MegaSoru

Düzgün Çembersel Hareketin Matematiksel Modeli 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Düzgün Çembersel Hareketin Matematiksel Modeli Konu Anlatımı

Düzgün çembersel hareketi sayılarla anlatmak için periyot, frekans, çizgisel sürat, açısal hız ve merkezcil ivme gibi değişkenleri kullanırız. Bu konuda bu değişkenler arasındaki ilişkileri ve merkezcil kuvveti inceliyoruz.

Periyot, frekans ve sürat

• Periyot ($T$): Bir tam dolanımın süresi (s).
• Frekans ($f$): Birim zamandaki dolanım sayısı (Hz); $f = \dfrac{1}{T}$.
• Çizgisel sürat: Bir periyotta çevre uzunluğu kadar yol alınır: $v = \dfrac{2 \pi r}{T}$.
• Açısal hız: Birim zamanda taranan açıdır: $\omega = \dfrac{2 \pi}{T}$ (rad/s). Çizgisel sürat ile ilişkisi $v = \omega \cdot r$'dir.
Aynı eksen etrafında dönen bir diskin bütün noktalarının açısal hızı aynıdır; merkezden uzak noktaların çizgisel sürati daha büyüktür.
Açısal ivme, açısal hızın değişme hızıdır; düzgün çembersel harekette açısal hız sabit olduğu için açısal ivme sıfırdır.

Merkezcil ivme ve merkezcil kuvvet

Düzgün çembersel harekette ivme merkeze doğrudur ve büyüklüğü $a_m = \dfrac{v^2}{r}$'dir.
Bu ivmeyi sağlayan, merkeze doğru olan bileşke kuvvettir: $F_m = m \cdot \dfrac{v^2}{r}$. Merkezcil kuvvet ayrı bir kuvvet türü değildir; ip gerilmesi, sürtünme, yer çekimi gibi var olan kuvvetlerin merkeze doğru bileşkesidir.
Sürat iki katına çıkarsa merkezcil kuvvet dört katına çıkar; yarıçap iki katına çıkarsa (sürat aynıyken) merkezcil kuvvet yarıya iner.

Yatay ve düşey düzlemde örnekler

• Yatay düzlemde iple döndürülen cisimde merkezcil kuvveti ip gerilmesi sağlar: $T = m \dfrac{v^2}{r}$.
• Düşey düzlemde iple döndürülen cisimde en alt noktada gerilme yukarı, ağırlık aşağıdır: $T - m g = m \dfrac{v^2}{r}$. En üst noktada ikisi de aşağıdır: $T + m g = m \dfrac{v^2}{r}$. Gerilme en altta en büyüktür.
• Yatay virajda aracı yolda tutan, lastikler ile yol arasındaki sürtünmedir. Eğimli virajlarda yolun tepki kuvvetinin bir bileşeni de merkeze doğrudur; bu yüzden virajlar eğimli yapılır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Yarıçapı 2 m olan bir çemberde periyodu 4 s olan düzgün çembersel hareket yapan cismin çizgisel sürati nedir? ($\pi = 3$)

$v = \dfrac{2 \cdot 3 \cdot 2}{4} = 3$ m/s'dir.

Örnek 2. 2 kg kütleli bir cisim 0,5 m yarıçaplı yatay çemberde 3 m/s süratle dönüyor. Merkezcil ivme ve ip gerilmesi nedir?

$a_m = \dfrac{3^2}{0{,}5} = 18$ m/s². İp gerilmesi $T = 2 \cdot 18 = 36$ N'dur.

Örnek 3. $g = 10$ m/s². 1 kg kütleli bir taş 1 m uzunluğundaki iple düşey düzlemde dönüyor. En alt noktada sürati 4 m/s ise ip gerilmesi nedir?

$T - 10 = 1 \cdot \dfrac{4^2}{1}$ ise $T = 26$ N'dur.

Özetle

  • $f = 1/T$, $v = 2 \pi r / T$, $\omega = 2 \pi / T$, $v = \omega r$.
  • Aynı eksende dönen noktaların açısal hızı aynı, merkezden uzak olanın sürati büyüktür.
  • Merkezcil ivme $a_m = v^2 / r$, merkezcil kuvvet $F_m = m v^2 / r$'dir.
  • Merkezcil kuvvet ayrı bir kuvvet değil, var olan kuvvetlerin merkeze doğru bileşkesidir.
  • Düşey düzlemde ip gerilmesi en alt noktada en büyüktür.

Düzgün Çembersel Hareketin Matematiksel Modeli — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Bir döner tabla 12 s'de 4 tam tur atıyor. Periyodu kaçtır?
A0,3 s
B3 s
C4 s
D12 s
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Toplam süre tur sayısına bölünür. Her tur 3 s sürer.
2Kolay
Bir düzenek 5 s'de 20 tam tur yapıyor. Frekansı nedir?
A0,25 Hz
B4 Hz
C5 Hz
D20 Hz
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Frekans bir saniyedeki tur sayısıdır. 20 tur, 5 s'ye bölünür.
3Orta
Yarıçapı 2 m olan çemberi 4 s'de tamamlayan cismin düzgün çembersel hareket yaptığı biliniyor. $\pi = 3$ alınız. Sürat kaçtır?
A0,5 m/s
B1,5 m/s
C3 m/s
D6 m/s
Çözümü göster
Doğru cevap: C
$v = \frac{2\pi r}{T}$ bağıntısı kullanılır. Bir tur 12 m'dir. 12 m'nin 4 s'ye oranı 3 m/s olur.
4Orta
K ve L eşit çizgisel süratle dönüyor. K'nın yörünge yarıçapı L'ninkinin iki katıdır. Periyotlar nasıl karşılaştırılır?
AK'nın periyodu L'ninkinin yarısıdır.
BPeriyotlar eşittir.
CK'nın periyodu L'ninkinin iki katıdır.
DK'nın periyodu L'ninkinin dört katıdır.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Çevre yarıçapla doğru orantılıdır. Aynı süratle iki kat çevre iki kat sürede alınır.
5Zor
Bir çember üzerinde birim zamandaki tur sayısı iki katına çıkıyor. Yarıçap sabitken periyot ve çizgisel sürat nasıl değişir?
Aİkisi de iki katına çıkar.
BPeriyot iki katına çıkar, çizgisel sürat yarıya iner.
Cİkisi de değişmez.
DPeriyot yarıya iner, çizgisel sürat iki katına çıkar.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Tur süresi ile frekans ters orantılıdır. Aynı çevre yarı sürede alınırsa sürat iki katına çıkar.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular