MegaSoru

İki Boyutta Sabit İvmeli Hareket: Bileşenler 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

İki Boyutta Sabit İvmeli Hareket: Bileşenler Konu Anlatımı

Masanın kenarından yuvarlanan bir bilye ya da havaya fırlatılan bir top eğri bir yol izler. Bu hareketi anlamanın anahtarı onu yatay ve düşey iki ayrı harekete ayırmaktır. Bu konuda iki boyutlu hareketin bileşenlerini inceliyoruz.

Hareketi bileşenlere ayırma

Yalnız yer çekimi etkisindeki bir cisim iki boyutta hareket ederken:
• Yatayda kuvvet yoktur; yatay ivme sıfırdır. Yatay hız bileşeni $v_x$ değişmez, cisim yatayda sabit hızlı hareket yapar: $x = v_x \cdot t$.
• Düşeyde yer çekimi vardır; düşey ivme $g$'dir. Düşey hız bileşeni $v_y$ eşit sürelerde eşit miktarda değişir, cisim düşeyde sabit ivmeli hareket yapar.
İki bileşen birbirinden bağımsızdır: yatay hız, düşey hareketi; düşey hareket de yatay hızı değiştirmez.

Hız vektörünün bileşenleri

Yatayla $\theta$ açısı yapan $v$ büyüklüğündeki bir hızın bileşenleri trigonometriyle bulunur: $v_x = v \cdot \cos \theta$ ve $v_y = v \cdot \sin \theta$. Bu konuda yalnız özel açılar kullanılır: $\sin 30° = 0{,}5$, $\sin 37° = 0{,}6$, $\cos 37° = 0{,}8$, $\sin 45° = \cos 45° \approx 0{,}71$, $\sin 53° = 0{,}8$, $\cos 53° = 0{,}6$, $\cos 60° = 0{,}5$.
Bileşenler biliniyorsa hızın büyüklüğü Pisagor bağıntısıyla bulunur: $v = \sqrt{v_x^2 + v_y^2}$. Örneğin 3 m/s ve 4 m/s bileşenler 5 m/s sürat verir.

Tepe noktası ve eş zamanlı düşme

Yukarı ve ileri doğru fırlatılan cisim en üst noktaya ulaştığında düşey hız bileşeni sıfır olur; yatay hız bileşeni ise aynen sürer. Bu yüzden tepe noktasında hız sıfır değildir, yalnız yataydır. İvme ise orada da aşağı yönlüdür.
Aynı yükseklikten biri yatay hızla çıkan, diğeri durgun bırakılan iki cisim yere aynı anda değer; çünkü ikisinin düşey hareketi aynıdır. Yatay hızlı olan yalnız daha uzağa gider.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Yatayın 37° üstüne doğru 20 m/s hızla fırlatılan bir cismin hız bileşenleri nedir? (sin 37° = 0,6; cos 37° = 0,8)

$v_x = 20 \cdot 0{,}8 = 16$ m/s, $v_y = 20 \cdot 0{,}6 = 12$ m/s'dir.

Örnek 2. Bir cismin bir andaki yatay hız bileşeni sağa 6 m/s, düşey hız bileşeni aşağı 8 m/s'dir. Sürati kaçtır?

$v = \sqrt{6^2 + 8^2} = \sqrt{100} = 10$ m/s'dir.

Örnek 3. İlk hız bileşenleri yatay 5 m/s ve yukarı 10 m/s olan bir cisim ($g = 10$ m/s²) en üst noktaya kaç saniyede çıkar ve o andaki hızı nedir?

Düşey hız 1 saniyede sıfıra iner. En üst noktada hız yalnız yatay bileşendir: sağa doğru 5 m/s.

Özetle

  • Yatayda ivme sıfırdır, yatay hız değişmez.
  • Düşeyde ivme $g$'dir, düşey hız eşit sürelerde eşit değişir.
  • $v_x = v \cos \theta$, $v_y = v \sin \theta$; yalnız özel açılar kullanılır.
  • Tepe noktasında düşey hız sıfırdır, yatay hız sürer; hız sıfır değildir.
  • Aynı yükseklikten yatay çıkan ve serbest bırakılan cisimler yere aynı anda değer.

İki Boyutta Sabit İvmeli Hareket: Bileşenler — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Hava direnci ihmal ediliyor ve yer çekimi ivmesi sabit kabul ediliyor. Bir top masanın kenarından yatay hızla ayrılıyor. Yere değmeden önce yatay ivmesi nedir?
AYatay hızla aynı yöndedir.
BYatay hıza zıt yöndedir.
CYatay hızı arttıkça büyür.
DSıfırdır.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Yer çekiminin yatay bileşeni sıfırdır. Bu nedenle yatay hız değişmez.
2Kolay
Hava direnci ihmal ediliyor ve yer çekimi ivmesi sabit kabul ediliyor. Bir pul rafın kenarından yatay hızla çıkıyor. Kenarı geçtikten sonraki düşey hareketi nasıl başlar?
ADüşey hız sıfırdan başlar ve aşağı yönde değişir.
BDüşey hız sıfırdan başlar ve sıfır kalır.
CDüşey hız yatay çıkış hızına eşittir ve değişmez.
DDüşey hız yukarı yönde büyür.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Yatay çıkışın düşey hız bileşeni yoktur. Aşağı yönlü ivme sonradan düşey hız kazandırır.
3Orta
Hava direnci ihmal ediliyor ve yer çekimi ivmesi sabit kabul ediliyor. Yer seviyesinden yatayla açı yapacak biçimde fırlatılan bir cisim tepe noktasına ulaşıyor. İvme vektörü o anda nasıldır?
AYatay ve hızla aynı yöndedir.
BSıfırdır.
CDüşey aşağı yönlüdür.
DDüşey yukarı yönlüdür.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Yer çekimi ivmesi tepe noktasında da aşağı yönlüdür. Hızın düşey bileşeninin sıfır olması ivmeyi değiştirmez.
4Orta
Hava direnci ihmal ediliyor ve yer çekimi ivmesi sabit kabul ediliyor. Doğu pozitif seçiliyor. Havada yalnız yer çekimi etkisindeki bir cismin yatay hız bileşeni negatiftir. Bu bileşen havada nasıl değişir?
ADüşüşte pozitif olur.
BYavaşça sıfıra yaklaşır.
CNegatif ve sabit kalır.
DDüşey hızla birlikte işaret değiştirir.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Yatay ivme olmadığı için negatif yatay bileşen değişmez.
5Zor
Hava direnci ihmal ediliyor ve yer çekimi ivmesi sabit kabul ediliyor. Bir zeminden aynı anda çıkan K ve L'nin yatay ilk hızları eşittir. K'nın yukarı yönlü ilk hız bileşeni daha büyüktür. İkisi de havadayken aynı anda hangisi doğrudur?
AYatay yer değiştirmeleri ve düşey hızları eşittir.
BYatay yer değiştirmeleri eşittir ve düşey hız bileşenleri farklıdır.
CK yatayda daha fazla yol almıştır.
DL'nin düşey ivmesi daha büyüktür.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Ortak yatay hız ve süre aynı yatay yer değiştirmeyi verir. Aynı düşey ivme başlangıçtaki düşey hız farkını korur.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular