MegaSoru

Serbest Düşmede Veri Analizi ve Kanıt Kullanma 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Serbest Düşmede Veri Analizi ve Kanıt Kullanma Konu Anlatımı

Serbest düşmeyi anlamanın en iyi yolu veri toplamaktır. Bu konuda düşen cisimlerin hız, konum ve zaman verilerini kaydetmeyi, veri setinden grafik çizmeyi ve ilk hızı sıfırdan farklı cisimlerin hareketini verilere dayalı açıklamayı öğreniyoruz.

Veri toplama ve kaydetme

Düşüş videoyla ya da sensörle kaydedilebilir. Videoda kareler arası süre bilinirse her karedeki konumdan zaman–konum tablosu oluşturulur. İyi bir kayıt için:
• Cetvel cisimle aynı uzaklığa ve düşüş doğrultusuna paralel konur.
• Cismin hep aynı noktası (örneğin merkezi) işaretlenir.
• Yalnız tutucudan ayrıldıktan sonraki ve yere değmeden önceki kareler kullanılır.
• Ölçülemeyen bir değer sıfır yazılmaz; eksik olarak işaretlenir. Ölçülen değer ile modelden hesaplanan değer ayrı sütunlarda tutulur.

İlk hızı sıfır olan ve olmayan serbest düşme

Serbest düşme yalnız durgun bırakılan cisimler için değildir. Aşağı ya da yukarı doğru bir ilk hızla harekete başlayan cisim de yalnız yer çekimi etkisindeyse serbest düşme yapar. Bütün bu durumlarda ivme aynıdır.
Sabit ivmeli hareketin denklemleri kullanılır: $v = v_0 + g \cdot t$ ve $\Delta y = v_0 \cdot t + \dfrac{1}{2} g t^2$. Yukarı fırlatılan bir cisim yükselirken yavaşlar, en üst noktada hızı anlık olarak sıfır olur, sonra aşağı doğru hızlanır. İvmesi bütün bu süre boyunca aşağı yönlüdür; en üst noktada da sıfır değildir.

Grafiklerle açıklama

• Hız–zaman grafiği eğik bir doğrudur; eğimi ivmeyi verir. Yukarı pozitif seçilirse eğim negatiftir. Grafiğin zaman eksenini kestiği an cismin en üst noktaya ulaştığı andır. Grafik altındaki alan yer değiştirmeyi verir.
• İvme–zaman grafiği zaman eksenine paralel bir doğrudur; altındaki alan hız değişimini verir.
• Konum–zaman grafiği bir paraboldür. Durgun bırakılan cisimde başlangıçtaki eğim sıfırdır, sonra giderek dikleşir.
Durgun bırakılan bir cisimde yer değiştirme sürenin karesiyle orantılıdır: süre iki katına çıkınca yer değiştirme dört katına çıkar.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Yukarı yön pozitif, $g = 10$ m/s². Yerden yukarı 15 m/s hızla fırlatılan bir cisim kaç saniyede en üst noktaya çıkar ve ne kadar yükselir?

En üst noktada hız sıfırdır: $0 = 15 - 10 \cdot t$, $t = 1{,}5$ s. Ortalama hız $\dfrac{15 + 0}{2} = 7{,}5$ m/s olduğundan yükselme $7{,}5 \cdot 1{,}5 = 11{,}25$ m'dir.

Örnek 2. Durgun bırakılan bir cismin konumu 0,2 s'de 0,2 m, 0,4 s'de 0,8 m ölçülüyor. Bir öğrenci 'Süre iki katına çıkınca yer değiştirme de iki katına çıkar' diyor. Veri bu iddiayı destekler mi?

Süre 2 kat artarken yer değiştirme 0,2 m'den 0,8 m'ye, yani 4 katına çıkmıştır. Veri iddiayı desteklemez; yer değiştirme sürenin karesiyle orantılıdır.

Örnek 3. Aşağı yön pozitif. Bir cisim aşağı 2 m/s ilk hızla düşmeye başlıyor ($g = 10$ m/s²). 1 s sonundaki hızı ve yer değiştirmesi nedir?

$v = 2 + 10 \cdot 1 = 12$ m/s. Ortalama hız $(2 + 12)/2 = 7$ m/s olduğundan yer değiştirme 7 m'dir.

Özetle

  • İlk hızı sıfır olan ve olmayan düşey hareketlerin hepsi, yalnız yer çekimi etkisindeyse serbest düşmedir.
  • $v = v_0 + g t$ ve $\Delta y = v_0 t + \frac{1}{2} g t^2$ kullanılır.
  • En üst noktada hız sıfırdır ama ivme aşağı yönde 10 m/s²'dir.
  • Hız–zaman grafiğinin eğimi ivmeyi, alanı yer değiştirmeyi verir.
  • Veri kaydında aynı takip noktası, doğru ölçek ve eksik veri işareti kullanılır.

Serbest Düşmede Veri Analizi ve Kanıt Kullanma — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Videoda her kare aralığı 0,04 s. Bırakma anı 12. kareye denk geliyor. 17. kare düşüşün kaçıncı saniyesidir?
A0,16 s
B0,2 s
C0,24 s
D0,68 s
Çözümü göster
Doğru cevap: B
17 ile 12 arasında beş kare aralığı vardır. Beş aralık toplam 0,20 s eder.
2Kolay
Bir düşüş videosu, cismin bırakılmadan önce elde tutulduğu ve düştükten sonra minderi sıkıştırdığı kareleri de içeriyor. Serbest düşme verisine hangi kareler alınmalıdır?
AEl teması kesildikten sonraki ve minder temasından önceki kareler
BHareket olsun olmasın yalnız ilk kareler
CYalnız minderin sıkıştığı kareler
DEl ve minder teması dahil bütün kareler
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Serbest düşme modeli temas kuvvetlerinin olmadığı bölüm için uygulanır. Kayıt sınırları buna göre seçilir.
3Orta
Kamera ile konum ölçülecek. Perspektif kaynaklı ölçek hatasını azaltmak için cetvel nasıl yerleştirilmelidir?
AKameraya cismin bulunduğu düzlemden çok daha yakın
BDüşüş doğrultusuna dik ve görüntü dışında
CDüşüş doğrultusuna paralel ve cisimle aynı uzaklıkta
DHer karede başka uzaklığa taşınacak biçimde
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Cetvel ve cisim benzer görüntü ölçeğine sahip olmalıdır. Aynı derinlik ve paralel hizalama bunu sağlar.
4Orta
Sabit kare aralıklı videoda cismin işaretli cetvel üzerindeki konumu kare kare kaydediliyor. Hangi değer bu kayıtlardan türetilir?
ABir karede okunan cetvel konumu
BKayda yazılan kare numarası
Cİki kare arasındaki ortalama düşey hız
DCetvelin üzerinde yazan birim
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Ortalama hız, iki konum farkının karşılık gelen zaman farkına bölünmesiyle bulunur.
5Zor
Bir kamera konumu, ayrı bir sensör hızı kaydediyor. İlk veri satırları aynı anda alınmış olmayabilir. Kayıtları eşleştirmek için ne yapılmalıdır?
AHer iki kayıtta belirlenebilen ortak bir olayla saatleri hizalamak
Bİlk satırları koşulsuz aynı ana atamak
CKonum ve hız sayılarını büyüklüklerine göre eşleştirmek
DKayıtların satır sayısını eşitleyip zaman bilgisini silmek
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Eş zamanlı olay iki saat arasındaki başlangıç farkını belirler. Aynı satır numarası eş zamanlılık sağlamaz.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular