Çözümü göster
Düşey ilk hız sıfırdır. Düşey mesafe sürenin karesinin 5 katıdır. 1,25 m için süre 0,5 s'dir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Bileşenlere ayırma yöntemiyle iki boyutlu hareketin süresini, uzaklığını ve yüksekliğini hesaplayabiliriz. Bu konuda bu hesapları yapıyor ve bileşenlerin grafiklerini yorumluyoruz.
Cisim $h$ yüksekliğinden yalnız yatay hızla çıkıyorsa düşey ilk hızı sıfırdır.
• Uçuş süresi düşey hareketten bulunur: $h = \dfrac{1}{2} g t^2$. Örneğin $g = 10$ m/s² iken 5 m yükseklik 1 s, 20 m yükseklik 2 s sürer.
• Yatay uzaklık $x = v_x \cdot t$ ile bulunur.
Yükseklik 4 katına çıkarsa süre 2 katına çıkar. Aynı yükseklikten çıkan cisimlerin uçuş süreleri eşittir; yatay uzaklıkları yatay hızlarıyla orantılıdır.
Yerden $v_y$ düşey ve $v_x$ yatay ilk hız bileşenleriyle çıkan cisim için:
• Tepeye çıkış süresi $t_ç = \dfrac{v_y}{g}$'dir; aynı seviyeye dönüş süresi bunun iki katıdır.
• En büyük yükseklik, çıkış süresiyle ortalama düşey hızın çarpımıdır: $h = \dfrac{v_y}{2} \cdot t_ç$.
• Yatay uzaklık $x = v_x \cdot t_{toplam}$'dır.
Hareket simetriktir: cisim aynı seviyeye döndüğünde yatay hızı aynıdır, düşey hızı ise aynı büyüklükte ve ters yöndedir. Aynı ilk süratle 30° ve 60° açılarla fırlatılan cisimlerde bileşenler yer değiştirdiği için yatay uzaklıklar eşit olur; 60° ile fırlatılan daha uzun süre havada kalır ve daha yükseğe çıkar.
• Yatay hız–zaman grafiği yatay bir doğrudur; yatay konum–zaman grafiği eğik bir doğrudur.
• Düşey hız–zaman grafiği eğimi $-g$ (yukarı pozitifken) olan eğik bir doğrudur; zaman eksenini kestiği an tepe anıdır.
• Düşey konum–zaman grafiği bir paraboldür; tepe noktasında eğimi sıfırdır.
Grafiklerde de bileşenler ayrı ayrı yorumlanır: yatay grafik düşey hareket hakkında, düşey grafik yatay hız hakkında bilgi vermez.
Örnek 1. $g = 10$ m/s². 20 m yükseklikteki bir kenardan yatay 6 m/s hızla çıkan bir top yere kaç saniyede ulaşır ve kenardan yatayda ne kadar uzağa düşer?
$20 = 5 t^2$ ise $t = 2$ s'dir. Yatay uzaklık $6 \cdot 2 = 12$ m'dir.
Örnek 2. $g = 10$ m/s². Yerden yatayın 53° üstüne doğru 10 m/s hızla fırlatılan bir cismin uçuş süresi ve yatay uzaklığı nedir? (sin 53° = 0,8; cos 53° = 0,6)
$v_y = 8$ m/s, $v_x = 6$ m/s. Çıkış 0,8 s, toplam uçuş 1,6 s sürer. Yatay uzaklık $6 \cdot 1{,}6 = 9{,}6$ m'dir.
Örnek 3. $g = 10$ m/s². Yerden yukarı 12 m/s düşey bileşenle fırlatılan bir cismin en büyük yüksekliği nedir?
Çıkış süresi $12 / 10 = 1{,}2$ s, ortalama düşey hız 6 m/s'dir. En büyük yükseklik $6 \cdot 1{,}2 = 7{,}2$ m'dir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.