MegaSoru

Sürtünme Kuvvetinin Matematiksel Modeli 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Sürtünme Kuvvetinin Matematiksel Modeli Konu Anlatımı

Sürtünme kuvvetinin büyüklüğü hangi değişkenlere bağlıdır? Deney verileriyle bu soruyu yanıtlayarak sürtünme kuvvetinin matematiksel modeline ulaşıyor ve hesaplamalar yapıyoruz.

Sürtünme kuvvetinin modeli

Deneyler sürtünme kuvvetinin iki değişkene bağlı olduğunu gösterir:
• Yüzeylerin cinsi ve pürüzlülüğü: sürtünme katsayısı $k$ ile ifade edilir. Katsayının birimi yoktur.
• Yüzeyin cisme uyguladığı tepki kuvveti $N$.
Bu ilişki $f = k \cdot N$ ile yazılır. Yatay zeminde başka düşey kuvvet yoksa $N = m \cdot g$'dir. Sürtünme kuvveti yüzey alanına bağlı değildir: aynı tuğla geniş ya da dar yüzü üzerinde aynı sürtünmeyle kayar.

Statik ve kinetik hesaplar

• Kinetik sürtünme: $f_k = k_k \cdot N$; kayan cisimde sabittir.
• En büyük statik sürtünme: $f_{s,max} = k_s \cdot N$.
Uygulanan kuvvet $F$, en büyük statik sürtünmeden küçükse cisim durur ve sürtünme $F$'ye eşittir. $F$ bu değeri aşarsa cisim kayar; sürtünme kinetik sürtünmeye düşer ve bileşke kuvvet $F - f_k$ olur.
Sürtünme kuvveti–uygulanan kuvvet grafiğinde önce eğimi 1 olan artan bir doğru (statik bölüm), tepe değeri (en büyük statik sürtünme), sonra yatay bir doğru (kinetik sürtünme) görülür.

Sürtünmeli yatay zeminde hareket

Sürtünmeli yatay zeminde bir kuvvetle çekilen cismin ivmesi $a = \dfrac{F - f_k}{m}$'dir. İtme kaldırılırsa kayan cisme yalnız sürtünme etki eder ve cisim $a = \dfrac{f_k}{m}$ büyüklüğündeki ivmeyle yavaşlar.
Kütle iki katına çıkarsa $N$ ve sürtünme kuvveti de iki katına çıkar; katsayı ise değişmez, çünkü katsayı yalnız yüzeylerin cinsine bağlıdır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. $g = 10$ m/s². 5 kg kütleli bir kutu, kinetik sürtünme katsayısı 0,2 olan yatay zeminde kayıyor. Kinetik sürtünme kuvveti nedir?

$N = 5 \cdot 10 = 50$ N. $f_k = 0{,}2 \cdot 50 = 10$ N'dur.

Örnek 2. Aynı kutuya 30 N yatay kuvvet uygulanıyor ve kutu kayıyor. İvmesi nedir?

Bileşke kuvvet $30 - 10 = 20$ N'dur. İvme $20 / 5 = 4$ m/s²'dir.

Örnek 3. $g = 10$ m/s². 4 kg kütleli bir cisim için statik sürtünme katsayısı 0,5'tir. Cisme 15 N yatay kuvvet uygulanırsa sürtünme kuvveti ne olur?

En büyük statik sürtünme $0{,}5 \cdot 40 = 20$ N'dur. 15 N bu değerden küçük olduğu için cisim kaymaz; sürtünme 15 N'dur.

Özetle

  • Sürtünme kuvveti $f = k \cdot N$ ile bulunur; $k$ birimsizdir.
  • Sürtünme kuvveti yüzey alanına bağlı değildir.
  • Uygulanan kuvvet en büyük statik sürtünmeden küçükse sürtünme uygulanan kuvvete eşittir.
  • Kayan cisimde bileşke kuvvet $F - f_k$'dir.
  • Sürtünme kuvveti–uygulanan kuvvet grafiğinde artan bölüm, tepe ve yatay kinetik bölüm vardır.

Sürtünme Kuvvetinin Matematiksel Modeli — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Zemin yataydır. Düşeyde yalnız ağırlık ve destek, yatayda ise belirtilen kuvvetler ve sürtünme etkilidir. Yer çekimi ivmesinin büyüklüğü 10 m/s². 4 kg'lık bir sandık yatay zeminde kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,3. Kinetik sürtünmenin büyüklüğü kaçtır?
A1,2 N
B4 N
C12 N
D40 N
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Destek kuvveti 40 N'dur. Bunun 0,3 katı 12 N'dur.
2Kolay
Yatay zeminde kayan bir kızağa zemin 60 N destek kuvveti uyguluyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,25. Sürtünme büyüklüğü nedir?
A4 N
B15 N
C24 N
D60 N
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Kinetik sürtünme 60 N'un dörtte biri olan 15 N'dur.
3Orta
Zemin yataydır. Düşeyde yalnız ağırlık ve destek, yatayda ise belirtilen kuvvetler ve sürtünme etkilidir. Yer çekimi ivmesinin büyüklüğü 10 m/s². 5 kg kütleli bir kutu kayarken kinetik sürtünme 20 N ölçülüyor. Kinetik sürtünme katsayısı nedir?
A0,2
B0,4
C0,5
D2,5
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Normal kuvvet 50 N'dur. 20 N'un 50 N'a oranı 0,4'tür.
4Orta
Zemin yataydır. Düşeyde yalnız ağırlık ve destek, yatayda ise belirtilen kuvvetler ve sürtünme etkilidir. Yer çekimi ivmesinin büyüklüğü 10 m/s². Yatay zeminde 3 kg'lık bir kutu yatay iple sabit hızla çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,4. İp kuvveti kaçtır?
A1,2 N
B7,5 N
C12 N
D30 N
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Kinetik sürtünme 30 N'un 0,4 katıdır. Hız sabit olduğundan çekme bu 12 N'u dengeler.
5Zor
Zemin yataydır. Düşeyde yalnız ağırlık ve destek, yatayda ise belirtilen kuvvetler ve sürtünme etkilidir. Yer çekimi ivmesinin büyüklüğü 10 m/s². Kinetik sürtünme katsayısı 0,2 olan yatay yüzeyde kayan bir bloğa 16 N sürtünme etki ediyor. Bloğun kütlesi kaçtır?
A3,2 kg
B8 kg
C16 kg
D80 kg
Çözümü göster
Doğru cevap: B
16 N, normal kuvvetin beşte biridir. Normal kuvvet 80 N, kütle 8 kg'dır.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular