Çözümü göster
Topa etki eden yer çekimi aşağı yönlüdür. Serbest düşme ivmesi bu yöndedir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Elinden bıraktığın bir anahtar yere düşerken giderek hızlanır. Hava direncinin ihmal edildiği bu harekete serbest düşme denir. Bu konuda serbest düşen cisimlerin ivmesini ve hızlarının nasıl değiştiğini inceliyoruz.
Bir cisme yalnız yer çekimi kuvveti etki ediyorsa cisim serbest düşme hareketi yapar. Bu konuda hava direnci ihmal edilir ve yer çekimi ivmesi sabit kabul edilir; sayısal sorularda genellikle $g = 10$ m/s² alınır.
Cisim bir tutucudan bırakıldığı andan bir yüzeye değdiği ana kadar serbest düşer. Tutucuyla ya da yerle temas sırasında başka kuvvetler de etki ettiği için bu anlar serbest düşmeye dahil değildir.
Serbest düşen cismin ivmesi her an düşey aşağı yönlüdür ve büyüklüğü sabittir. Sabit ivme, eşit sürelerde eşit hız değişimi demektir: $\Delta v = g \cdot \Delta t$. Örneğin $g = 10$ m/s² iken cismin hızı her saniye 10 m/s, her 0,4 saniye 4 m/s artar.
Cismin bırakıldığı anda hızı sıfırdır ama ivmesi sıfır değildir. Hız ile ivme farklı büyüklüklerdir: hız cismin ne kadar hızlı gittiğini, ivme hızın ne kadar hızlı değiştiğini anlatır.
Yön seçimi işaretleri belirler. Aşağı yön pozitif seçilirse ivme $+10$ m/s², yukarı pozitif seçilirse $-10$ m/s² olur; fiziksel durum değişmez.
Hava direnci ihmal edildiğinde aynı yerde bırakılan bütün cisimler aynı ivmeyle düşer. Ağır cismin ağırlığı büyüktür ama kütlesi de büyüktür; ivme kütleden bağımsız kalır.
Bu yüzden aynı anda aynı yükseklikten bırakılan farklı kütleli iki top her an aynı hıza sahiptir ve yere aynı anda değer. Farklı yüksekliklerden bırakılan cisimlerin yere farklı zamanlarda değmesi, ivmelerinin farklı olduğunu göstermez.
Örnek 1. $g = 10$ m/s² olan bir yerde durgun hâlden bırakılan bir taşın 0,6 s sonraki hızı nedir?
Hız değişimi $\Delta v = g \cdot t = 10 \cdot 0{,}6 = 6$ m/s'dir. İlk hız sıfır olduğundan taşın hızı aşağı yönde 6 m/s'dir.
Örnek 2. Aşağı yön pozitifken düşen bir cismin hız kayıtları 0 s'de 2 m/s, 0,3 s'de 5 m/s, 0,8 s'de 10 m/s'dir. Kayıt sabit ivmeyle uyumlu mudur?
İlk aralıkta $\dfrac{3}{0{,}3} = 10$ m/s², ikinci aralıkta $\dfrac{5}{0{,}5} = 10$ m/s² bulunur. Aralıklar farklı uzunlukta olsa da ivme aynıdır; kayıt sabit ivmeyle uyumludur.
Örnek 3. Bir öğrenci 'Hızı sıfır olan cismin ivmesi de sıfırdır' diyor. Bu iddiayı serbest düşmeyle çürütünüz.
Bırakıldığı anda cismin hızı sıfırdır ama ivmesi aşağı yönde 10 m/s²'dir. Hız sıfır, ivme sıfırdan farklı olduğu için iddia yanlıştır.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.