Çözümü göster
Sabit düşey hız sıfır ivme gerektirir. Zıt yönlü iki kuvvetin büyüklüğü eşit olmalıdır.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Paraşütle atlayan biri bir süre hızlanır, sonra sabit hızla iner. Yağmur damlaları da çok yüksekten düşmesine rağmen tehlikeli hızlara ulaşmaz. Bu konuda bu olayların nedeni olan limit hızı ve onu etkileyen değişkenleri inceliyoruz.
Havada düşen bir cisme ağırlığının yanında hava direnci (havanın sürtünme kuvveti) de etki eder. Hava direnci cismin hızı arttıkça büyür.
Cisim düşmeye başladığında hızı küçük, hava direnci küçüktür; cisim hızlanır. Hız arttıkça hava direnci büyür ve bir an ağırlığa eşit olur. O andan sonra bileşke kuvvet sıfırdır, ivme sıfırdır ve cisim sabit hızla düşer. Bu sabit hıza limit hız denir.
Limit hızda cisme kuvvet etki etmemesi söz konusu değildir; ağırlık ve hava direnci vardır ama birbirini dengeler.
• Cismin kütlesi (ağırlığı): Biçimi aynı olan cisimlerden ağır olanın limit hızı daha büyüktür.
• Kesit alanı ve biçim: Havayla temas eden kesit alanı büyük olan cismin limit hızı küçüktür. Paraşüt açılınca kesit alanı büyür, limit hız azalır.
• Ortamın yoğunluğu: Yoğun ortamda direnç büyüktür, limit hız küçüktür.
Özdeş iki kâğıttan biri düz, diğeri buruşturulmuş olarak bırakılırsa buruşturulan kâğıt daha küçük kesit alanı nedeniyle daha hızlı düşer. Kütleleri aynıdır; farkı biçim yaratır.
Paraşütçünün hız–zaman grafiği önce eğimi giderek azalan bir eğri, sonra yatay bir doğrudur (ilk limit hız). Paraşüt açıldığında hava direnci birden artar, paraşütçü yavaşlar ve daha küçük ikinci bir limit hıza ulaşır.
Bu konuda limit hız sayısal olarak hesaplanmaz; değişkenler arasındaki ilişki yorumlanır. Bir değişkenin etkisini incelemek için diğer değişkenler sabit tutulur.
Örnek 1. Paraşüt açılmadan limit hızla düşen bir paraşütçüye etki eden kuvvetler nasıldır?
Ağırlık aşağı, hava direnci yukarı yönlüdür ve ikisi eşit büyüklüktedir. Bileşke kuvvet ve ivme sıfırdır; paraşütçü sabit hızla düşer.
Örnek 2. Kütleleri eşit iki küreden birinin kesit alanı diğerinin iki katıdır. Aynı ortamda hangisinin limit hızı daha büyüktür?
Kesit alanı küçük olan kürede hava direnci aynı hızda daha küçüktür; ağırlığı dengelemek için daha büyük hıza ulaşması gerekir. Kesit alanı küçük olanın limit hızı daha büyüktür.
Örnek 3. Bir öğrenci limit hızın kütleye bağlı olup olmadığını sınamak istiyor. Deneyini nasıl kurmalıdır?
Biçimleri ve kesit alanları aynı, kütleleri farklı cisimler aynı ortamda bırakılmalı ve limit hızları ölçülmelidir. Kütle dışındaki değişkenler sabit tutulmalıdır.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.