MegaSoru

Serbest Düşmede İvme ve Hız Değişimi 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Serbest Düşmede İvme ve Hız Değişimi Konu Anlatımı

Elinden bıraktığın bir anahtar yere düşerken giderek hızlanır. Hava direncinin ihmal edildiği bu harekete serbest düşme denir. Bu konuda serbest düşen cisimlerin ivmesini ve hızlarının nasıl değiştiğini inceliyoruz.

Serbest düşme nedir?

Bir cisme yalnız yer çekimi kuvveti etki ediyorsa cisim serbest düşme hareketi yapar. Bu konuda hava direnci ihmal edilir ve yer çekimi ivmesi sabit kabul edilir; sayısal sorularda genellikle $g = 10$ m/s² alınır.
Cisim bir tutucudan bırakıldığı andan bir yüzeye değdiği ana kadar serbest düşer. Tutucuyla ya da yerle temas sırasında başka kuvvetler de etki ettiği için bu anlar serbest düşmeye dahil değildir.

İvme ve hız değişimi

Serbest düşen cismin ivmesi her an düşey aşağı yönlüdür ve büyüklüğü sabittir. Sabit ivme, eşit sürelerde eşit hız değişimi demektir: $\Delta v = g \cdot \Delta t$. Örneğin $g = 10$ m/s² iken cismin hızı her saniye 10 m/s, her 0,4 saniye 4 m/s artar.
Cismin bırakıldığı anda hızı sıfırdır ama ivmesi sıfır değildir. Hız ile ivme farklı büyüklüklerdir: hız cismin ne kadar hızlı gittiğini, ivme hızın ne kadar hızlı değiştiğini anlatır.
Yön seçimi işaretleri belirler. Aşağı yön pozitif seçilirse ivme $+10$ m/s², yukarı pozitif seçilirse $-10$ m/s² olur; fiziksel durum değişmez.

Kütle ivmeyi değiştirmez

Hava direnci ihmal edildiğinde aynı yerde bırakılan bütün cisimler aynı ivmeyle düşer. Ağır cismin ağırlığı büyüktür ama kütlesi de büyüktür; ivme kütleden bağımsız kalır.
Bu yüzden aynı anda aynı yükseklikten bırakılan farklı kütleli iki top her an aynı hıza sahiptir ve yere aynı anda değer. Farklı yüksekliklerden bırakılan cisimlerin yere farklı zamanlarda değmesi, ivmelerinin farklı olduğunu göstermez.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. $g = 10$ m/s² olan bir yerde durgun hâlden bırakılan bir taşın 0,6 s sonraki hızı nedir?

Hız değişimi $\Delta v = g \cdot t = 10 \cdot 0{,}6 = 6$ m/s'dir. İlk hız sıfır olduğundan taşın hızı aşağı yönde 6 m/s'dir.

Örnek 2. Aşağı yön pozitifken düşen bir cismin hız kayıtları 0 s'de 2 m/s, 0,3 s'de 5 m/s, 0,8 s'de 10 m/s'dir. Kayıt sabit ivmeyle uyumlu mudur?

İlk aralıkta $\dfrac{3}{0{,}3} = 10$ m/s², ikinci aralıkta $\dfrac{5}{0{,}5} = 10$ m/s² bulunur. Aralıklar farklı uzunlukta olsa da ivme aynıdır; kayıt sabit ivmeyle uyumludur.

Örnek 3. Bir öğrenci 'Hızı sıfır olan cismin ivmesi de sıfırdır' diyor. Bu iddiayı serbest düşmeyle çürütünüz.

Bırakıldığı anda cismin hızı sıfırdır ama ivmesi aşağı yönde 10 m/s²'dir. Hız sıfır, ivme sıfırdan farklı olduğu için iddia yanlıştır.

Özetle

  • Serbest düşmede cisme yalnız yer çekimi kuvveti etki eder; hava direnci ihmal edilir.
  • İvme düşey aşağı yönlü ve sabittir; eşit sürelerde eşit hız değişimi olur.
  • $\Delta v = g \cdot \Delta t$ ile hız değişimi bulunur.
  • Hızın sıfır olması ivmenin sıfır olduğunu göstermez.
  • Hava direnci yoksa farklı kütleli cisimler aynı ivmeyle düşer.

Serbest Düşmede İvme ve Hız Değişimi — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Hava direnci ihmal ediliyor ve yer çekimi ivmesi sabit kabul ediliyor. Elden serbest bırakılan bir topun yere değmeden önce ivmesi hangi yöndedir?
ADüşey yukarı
BYatay
Cİvme sıfırdır
DDüşey aşağı
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Topa etki eden yer çekimi aşağı yönlüdür. Serbest düşme ivmesi bu yöndedir.
2Kolay
Hava direnci ihmal ediliyor ve yer çekimi ivmesi sabit kabul ediliyor. Bırakılan metal kürenin düşüşü boyunca hangi nicelik sabit kalır?
ASürati
Bİvmesinin büyüklüğü
CBırakıldığı noktaya uzaklığı
DAldığı toplam yol
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Yer çekimi ivmesi sabit alınır. Kürenin sürati ve aldığı yol artar.
3Orta
Hava direnci ihmal ediliyor ve yer çekimi ivmesi sabit kabul ediliyor. Bir numune ilk anda bir tutucuda duruyor. Tutucu çekilince numune düşüyor, daha sonra mindere değiyor. Hangi aralık serbest düşmeye karşılık gelir?
AYalnız tutucuda beklediği süre
BTutucu teması bittikten minder teması başlayana kadar
CMinderle temas başladıktan sonraki sıkışma süresi
DTutucuda beklemeden minderin sıkışmasına kadar olan bütün süre
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Tutucu ve minder temas kuvveti uygular. Aradaki temassız bölümde yalnız yer çekimi etkilidir.
4Orta
Hava direnci ihmal ediliyor ve yer çekimi ivmesi sabit kabul ediliyor. Bir boncuk düşey bir tüpte üstte bir dayanağa oturuyor. Dayanak çekilince boncuk tüp çeperine değmeden düşüyor. Dayanaklı ve serbest durum arasında ne değişir?
AYer çekimi kuvveti ancak dayanak çekilince başlar.
BDestek kuvveti kalkar, bileşke kuvvet aşağı yönlü olur.
CDayanak çekilince bütün kuvvetler ortadan kalkar.
DDayanaklı durumda da bileşke kuvvet aşağı yönlüdür.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
İlk durumda destek, ağırlığı dengeler. Destek kalktığında bileşke kuvvet ağırlıktır.
5Zor
Hava direnci ihmal ediliyor ve yer çekimi ivmesi sabit kabul ediliyor. Pozitif yön yukarı olan bir eksende düşen cismin hızı önce -3 m/s, sonra -9 m/s ölçülüyor. Hız değişimi ve sürat değişimi için hangisi doğrudur?
A6 m/s hız değişimi ve 6 m/s sürat artışı
B-6 m/s hız değişimi ve 6 m/s sürat artışı
C-6 m/s hız değişimi ve 6 m/s sürat azalışı
D-12 m/s hız değişimi ve 12 m/s sürat artışı
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Son hızdan ilk hız çıkarılır. Sürat, hızın büyüklüğü olduğundan 3 m/s'den 9 m/s'ye çıkar.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular