Çözümü göster
Dünya kitabı aşağı, raf kitabı yukarı doğru etkiler. Kitabın rafa uyguladığı kuvvet raf üzerindedir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Bir cisme aynı anda birçok kuvvet etki edebilir. Bu kuvvetleri tek bir çizimde göstermek, bileşke kuvveti ve ivmeyi bulmayı kolaylaştırır. Bu konuda serbest cisim diyagramı çizmeyi ve Newton yasalarını diyagramla kullanmayı öğreniyoruz.
Serbest cisim diyagramında yalnız incelenen cisme etki eden kuvvetler gösterilir. Cismin başka cisimlere uyguladığı kuvvetler diyagrama girmez. Sık karşılaşılan kuvvetler:
• Ağırlık ($G$): düşey aşağı yönlü, $G = m \cdot g$.
• Yüzey tepkisi (destek, $N$): yüzeye dik ve yüzeyden dışarı doğru. Eğik düzlemde de yüzeye diktir, düşey değildir.
• İp gerilmesi ($T$): ip boyunca, cisimden ipe doğru.
• Sürtünme: yüzeye paralel, kaymaya ya da kayma eğilimine zıt.
Elden ayrılmış bir topa artık el kuvvet uygulamaz; havadaki topa yalnız ağırlık etki eder.
Kuvvetler yatay ve düşey olarak ayrı ayrı toplanır. Her eksende bileşke kuvvet bulunup $F_{net} = m \cdot a$ uygulanır.
Asansördeki bir kişi için tartı, yüzeyin kişiye uyguladığı destek kuvvetini gösterir:
• Asansör yukarı ivmeleniyorsa $N - G = m \cdot a$, tartı ağırlıktan büyük okur.
• Asansör aşağı ivmeleniyorsa (ya da yukarı giderken yavaşlıyorsa) tartı ağırlıktan küçük okur.
• Asansör sabit hızla hareket ediyorsa ivme sıfırdır, tartı ağırlığı okur.
İple bağlı iki blok aynı ivmeyle hareket ediyorsa iki yöntem kullanılır:
• İki bloğu birlikte tek sistem olarak düşünmek: ip gerilmesi iç kuvvettir, dış kuvvet toplam kütleye bölünerek ortak ivme bulunur.
• Bir bloğu tek başına incelemek: arkadaki bloğa etki eden yatay kuvvet yalnız gerilmedir, $T = m_{arka} \cdot a$.
Bu konuda yalnız aynı ivmeyle hareket eden cisimler ele alınır; farklı ivmelerle hareket eden cisimlerin birlikte olduğu sistemler incelenmez.
Örnek 1. $g = 10$ m/s². 60 kg kütleli bir kişi yukarı doğru 1 m/s² ivmeyle hızlanan bir asansörde tartıya çıkıyor. Tartı kaç newton gösterir?
Ağırlık 600 N'dur. $N - 600 = 60 \cdot 1$ ise $N = 660$ N'dur.
Örnek 2. Sürtünmesiz yatay zeminde iple bağlı 3 kg'lık K ve arkadaki 2 kg'lık L bloğu, K'ya uygulanan 20 N'luk kuvvetle sağa çekiliyor. İp gerilmesi nedir?
Ortak ivme $20 / 5 = 4$ m/s²'dir. Arkadaki L'ye etki eden tek yatay kuvvet gerilmedir: $T = 2 \cdot 4 = 8$ N.
Örnek 3. Bir öğrenci masada duran kitabın diyagramına ağırlığı, masanın kitaba desteğini ve kitabın masaya uyguladığı kuvveti çiziyor. Hata nedir?
Kitabın masaya uyguladığı kuvvet masaya etki eder, kitaba değil. Kitabın diyagramında yalnız ağırlık ve masanın destek kuvveti bulunmalıdır.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.