Çözümü göster
4 mol H₂ için 2 mol O₂ gerekir; yalnızca 1 mol O₂ olduğu için O₂ önce tükenir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Bir atölyede 10 tekerlek ve 3 kasa varsa en çok 3 araba yapılabilir, 4 tekerlek artar. Kimyasal tepkimelerde de benzer bir durum yaşanır: tepkenlerden biri diğerinden önce biter ve tepkime durur. Önce biten tepken, ne kadar ürün oluşacağını belirler.
Tepkimede tamamen harcanan ve ürün miktarını belirleyen tepkene sınırlayıcı bileşen, tepkime bittiğinde bir kısmı kalan tepkene artan bileşen denir.
Sınırlayıcı bileşeni bulmak için her tepkenin mol sayısı, denklemdeki katsayısına bölünür; en küçük değeri veren tepken sınırlayıcıdır. Örneğin 2H₂ + O₂ → 2H₂O tepkimesinde 3 mol H₂ ve 2 mol O₂ varsa: H₂ için 3 / 2 = 1,5; O₂ için 2 / 1 = 2. Hidrojen sınırlayıcıdır. 3 mol hidrojen 1,5 mol oksijen harcar; 0,5 mol oksijen artar.
Sınırlayıcı bileşenden hesaplanan ürün miktarına kuramsal verim denir. Deneyde elde edilen ürün çoğunlukla kuramsal verimden azdır: tepkime tam ilerlemeyebilir, yan ürünler oluşabilir, ürünün bir kısmı aktarma sırasında kaybolabilir. Deneyde elde edilen miktara gerçek verim denir.
Yüzde verim = (gerçek verim / kuramsal verim) · 100
Örneğin kuramsal olarak 36 g su oluşması gerekirken 27 g elde edilmişse yüzde verim (27 / 36) · 100 = 75 olur.
Sınırlayıcı bileşeni kütlesi en küçük tepken sanmak sık yapılan bir hatadır. Belirleyici olan kütle değil, mol sayısının katsayıya oranıdır. 2 g hidrojen (1 mol) ile 32 g oksijen (1 mol) karıştırılırsa kütlesi küçük olan hidrojen sınırlayıcıdır, ama bunun nedeni mol / katsayı oranının (1 / 2 = 0,5) oksijeninkinden (1 / 1 = 1) küçük olmasıdır.
Örnek 1. N₂ + 3H₂ → 2NH₃ tepkimesine 2 mol N₂ ve 3 mol H₂ konuyor. Sınırlayıcı bileşen hangisidir, kaç mol NH₃ oluşur ve hangi tepkenden kaç mol artar?
Mol / katsayı oranları: N₂ için 2 / 1 = 2, H₂ için 3 / 3 = 1. Hidrojen sınırlayıcıdır. 3 mol H₂ 1 mol N₂ harcar ve 2 mol NH₃ oluşturur. Başlangıçta 2 mol N₂ olduğu için 1 mol N₂ artar.
Örnek 2. Kuramsal verimi 50 g olan bir tepkimede 40 g ürün elde ediliyor. Yüzde verim kaçtır?
Yüzde verim = (40 / 50) · 100 = 80'dir.
Örnek 3. Bir öğrenci 2H₂ + O₂ → 2H₂O tepkimesinde 4 g H₂ ve 16 g O₂ karıştırıyor ve kütlesi küçük olduğu için hidrojeni sınırlayıcı kabul ediyor. Sonuç doğru mu? (H: 1, O: 16)
4 g H₂ 2 mol, 16 g O₂ 0,5 mol eder. Mol / katsayı oranları: H₂ için 2 / 2 = 1, O₂ için 0,5 / 1 = 0,5. Sınırlayıcı bileşen oksijendir. Öğrencinin kütleye bakarak verdiği karar yanlıştır; 0,5 mol O₂ 1 mol H₂ harcar ve 1 mol H₂ artar.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.