3^{n-1} = 729 = 3^6$ olur. Buradan $n - 1 = 6$ ve $n = 7$ bulunur.

Örnek 4. $2,\; x,\; 18$ sayıları bu sırayla bir geometrik dizinin ardışık üç terimi ise $x$ in alabileceği değerler nelerdir?

$x^2 = 2 \cdot 18 = 36$ olduğundan $x = 6$ ya da $x = -6$ dır. $x = 6$ için dizi $2, 6, 18$ ($r = 3$), $x = -6$ için dizi $2, -6, 18$ ($r = -3$) olur; iki durumda da koşul sağlanır.

Özetle

  • Geometrik dizide ardışık terimlerin oranı sabittir; bu sabit ortak oran $r$ dir.
  • Genel terim $a_n = a_1 \cdot r^{n-1}$ dir.
  • Ardışık üç terim $a, b, c$ için $b^2 = a \cdot c$ dir.
  • $r < 0$ ise terimlerin işareti sırayla değişir; $|r| < 1$ ise terimlerin mutlak değeri küçülür.
  • Geometrik dizide hiçbir terim sıfır olamaz.

Geometrik Diziler — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
İlk üç terimi $2,6,18$ olan geometrik dizinin dördüncü terimi kaçtır?
A$24$
B$36$
C$54$
D$162$
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Ortak oran $6/2=3$ olduğundan dördüncü terim $18\cdot3=54$ olur.
2Kolay
İlk terimi $-7$, ortak oranı $3$ olan geometrik dizinin genel terimi hangisidir?
A$a_n=-7\cdot3^{n-1}$
B$a_n=-7\cdot3^n$
C$a_n=-7+3(n-1)$
D$a_n=7(-3)^{n-1}$
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Geometrik dizide ilk terim ortak oranın $n-1$ inci kuvvetiyle çarpılır. Bu nedenle $a_n=-7\cdot3^{n-1}$ olur.
3Orta
Bir geometrik dizide $a_2=6$ ve $a_5=-48$ dir. Ortak oran ve ilk terim birlikte hangisinde doğru verilmiştir?
A$r=2$, $a_1=3$
B$r=-8$, $a_1=-\frac{3}{4}$
C$r=-2$, $a_1=3$
D$r=-2$, $a_1=-3$
Çözümü göster
Doğru cevap: D
$a_5/a_2=r^3=-8$ olduğundan $r=-2$ bulunur. $a_1=a_2/r=6/(-2)=-3$ tür.
4Orta
İlk üç terimi $4,12,36$ olan geometrik dizide bir öğrenci "Son artış 24 olduğundan dördüncü terim $36+24=60$ tır." diyor. Doğru düzeltme hangisidir?
Aİlk artış $8$ olduğundan dördüncü terim $36+8=44$ olmalıdır.
BOrtak oran $3$ olduğundan dördüncü terim $36+3=39$ olmalıdır.
CSon artış korunur; öğrencinin $60$ sonucu doğrudur.
DArdışık oran $3$ olduğundan dördüncü terim $36\cdot3=108$ olmalıdır.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Geometrik dizide farklar değil oranlar sabittir. $12/4=36/12=3$ olduğundan sonraki terim $108$ dir; öğrenci sabit fark varsaymıştır.
5Zor
Bir geometrik dizide $a_2=-10$, $a_4=-40$ ve $a_3 > 0$ veriliyor. Ortak oranı ve $a_1$ değerini doğru gerekçeyle veren açıklama hangisidir?
A$r^2=4$ iki aday verir; $a_3 > 0$ koşulu $r=2$ yi seçer ve $a_1=-5$ olur.
B$r^2=4$ iki aday verir; $a_3 > 0$ koşulu $r=-2$ yi seçer ve $a_1=5$ olur.
C$r^2=4$ olduğundan $r=4$ olur ve $a_1=-\frac{5}{2}$ bulunur.
D$r=-2$ seçilir; ilk terim ikinci terimle oran çarpılarak $a_1=20$ bulunur.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
$a_4/a_2=4$ olduğundan $r=2$ veya $r=-2$ dir. $a_3=-10r$ pozitif olacağı için r negatif olmalıdır. $r=-2$ ve $a_1=(-10)/(-2)=5$ bulunur.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular