Çözümü göster
Ortak oran $6/2=3$ olduğundan dördüncü terim $18\cdot3=54$ olur.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Bir kâğıt her katlandığında kat sayısı iki katına çıkar: $1, 2, 4, 8, 16, \dots$ Böyle her terimin kendinden öncekinin sabit bir sayı katı olduğu dizilere geometrik dizi denir. Bakteri sayısının artışı, sıçrayan bir topun yüksekliği ve bileşik faiz geometrik dizilerle modellenir.
Ardışık terimlerin oranı hep aynı olan dizi geometrik dizidir; bu sabit orana ortak oran (çarpan) denir ve $r$ ile gösterilir:
$$r = \frac{a_2}{a_1} = \frac{a_3}{a_2} = \dots = \frac{a_{n+1}}{a_n}$$
Geometrik dizide hiçbir terim sıfır olamaz ve $r \neq 0$ dır.
• $r > 1$ ve $a_1 > 0$ ise terimler büyür: $3, 6, 12, 24, \dots$
• $0 < r < 1$ ise terimlerin mutlak değeri küçülür: $80, 40, 20, 10, \dots$ dizisinde $r = \dfrac{1}{2}$ dir.
• $r < 0$ ise terimlerin işareti sırayla değişir: $2, -6, 18, -54, \dots$ dizisinde $r = -3$ tür.
İlk terimden başlayarak her adımda $r$ ile çarpılır; $n$. terime ulaşmak için $(n-1)$ kez çarpma yapılır:
$$a_n = a_1 \cdot r^{\,n-1}$$
İki terim arasındaki ilişki $a_n = a_k \cdot r^{\,n-k}$ biçimindedir. İki terimi bilinen bir geometrik dizinin ortak oranı, terim numaraları farkı kadar kök alınarak bulunur. Terim numaraları farkı çiftse $r$ için iki işaret (pozitif ve negatif) olasılığı ortaya çıkabilir ve verilen diğer bilgilere göre uygun olan seçilir.
Ardışık üç terim $a, b, c$ geometrik dizide ise $\dfrac{b}{a} = \dfrac{c}{b}$ olduğundan
$$b^2 = a \cdot c$$
dir. Bu bağıntı $b$ nin $a$ ile $c$ nin geometrik ortası olduğunu söyler. Ancak $b^2 = ac$ eşitliğinden $b$ bulunurken $b = \pm\sqrt{ac}$ olasılıklarından ikisi de bir geometrik dizi verebilir; örneğin $2, x, 18$ için $x = 6$ ve $x = -6$ olmak üzere iki ayrı dizi vardır.
Örnek 1. İlk terimi $3$, ortak oranı $2$ olan geometrik dizinin $8$. terimini bulunuz.
$a_8 = 3 \cdot 2^{7} = 3 \cdot 128 = 384$ tür.
Örnek 2. Bir geometrik dizide $a_2 = 6$ ve $a_5 = 162$ dir. $a_1$ ve $r$ yi bulunuz.
$a_5 = a_2 \cdot r^3$ olduğundan $162 = 6 r^3$ ve $r^3 = 27$ bulunur; $r = 3$ tür. $a_2 = a_1 r$ den $6 = 3a_1$ ve $a_1 = 2$ olur.
Örnek 3. $2, 6, 18, \dots$ geometrik dizisinde $1458$ sayısı kaçıncı terimdir?
$a_n = 2 \cdot 3^{n-1} = 1458$ ise $3^{n-1} = 729 = 3^6$ olur. Buradan $n - 1 = 6$ ve $n = 7$ bulunur.
Örnek 4. $2,\; x,\; 18$ sayıları bu sırayla bir geometrik dizinin ardışık üç terimi ise $x$ in alabileceği değerler nelerdir?
$x^2 = 2 \cdot 18 = 36$ olduğundan $x = 6$ ya da $x = -6$ dır. $x = 6$ için dizi $2, 6, 18$ ($r = 3$), $x = -6$ için dizi $2, -6, 18$ ($r = -3$) olur; iki durumda da koşul sağlanır.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.