Çözümü göster
17 ile 12 arasında beş kare aralığı vardır. Beş aralık toplam 0,20 s eder.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Serbest düşmeyi anlamanın en iyi yolu veri toplamaktır. Bu konuda düşen cisimlerin hız, konum ve zaman verilerini kaydetmeyi, veri setinden grafik çizmeyi ve ilk hızı sıfırdan farklı cisimlerin hareketini verilere dayalı açıklamayı öğreniyoruz.
Düşüş videoyla ya da sensörle kaydedilebilir. Videoda kareler arası süre bilinirse her karedeki konumdan zaman–konum tablosu oluşturulur. İyi bir kayıt için:
• Cetvel cisimle aynı uzaklığa ve düşüş doğrultusuna paralel konur.
• Cismin hep aynı noktası (örneğin merkezi) işaretlenir.
• Yalnız tutucudan ayrıldıktan sonraki ve yere değmeden önceki kareler kullanılır.
• Ölçülemeyen bir değer sıfır yazılmaz; eksik olarak işaretlenir. Ölçülen değer ile modelden hesaplanan değer ayrı sütunlarda tutulur.
Serbest düşme yalnız durgun bırakılan cisimler için değildir. Aşağı ya da yukarı doğru bir ilk hızla harekete başlayan cisim de yalnız yer çekimi etkisindeyse serbest düşme yapar. Bütün bu durumlarda ivme aynıdır.
Sabit ivmeli hareketin denklemleri kullanılır: $v = v_0 + g \cdot t$ ve $\Delta y = v_0 \cdot t + \dfrac{1}{2} g t^2$. Yukarı fırlatılan bir cisim yükselirken yavaşlar, en üst noktada hızı anlık olarak sıfır olur, sonra aşağı doğru hızlanır. İvmesi bütün bu süre boyunca aşağı yönlüdür; en üst noktada da sıfır değildir.
• Hız–zaman grafiği eğik bir doğrudur; eğimi ivmeyi verir. Yukarı pozitif seçilirse eğim negatiftir. Grafiğin zaman eksenini kestiği an cismin en üst noktaya ulaştığı andır. Grafik altındaki alan yer değiştirmeyi verir.
• İvme–zaman grafiği zaman eksenine paralel bir doğrudur; altındaki alan hız değişimini verir.
• Konum–zaman grafiği bir paraboldür. Durgun bırakılan cisimde başlangıçtaki eğim sıfırdır, sonra giderek dikleşir.
Durgun bırakılan bir cisimde yer değiştirme sürenin karesiyle orantılıdır: süre iki katına çıkınca yer değiştirme dört katına çıkar.
Örnek 1. Yukarı yön pozitif, $g = 10$ m/s². Yerden yukarı 15 m/s hızla fırlatılan bir cisim kaç saniyede en üst noktaya çıkar ve ne kadar yükselir?
En üst noktada hız sıfırdır: $0 = 15 - 10 \cdot t$, $t = 1{,}5$ s. Ortalama hız $\dfrac{15 + 0}{2} = 7{,}5$ m/s olduğundan yükselme $7{,}5 \cdot 1{,}5 = 11{,}25$ m'dir.
Örnek 2. Durgun bırakılan bir cismin konumu 0,2 s'de 0,2 m, 0,4 s'de 0,8 m ölçülüyor. Bir öğrenci 'Süre iki katına çıkınca yer değiştirme de iki katına çıkar' diyor. Veri bu iddiayı destekler mi?
Süre 2 kat artarken yer değiştirme 0,2 m'den 0,8 m'ye, yani 4 katına çıkmıştır. Veri iddiayı desteklemez; yer değiştirme sürenin karesiyle orantılıdır.
Örnek 3. Aşağı yön pozitif. Bir cisim aşağı 2 m/s ilk hızla düşmeye başlıyor ($g = 10$ m/s²). 1 s sonundaki hızı ve yer değiştirmesi nedir?
$v = 2 + 10 \cdot 1 = 12$ m/s. Ortalama hız $(2 + 12)/2 = 7$ m/s olduğundan yer değiştirme 7 m'dir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.