MegaSoru

Serbest Cisim Diyagramı ve Net Kuvvet 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Serbest Cisim Diyagramı ve Net Kuvvet Konu Anlatımı

Bir cisme aynı anda birçok kuvvet etki edebilir. Bu kuvvetleri tek bir çizimde göstermek, bileşke kuvveti ve ivmeyi bulmayı kolaylaştırır. Bu konuda serbest cisim diyagramı çizmeyi ve Newton yasalarını diyagramla kullanmayı öğreniyoruz.

Kuvvetleri belirleme

Serbest cisim diyagramında yalnız incelenen cisme etki eden kuvvetler gösterilir. Cismin başka cisimlere uyguladığı kuvvetler diyagrama girmez. Sık karşılaşılan kuvvetler:
• Ağırlık ($G$): düşey aşağı yönlü, $G = m \cdot g$.
• Yüzey tepkisi (destek, $N$): yüzeye dik ve yüzeyden dışarı doğru. Eğik düzlemde de yüzeye diktir, düşey değildir.
• İp gerilmesi ($T$): ip boyunca, cisimden ipe doğru.
• Sürtünme: yüzeye paralel, kaymaya ya da kayma eğilimine zıt.
Elden ayrılmış bir topa artık el kuvvet uygulamaz; havadaki topa yalnız ağırlık etki eder.

Diyagramdan bileşke kuvvet ve ivme

Kuvvetler yatay ve düşey olarak ayrı ayrı toplanır. Her eksende bileşke kuvvet bulunup $F_{net} = m \cdot a$ uygulanır.
Asansördeki bir kişi için tartı, yüzeyin kişiye uyguladığı destek kuvvetini gösterir:
• Asansör yukarı ivmeleniyorsa $N - G = m \cdot a$, tartı ağırlıktan büyük okur.
• Asansör aşağı ivmeleniyorsa (ya da yukarı giderken yavaşlıyorsa) tartı ağırlıktan küçük okur.
• Asansör sabit hızla hareket ediyorsa ivme sıfırdır, tartı ağırlığı okur.

Birlikte hareket eden cisimler

İple bağlı iki blok aynı ivmeyle hareket ediyorsa iki yöntem kullanılır:
• İki bloğu birlikte tek sistem olarak düşünmek: ip gerilmesi iç kuvvettir, dış kuvvet toplam kütleye bölünerek ortak ivme bulunur.
• Bir bloğu tek başına incelemek: arkadaki bloğa etki eden yatay kuvvet yalnız gerilmedir, $T = m_{arka} \cdot a$.
Bu konuda yalnız aynı ivmeyle hareket eden cisimler ele alınır; farklı ivmelerle hareket eden cisimlerin birlikte olduğu sistemler incelenmez.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. $g = 10$ m/s². 60 kg kütleli bir kişi yukarı doğru 1 m/s² ivmeyle hızlanan bir asansörde tartıya çıkıyor. Tartı kaç newton gösterir?

Ağırlık 600 N'dur. $N - 600 = 60 \cdot 1$ ise $N = 660$ N'dur.

Örnek 2. Sürtünmesiz yatay zeminde iple bağlı 3 kg'lık K ve arkadaki 2 kg'lık L bloğu, K'ya uygulanan 20 N'luk kuvvetle sağa çekiliyor. İp gerilmesi nedir?

Ortak ivme $20 / 5 = 4$ m/s²'dir. Arkadaki L'ye etki eden tek yatay kuvvet gerilmedir: $T = 2 \cdot 4 = 8$ N.

Örnek 3. Bir öğrenci masada duran kitabın diyagramına ağırlığı, masanın kitaba desteğini ve kitabın masaya uyguladığı kuvveti çiziyor. Hata nedir?

Kitabın masaya uyguladığı kuvvet masaya etki eder, kitaba değil. Kitabın diyagramında yalnız ağırlık ve masanın destek kuvveti bulunmalıdır.

Özetle

  • Serbest cisim diyagramında yalnız incelenen cisme etki eden kuvvetler gösterilir.
  • Yüzey tepkisi yüzeye diktir; eğik düzlemde de düşey değildir.
  • Kuvvetler her eksende ayrı toplanır ve $F_{net} = m \cdot a$ uygulanır.
  • Tartı destek kuvvetini gösterir; yukarı ivmede ağırlıktan büyük okur.
  • Birlikte hareket eden sistemde ip gerilmesi iç kuvvettir.

Serbest Cisim Diyagramı ve Net Kuvvet — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Yatay rafta duran ve başka hiçbir nesneye değmeyen kitabın serbest cisim diyagramına hangi kuvvetler alınır?
AYalnız ağırlık
BYalnız destek kuvveti
CAğırlık ve kitabın rafa uyguladığı kuvvet
DAğırlık ve rafın destek kuvveti
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Dünya kitabı aşağı, raf kitabı yukarı doğru etkiler. Kitabın rafa uyguladığı kuvvet raf üzerindedir.
2Kolay
Tavana bağlı tek düşey iple asılı duran lambaya hangi kuvvetler etki eder?
AAşağı ağırlık ve yukarı ip gerilmesi
BAşağı ağırlık ve yukarı lambanın ipe uyguladığı kuvvet
CYukarı ağırlık ve aşağı ip gerilmesi
DYalnız ip gerilmesi
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Lamba Dünya ile ve iple etkileşir. İp lambayı kendine doğru çeker.
3Orta
Yatay pürüzlü zeminde sağa kayan bir kutu, sağa doğru yatay olarak çekiliyor. Hava direnci ihmal edilirse kutuya hangi kuvvetler etki eder?
AAşağı ağırlık, yukarı destek, sağa çekme ve sağa sürtünme
BAşağı ağırlık, yukarı destek ve sağa çekme
CAşağı ağırlık, yukarı destek, sağa çekme ve sola sürtünme
DAşağı ağırlık, sola destek ve sağa çekme
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Zemin normali yüzeye diktir. Kayma sürtünmesi zemine göre sağa olan kaymaya karşı koyar.
4Orta
Bir takoz sürtünmesiz eğik düzlemde aşağı kayıyor. Takoza etki eden kuvvetler nasıl yönelir?
AAğırlık düşey aşağı, destek yüzeye dik ve dışarı yönlüdür.
BAğırlık eğim boyunca aşağı, destek düşey yukarı yönlüdür.
CAğırlık düşey aşağı, destek eğim boyunca yukarı yönlüdür.
DAğırlık yüzeye dik, destek yatay yönlüdür.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Ağırlık yer çekimi doğrultusundadır. Yüzey tepkisi yüzeye diktir.
5Zor
Bir blok elin yatay itmesiyle pürüzlü düşey duvara bastırılıyor ve aşağı kaymadan duruyor. Duvarın bloğa uyguladığı kuvvetlerin yönleri nedir?
ADestek yukarı, sürtünme duvardan dışarı yönlüdür.
BDestek duvara doğru, sürtünme aşağı yönlüdür.
CDestek duvardan dışarı, sürtünme yukarı yönlüdür.
DDestek ve sürtünme aşağı yönlüdür.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Normal duvara diktir ve bloğu dışarı iter. Statik sürtünme, aşağı kayma eğilimini dengeler.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular