Çözümü göster
Toplam süre tur sayısına bölünür. Her tur 3 s sürer.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Düzgün çembersel hareketi sayılarla anlatmak için periyot, frekans, çizgisel sürat, açısal hız ve merkezcil ivme gibi değişkenleri kullanırız. Bu konuda bu değişkenler arasındaki ilişkileri ve merkezcil kuvveti inceliyoruz.
• Periyot ($T$): Bir tam dolanımın süresi (s).
• Frekans ($f$): Birim zamandaki dolanım sayısı (Hz); $f = \dfrac{1}{T}$.
• Çizgisel sürat: Bir periyotta çevre uzunluğu kadar yol alınır: $v = \dfrac{2 \pi r}{T}$.
• Açısal hız: Birim zamanda taranan açıdır: $\omega = \dfrac{2 \pi}{T}$ (rad/s). Çizgisel sürat ile ilişkisi $v = \omega \cdot r$'dir.
Aynı eksen etrafında dönen bir diskin bütün noktalarının açısal hızı aynıdır; merkezden uzak noktaların çizgisel sürati daha büyüktür.
Açısal ivme, açısal hızın değişme hızıdır; düzgün çembersel harekette açısal hız sabit olduğu için açısal ivme sıfırdır.
Düzgün çembersel harekette ivme merkeze doğrudur ve büyüklüğü $a_m = \dfrac{v^2}{r}$'dir.
Bu ivmeyi sağlayan, merkeze doğru olan bileşke kuvvettir: $F_m = m \cdot \dfrac{v^2}{r}$. Merkezcil kuvvet ayrı bir kuvvet türü değildir; ip gerilmesi, sürtünme, yer çekimi gibi var olan kuvvetlerin merkeze doğru bileşkesidir.
Sürat iki katına çıkarsa merkezcil kuvvet dört katına çıkar; yarıçap iki katına çıkarsa (sürat aynıyken) merkezcil kuvvet yarıya iner.
• Yatay düzlemde iple döndürülen cisimde merkezcil kuvveti ip gerilmesi sağlar: $T = m \dfrac{v^2}{r}$.
• Düşey düzlemde iple döndürülen cisimde en alt noktada gerilme yukarı, ağırlık aşağıdır: $T - m g = m \dfrac{v^2}{r}$. En üst noktada ikisi de aşağıdır: $T + m g = m \dfrac{v^2}{r}$. Gerilme en altta en büyüktür.
• Yatay virajda aracı yolda tutan, lastikler ile yol arasındaki sürtünmedir. Eğimli virajlarda yolun tepki kuvvetinin bir bileşeni de merkeze doğrudur; bu yüzden virajlar eğimli yapılır.
Örnek 1. Yarıçapı 2 m olan bir çemberde periyodu 4 s olan düzgün çembersel hareket yapan cismin çizgisel sürati nedir? ($\pi = 3$)
$v = \dfrac{2 \cdot 3 \cdot 2}{4} = 3$ m/s'dir.
Örnek 2. 2 kg kütleli bir cisim 0,5 m yarıçaplı yatay çemberde 3 m/s süratle dönüyor. Merkezcil ivme ve ip gerilmesi nedir?
$a_m = \dfrac{3^2}{0{,}5} = 18$ m/s². İp gerilmesi $T = 2 \cdot 18 = 36$ N'dur.
Örnek 3. $g = 10$ m/s². 1 kg kütleli bir taş 1 m uzunluğundaki iple düşey düzlemde dönüyor. En alt noktada sürati 4 m/s ise ip gerilmesi nedir?
$T - 10 = 1 \cdot \dfrac{4^2}{1}$ ise $T = 26$ N'dur.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.