MegaSoru

Düzgün Çembersel Harekette Yörünge ve Hız Vektörü 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Düzgün Çembersel Harekette Yörünge ve Hız Vektörü Konu Anlatımı

Türksat uyduları Dünya etrafında, dönme dolabın kabinleri bir merkez etrafında dolanır. Bu cisimler çembersel bir yörüngede hareket eder. Bu konuda düzgün çembersel hareketin yörüngesini ve hız vektörünü inceliyoruz.

Düzgün çembersel hareket

Bir cisim çembersel bir yörüngede eşit sürelerde eşit yollar alıyorsa düzgün çembersel hareket yapar. Bu harekette cismin sürati sabittir.
Yörüngenin merkezinden cisme çizilen vektöre yarıçap vektörü denir. Cisim döndükçe yarıçap vektörünün yönü değişir ama büyüklüğü (yarıçap) aynı kalır.

Hız vektörünün yönü

Düzgün çembersel harekette hız vektörü her noktada yörüngeye teğettir ve yarıçap vektörüne diktir.
Sürat sabit olsa da hızın yönü sürekli değiştiği için hız vektörü değişir. Hız değiştiği için cismin bir ivmesi vardır; bu ivme çemberin merkezine doğrudur ve merkezcil ivme adını alır.
Bir ipin ucunda döndürülen taşın ipi koparsa taş, koptuğu andaki hız vektörü doğrultusunda, yani yörüngeye teğet olarak ilerler; merkezden dışarı doğru yarıçap yönünde gitmez.

Farklı örneklerden genelleme

Uydu, dönme dolap kabini, atlıkarıncadaki at ve viraj alan bir araç farklı cisimlerdir ama düzgün çembersel hareket ediyorlarsa hepsinde:
• Yörünge bir çemberdir ve bir merkezi vardır.
• Sürat sabittir, hız vektörünün yönü değişir.
• Hız vektörü yörüngeye teğet, yarıçapa diktir.
Bu benzerliklerden yola çıkarak düzgün çembersel hareket yapan herhangi bir cismin hız vektörünün yönünü belirleyebiliriz.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Saat yönünün tersine düzgün çembersel hareket yapan bir cisim çemberin en üst noktasındadır. Hız vektörü hangi yöndedir?

Hız yörüngeye teğettir. Saat yönünün tersine dönen cisim en üst noktada sola doğru hareket eder; hız vektörü sola yönlüdür.

Örnek 2. Sürati sabit olan bir cismin hızı değişebilir mi? Çembersel hareketle açıklayınız.

Evet. Düzgün çembersel harekette sürat sabittir ama hızın yönü sürekli değişir. Hız vektörel bir büyüklük olduğu için yönü değişince hız da değişir.

Örnek 3. İple döndürülen bir taşın ipi koparsa taş hangi doğrultuda hareket eder?

Taş, ipin koptuğu andaki hız vektörünün doğrultusunda, yani yörüngeye teğet olarak hareket eder.

Özetle

  • Düzgün çembersel harekette sürat sabittir.
  • Hız vektörü her noktada yörüngeye teğet ve yarıçapa diktir.
  • Hızın yönü değiştiği için hız vektörü değişir ve ivme vardır.
  • Merkezcil ivme çemberin merkezine doğrudur.
  • İp koparsa cisim yörüngeye teğet doğrultuda ilerler.

Düzgün Çembersel Harekette Yörünge ve Hız Vektörü — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Sabit süratle çembersel hareket yapan bir boncuğun ardışık konumları bir tam tur boyunca işaretleniyor. Bu noktaların oluşturduğu yörünge hangisidir?
ADaire dilimi
BÇember
CDüz doğru
DSpiral
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Boncuk sabit bir noktaya aynı uzaklıkta dolanır. Konumların geometrik izi çemberdir.
2Kolay
Dünya çevresindeki bir uydunun yörüngesi çembersel kabul ediliyor. Uydunun yörünge merkezi hangi noktadır?
ADünya'nın merkezi
BUydunun merkezi
CUydunun o anda üzerinden geçtiği yüzey noktası
DYörüngenin uydunun karşısındaki noktası
Çözümü göster
Doğru cevap: A
İdeal çembersel yörünge Dünya'nın merkezi etrafındadır. Uydunun yeri çember üzerindedir.
3Orta
Sabit süratle dönen dönme dolapta bir kabinin bağlantı noktası inceleniyor. Hareketin yarıçapı hangi uzaklıktır?
ABağlantı noktasının yerden yüksekliği
BDönme ekseninin çember düzlemindeki merkezinden bağlantı noktasına olan uzaklık
CKabinin bir turda aldığı yol
DKarşılıklı iki kabin arasındaki uzaklık
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Bağlantı noktası merkezden sabit uzaklıkta kalır. Bu uzaklık yarıçaptır.
4Orta
Çembersel yolda K'dan L'ye ilerleyen cismin merkeze uzaklığı değişmiyor. K ve L ayrı noktalarsa yarıçap vektörleri nasıl karşılaştırılır?
ABüyüklükleri ve yönleri aynıdır.
BBüyüklükleri aynı, yönleri farklıdır.
CBüyüklükleri farklı, yönleri aynıdır.
DBirinin büyüklüğü sıfırdır.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
İki yarıçap aynı uzunluktadır. Farklı çember noktalarına uzandıkları için yönleri değişir.
5Zor
Bir fotoğrafta çembersel ray ve raydaki aracın yalnız bir konumu görülüyor. Hareketin düzgün olup olmadığını ayırt etmek için hangi ek kayıt gerekir?
AEşit zaman aralıklarıyla konumların kaydı ve aralarda alınan yayların karşılaştırılması
BRayın boyasının renginin kaydı
CÇember merkezinin tek bir fotoğrafı
DAracın bir noktada merkeze uzaklığının ölçümü
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Ray hareketin biçimini verir. Düzgünlüğü sınamak için yolun zamanla nasıl biriktiğini görmek gerekir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular