MegaSoru

İki Boyutta Sabit İvmeli Hareket: Problemler ve Grafikler 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

İki Boyutta Sabit İvmeli Hareket: Problemler ve Grafikler Konu Anlatımı

Bileşenlere ayırma yöntemiyle iki boyutlu hareketin süresini, uzaklığını ve yüksekliğini hesaplayabiliriz. Bu konuda bu hesapları yapıyor ve bileşenlerin grafiklerini yorumluyoruz.

Yatay hızla bir yükseklikten çıkan cisim

Cisim $h$ yüksekliğinden yalnız yatay hızla çıkıyorsa düşey ilk hızı sıfırdır.
• Uçuş süresi düşey hareketten bulunur: $h = \dfrac{1}{2} g t^2$. Örneğin $g = 10$ m/s² iken 5 m yükseklik 1 s, 20 m yükseklik 2 s sürer.
• Yatay uzaklık $x = v_x \cdot t$ ile bulunur.
Yükseklik 4 katına çıkarsa süre 2 katına çıkar. Aynı yükseklikten çıkan cisimlerin uçuş süreleri eşittir; yatay uzaklıkları yatay hızlarıyla orantılıdır.

Yerden açıyla fırlatılan cisim

Yerden $v_y$ düşey ve $v_x$ yatay ilk hız bileşenleriyle çıkan cisim için:
• Tepeye çıkış süresi $t_ç = \dfrac{v_y}{g}$'dir; aynı seviyeye dönüş süresi bunun iki katıdır.
• En büyük yükseklik, çıkış süresiyle ortalama düşey hızın çarpımıdır: $h = \dfrac{v_y}{2} \cdot t_ç$.
• Yatay uzaklık $x = v_x \cdot t_{toplam}$'dır.
Hareket simetriktir: cisim aynı seviyeye döndüğünde yatay hızı aynıdır, düşey hızı ise aynı büyüklükte ve ters yöndedir. Aynı ilk süratle 30° ve 60° açılarla fırlatılan cisimlerde bileşenler yer değiştirdiği için yatay uzaklıklar eşit olur; 60° ile fırlatılan daha uzun süre havada kalır ve daha yükseğe çıkar.

Bileşenlerin grafikleri

• Yatay hız–zaman grafiği yatay bir doğrudur; yatay konum–zaman grafiği eğik bir doğrudur.
• Düşey hız–zaman grafiği eğimi $-g$ (yukarı pozitifken) olan eğik bir doğrudur; zaman eksenini kestiği an tepe anıdır.
• Düşey konum–zaman grafiği bir paraboldür; tepe noktasında eğimi sıfırdır.
Grafiklerde de bileşenler ayrı ayrı yorumlanır: yatay grafik düşey hareket hakkında, düşey grafik yatay hız hakkında bilgi vermez.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. $g = 10$ m/s². 20 m yükseklikteki bir kenardan yatay 6 m/s hızla çıkan bir top yere kaç saniyede ulaşır ve kenardan yatayda ne kadar uzağa düşer?

$20 = 5 t^2$ ise $t = 2$ s'dir. Yatay uzaklık $6 \cdot 2 = 12$ m'dir.

Örnek 2. $g = 10$ m/s². Yerden yatayın 53° üstüne doğru 10 m/s hızla fırlatılan bir cismin uçuş süresi ve yatay uzaklığı nedir? (sin 53° = 0,8; cos 53° = 0,6)

$v_y = 8$ m/s, $v_x = 6$ m/s. Çıkış 0,8 s, toplam uçuş 1,6 s sürer. Yatay uzaklık $6 \cdot 1{,}6 = 9{,}6$ m'dir.

Örnek 3. $g = 10$ m/s². Yerden yukarı 12 m/s düşey bileşenle fırlatılan bir cismin en büyük yüksekliği nedir?

Çıkış süresi $12 / 10 = 1{,}2$ s, ortalama düşey hız 6 m/s'dir. En büyük yükseklik $6 \cdot 1{,}2 = 7{,}2$ m'dir.

Özetle

  • Yatay hızla çıkan cisimde uçuş süresi yalnız yüksekliğe bağlıdır: $h = \frac{1}{2} g t^2$.
  • Yatay uzaklık yatay hız ile uçuş süresinin çarpımıdır.
  • Yerden fırlatılan cisimde tepeye çıkış süresi $v_y / g$, toplam süre bunun iki katıdır.
  • Aynı seviyeye dönüşte yatay hız aynı, düşey hız ters yönde ve aynı büyüklüktedir.
  • Aynı ilk süratle 30° ve 60° açılarla fırlatılan cisimlerin yatay uzaklıkları eşittir.

İki Boyutta Sabit İvmeli Hareket: Problemler ve Grafikler — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Yer çekimi ivmesinin büyüklüğü 10 m/s². Hava direnci ihmal ediliyor. 1,25 m yüksekliğindeki bir platformdan yatay 3 m/s hızla çıkan top düz zemine kaç saniyede ulaşır?
A0,25 s
B0,5 s
C1 s
D1,25 s
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Düşey ilk hız sıfırdır. Düşey mesafe sürenin karesinin 5 katıdır. 1,25 m için süre 0,5 s'dir.
2Kolay
Yer çekimi ivmesinin büyüklüğü 10 m/s². Hava direnci ihmal ediliyor. Yerden 5 m yüksekten yatay 6 m/s hızla ayrılan cisim yere değene kadar yatayda kaç metre ilerler?
A3 m
B5 m
C6 m
D12 m
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Düşeyde 5 m için uçuş süresi 1 s'dir. Sabit yatay hızla bu sürede 6 m alınır.
3Orta
Yer çekimi ivmesinin büyüklüğü 10 m/s². Hava direnci ihmal ediliyor. Bir cisim yatay 4 m/s hızla bir kenardan çıkıyor ve 8 m ileride düz zemine değiyor. Kenarın yerden yüksekliği kaçtır?
A5 m
B10 m
C20 m
D40 m
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Yatay verilerden süre 2 s'dir. Düşeyde başlangıç hızı sıfırken 2 s'de 20 m alçalır.
4Orta
Hava direnci ihmal ediliyor. Aynı platformdan yatay çıkan K ve L sırasıyla 2 m ve 6 m ileride yere değiyor. Uçuş boyunca hangi hız karşılaştırması doğrudur?
AL'nin yatay hızı K'nınkinin 3 katıdır.
BL'nin yatay hızı K'nınkinin 9 katıdır.
CK'nın yatay hızı L'ninkinin 3 katıdır.
Dİki yatay hız eşittir.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Ortak yükseklik aynı uçuş süresini verir. Uzaklık oranı yatay hız oranına eşittir.
5Zor
Yer çekimi ivmesinin büyüklüğü 10 m/s². Hava direnci ihmal ediliyor. Yerden 7,2 m yüksekten yatay 5 m/s hızla çıkan bir cisim için uçuş süresi ve yatay uzaklık sırasıyla nedir?
A1,2 s ve 7,2 m
B1,2 s ve 6 m
C2,4 s ve 12 m
D0,6 s ve 3 m
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Sürenin karesi 7,2 m'nin 5'e bölünmesiyle 1,44 s² olur. 1,2 s sürede yatay uzaklık 6 m'dir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular