Çözümü göster
Aynı sıcaklıkta mol kütlesi küçük olan gaz daha hızlı yayılır; H₂'nin mol kütlesi 2, O₂'ninki 32 g/mol'dür.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Mutfakta pişen yemeğin kokusu bir süre sonra salona ulaşır; şişirilen bir balon günler içinde söner. Bu iki olay, gaz taneciklerinin yayılmasının iki farklı biçimidir: difüzyon ve efüzyon.
Bir gazın başka bir gaz ya da ortam içinde kendiliğinden yayılmasına difüzyon denir; kokunun odaya yayılması buna örnektir. Bir gazın küçük bir delikten boşluğa veya düşük basınçlı bir ortama sızmasına efüzyon denir; balonun zamanla sönmesi, araç lastiğinin yavaşça hava kaçırması buna örnektir.
Aynı sıcaklıktaki gazların ortalama kinetik enerjileri eşittir. Bu durumda tanecik kütlesi küçük olan gaz daha hızlı hareket eder. Bu nedenle mol kütlesi küçük gazlar daha hızlı yayılır. Graham yasası, aynı koşullarda gazların yayılma hızlarının mol kütlelerinin karekökü ile ters orantılı olduğunu ifade eder; yani mol kütlesi büyüdükçe yayılma hızı azalır.
Sıcaklık arttıkça taneciklerin hızı arttığı için aynı gaz daha hızlı yayılır. Helyumla doldurulan balon, havayla doldurulan balondan daha hızlı söner; çünkü helyum taneciği hava taneciklerinden hafiftir.
Uzun bir cam borunun bir ucuna derişik amonyak (NH₃), diğer ucuna derişik hidroklorik asit (HCl) emdirilmiş pamuk konur. İki gaz boru içinde birbirine doğru yayılır ve karşılaştıkları yerde beyaz bir amonyum klorür halkası oluşur: NH₃ + HCl → NH₄Cl. Amonyağın mol kütlesi (17) hidrojen klorürünkinden (36,5) küçük olduğu için amonyak daha hızlı yayılır; bu yüzden halka HCl ucuna daha yakın oluşur.
Deneyi tasarlarken pamuk miktarları, borunun çapı ve sıcaklık kontrol edilir; halkanın konumu bağımlı değişkendir.
Örnek 1. Aynı sıcaklıkta H₂, O₂ ve CO₂ gazlarını yayılma hızlarına göre sıralayınız. (H: 1, C: 12, O: 16)
Mol kütleleri H₂ için 2, O₂ için 32, CO₂ için 44'tür. Mol kütlesi küçük olan gaz daha hızlı yayıldığı için sıra H₂ > O₂ > CO₂ şeklindedir.
Örnek 2. Halka deneyinde NH₃ yerine daha ağır bir bazik gaz kullanılsaydı halkanın konumu nasıl değişirdi?
Halka, daha yavaş yayılan gazın bulunduğu uca yakın oluşur. Yeni bazik gaz HCl'den de ağır olsaydı daha yavaş yayılacağı için halka bu kez bazik gazın bulunduğu uca yakın oluşurdu. Halkanın konumu iki gazın göreli yayılma hızlarına bağlıdır.
Örnek 3. Bir öğrenci "Büyük tanecikler boşlukları daha çabuk doldurduğu için ağır gazlar daha hızlı yayılır" diyor. Bu yorum neden yanlıştır?
Aynı sıcaklıkta gazların ortalama kinetik enerjileri eşittir; ağır tanecikler bu enerjiyle daha yavaş hareket eder. Bu nedenle ağır gazlar daha yavaş yayılır. Tanecik büyüklüğü kinetik moleküler teoride yayılmayı hızlandıran bir etken değildir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.