Çözümü göster
$S_8=\frac{8(3+31)}{2}=136$ olur.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Bir dizinin ilk $n$ teriminin toplamı, birikim planlarından merdiven basamağı sayımına kadar pek çok durumda karşımıza çıkar. Bu konuda aritmetik ve geometrik dizilerin ilk $n$ teriminin toplamı için formüller bulunur ve neden doğru oldukları gösterilir.
İlk $n$ terimin toplamı $S_n = a_1 + a_2 + \dots + a_n$ ile gösterilir. Toplamı bir kez düz, bir kez ters sırayla yazıp alt alta toplayalım:
$$S_n = a_1 + a_2 + \dots + a_n$$
$$S_n = a_n + a_{n-1} + \dots + a_1$$
Alt alta gelen her çiftin toplamı $a_1 + a_n$ dir (çünkü bir uçta $d$ eklenirken diğer uçta $d$ çıkarılır). $n$ tane çift olduğundan $2S_n = n(a_1 + a_n)$ olur:
$$S_n = \frac{n(a_1 + a_n)}{2} = \frac{n\,[\,2a_1 + (n-1)d\,]}{2}$$
Yani toplam, ilk ve son terimin toplamı ile terim sayısının çarpımının yarısıdır. Gauss'un $1 + 2 + \dots + 100 = \dfrac{100 \cdot 101}{2} = 5050$ hesabı bu formülün özel hâlidir.
$S_n = a_1 + a_1 r + a_1 r^2 + \dots + a_1 r^{n-1}$ toplamını $r$ ile çarpıp aradan çıkaralım:
$$r S_n = a_1 r + a_1 r^2 + \dots + a_1 r^{n}$$
İki eşitlik taraf tarafa çıkarılırsa ortadaki bütün terimler sadeleşir ve $S_n - rS_n = a_1 - a_1 r^n$ kalır. $r \neq 1$ için
$$S_n = \frac{a_1\,(r^n - 1)}{r - 1}$$
bulunur. $r = 1$ ise bütün terimler $a_1$ olduğundan $S_n = n a_1$ dir.
Bir dizinin ilk $n$ teriminin toplamı $S_n$ biliniyorsa genel terim $a_1 = S_1$ ve $n \ge 2$ için
$$a_n = S_n - S_{n-1}$$
ile bulunur. Çünkü $S_n$ ilk $n$ terimi, $S_{n-1}$ ise ilk $(n-1)$ terimi toplar; aradaki fark son terimdir. Bu bağıntı, ilk terimin de aynı formülle verilip verilmediğini kontrol etmeyi gerektirir.
Örnek 1. $3 + 7 + 11 + \dots + 43$ toplamını bulunuz.
İlk terim $3$, ortak fark $4$ tür. $43 = 3 + (n-1) \cdot 4$ den $n = 11$ bulunur. $S_{11} = \dfrac{11 \cdot (3 + 43)}{2} = 11 \cdot 23 = 253$ tür.
Örnek 2. $2 + 6 + 18 + \dots$ geometrik dizisinin ilk $6$ teriminin toplamını bulunuz.
$a_1 = 2$, $r = 3$, $n = 6$ dır. $S_6 = \dfrac{2\,(3^6 - 1)}{3 - 1} = 3^6 - 1 = 728$ olur.
Örnek 3. Bir dizinin ilk $n$ teriminin toplamı $S_n = n^2 + 2n$ ise genel terimi bulunuz.
$a_1 = S_1 = 3$ tür. $n \ge 2$ için $a_n = S_n - S_{n-1} = n^2 + 2n - (n-1)^2 - 2(n-1) = 2n + 1$ olur. $n = 1$ için $2 \cdot 1 + 1 = 3$ olduğundan formül ilk terim için de geçerlidir: $a_n = 2n + 1$.
Örnek 4. Ahmet birinci ay $100$ lira, sonraki her ay bir önceki aydan $20$ lira fazla biriktiriyor. $12$ ayın sonunda toplam kaç lira biriktirmiş olur?
Aylık birikimler $a_1 = 100$, $d = 20$ olan aritmetik dizidir. $a_{12} = 100 + 11 \cdot 20 = 320$ dir. $S_{12} = \dfrac{12\,(100 + 320)}{2} = 6 \cdot 420 = 2520$ liradır.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.