MegaSoru

Newton'ın Hareket Yasaları 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Newton'ın Hareket Yasaları Konu Anlatımı

Bir topa vurduğumuzda hareket eder, otobüs fren yapınca öne doğru sendeleriz. Bu olayların hepsi Newton'ın üç hareket yasasıyla açıklanır. Bu konuda kuvvet ile hareket arasındaki ilişkiyi inceliyoruz.

Birinci yasa: Eylemsizlik

Bir cisme etki eden bileşke kuvvet sıfırsa cisim duruyorsa durmaya, hareket ediyorsa aynı hızla doğrusal hareketine devam eder. Cisimlerin hareket durumlarını koruma eğilimine eylemsizlik denir.
Fren yapan otobüsteki yolcunun gövdesi öne yönelir; çünkü gövde önceki hızını korumaya eğilimlidir. Kalkan otobüste ise yolcu geride kalır. Hareket etmek için kuvvet gerekmez; hızı değiştirmek için bileşke kuvvet gerekir.
Bilim tarihinde İbni Sina da harekete geçirilen bir cismin hareketini nasıl sürdürdüğünü tartışmış ve 'kasrî meyil' kavramını kullanmıştır.

İkinci yasa: Kuvvet ve ivme

Bir cisme etki eden bileşke kuvvet, cismin kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: $F_{net} = m \cdot a$. Kuvvetin birimi newton (N) olup 1 N = 1 kg · m/s²'dir.
• Kütle sabitken bileşke kuvvet iki katına çıkarsa ivme iki katına çıkar.
• Bileşke kuvvet sabitken kütle iki katına çıkarsa ivme yarıya iner.
• İvme her zaman bileşke kuvvetle aynı yöndedir; hızla aynı yönde olmak zorunda değildir. Doğuya giderken yavaşlayan bir aracın bileşke kuvveti batıya doğrudur.

Üçüncü yasa: Etki–tepki

Bir cisim başka bir cisme kuvvet uyguladığında, ikinci cisim de birinciye aynı büyüklükte ve zıt yönde bir kuvvet uygular. Bu kuvvetlere etki–tepki kuvvetleri denir.
• Etki ve tepki aynı anda oluşur, farklı cisimlere etki eder; bu yüzden birbirini dengelemez.
• Kamyon ile otomobil çarpıştığında birbirlerine uyguladıkları kuvvetler eşittir; otomobilin ivmesi küçük kütlesi nedeniyle daha büyüktür.
• Masadaki kitabın ağırlığı ile masanın kitaba uyguladığı destek kuvveti etki–tepki çifti değildir: ikisi de kitaba etki eder. Ağırlığın tepkisi kitabın Dünya'ya uyguladığı çekim kuvvetidir.
Roket gazı geriye iter, gaz da roketi ileri iter; yüzücü suyu geriye iter, su da yüzücüyü ileri iter.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. 4 kg kütleli bir kızağa doğuya 19 N, batıya 7 N yatay kuvvet uygulanıyor. Sürtünme ihmal edilirse ivme nedir?

Bileşke kuvvet doğuya $19 - 7 = 12$ N'dur. İvme $12 / 4 = 3$ m/s², doğu yönündedir.

Örnek 2. 5 kg kütleli bir arabanın hızı sabit ivmeyle 3 s içinde 2 m/s'den 8 m/s'ye çıkıyor. Bileşke kuvvet nedir?

İvme $(8 - 2) / 3 = 2$ m/s²'dir. Bileşke kuvvet $5 \cdot 2 = 10$ N'dur, hareket yönündedir.

Örnek 3. Buz üzerinde duran ağır bir patenci ile hafif bir patenci birbirini itiyor. Hangisine daha büyük kuvvet etki eder? Hangisi daha büyük ivme kazanır?

Etki–tepki kuvvetleri eşit büyüklüktedir; ikisine de aynı büyüklükte kuvvet etki eder. Kütlesi küçük olan hafif patenci daha büyük ivme kazanır.

Özetle

  • Bileşke kuvvet sıfırsa cisim durur ya da sabit hızla doğrusal hareketine devam eder.
  • $F_{net} = m \cdot a$; ivme bileşke kuvvetle aynı yöndedir.
  • Hızı değiştirmek için bileşke kuvvet gerekir, hareketi sürdürmek için gerekmez.
  • Etki–tepki kuvvetleri eşit büyüklükte, zıt yönde ve farklı cisimler üzerindedir.
  • Ağırlık ile yüzeyin destek kuvveti etki–tepki çifti değildir.

Newton'ın Hareket Yasaları — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Yatay bir rafta duran koliye etki eden bileşke kuvvet sıfır kalıyor. Koli için ne beklenir?
ASağa doğru hızlanır.
BKütlesi azaldıkça sola hareket eder.
CAşağı doğru hızlanır.
DDurmaya devam eder.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Sıfır bileşke kuvvet ivme oluşturmaz. İlk hız sıfır olduğundan hız sıfır kalır.
2Kolay
Yatay hava rayında ilerleyen araca uygulanan itme sona eriyor. Hareketi engelleyen kuvvetler ihmal ediliyor ve bileşke kuvvet sıfır oluyor. Araç nasıl hareket eder?
ASüratini giderek kaybeder.
BAynı hızla doğrusal ilerler.
CHemen durur.
DYönü değişir, sürati sabit kalır.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
İtme sona erdiğinde ivme sıfırdır. Aracın o andaki hızı yönüyle birlikte korunur.
3Orta
Doğuya giden otobüs fren yaptığında ayakta duran yolcunun gövdesi otobüse göre neden öne yönelir?
AFren, gövdeye ileri yönlü bir kuvvet uygular.
BOtobüs frenlerken yolcunun ağırlığı doğuya döner.
CYolcu durmaya otobüsten daha erken başlar.
DGövde, fren öncesindeki ileri hızını korumaya eğilimlidir.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Otobüsün ve ayakların hızı azalırken gövde hareketini sürdürme eğilimindedir.
4Orta
Otobüs durgunken ileri yönde hızlanmaya başlıyor. Tutunmayan yolcunun üst gövdesi otobüse göre neden geride kalır?
AGövdeye doğrudan arkaya iten bir motor kuvveti uygulanır.
BBaşlangıçta durgun olan gövde bu durumunu korumaya eğilimlidir.
CYolcu otobüsten daha hızlı ileri gider.
DYer çekimi fren yönüne döner.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Otobüs öne hareket etmeye başlarken gövdenin hızı hemen aynı ölçüde artmaz.
5Zor
Bir araç iki anda aynı süratte ölçülüyor ancak ilk anda kuzeye, sonraki anda doğuya gidiyor. Bu iki an arasındaki bileşke kuvvet hakkında ne söylenebilir?
ABütün aralık boyunca kesinlikle sıfırdır.
BBütün aralık boyunca sıfır kalmış olamaz.
CSüratler eşit olduğundan ivme hiçbir anda oluşmamıştır.
DYön değişimi yalnız kütle azalmasıyla açıklanır.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Hız vektörü yön değiştirmiştir. Bileşke kuvvet her an sıfır olsaydı hız vektörü değişmezdi.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular