MegaSoru

Azot Döngüsü: Hazır Süreçlerle Model ve Kanıt 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Azot Döngüsü: Hazır Süreçlerle Model ve Kanıt Konu Anlatımı

Azot, proteinlerin ve nükleik asitlerin yapısında bulunduğu için bütün canlılar için gereklidir. Havanın büyük bölümü azot gazı olmasına rağmen canlıların çoğu bu gazı doğrudan kullanamaz. Bu bölümde azot döngüsü, azotun bulunduğu bölmeler ve bunlar arasındaki genel geçişlerle model olarak kurulur.

Azotun bulunduğu bölmeler

• Atmosfer: azot gazı biçiminde, en büyük depo.
• Toprak ve su: bitkilerin kökleriyle alabildiği çözünmüş mineral azot bileşikleri (amonyum ve nitrat gibi) ile organik artıklardaki azot.
• Canlılar: proteinler ve nükleik asitler gibi organik moleküllerdeki azot.
Toplam toprak azotu ile köklerin o anda alabileceği mineral azot aynı şey değildir; organik artıklardaki azotun kullanılabilmesi için önce dönüştürülmesi gerekir.

Azotun canlılara geçişi

• Azot bağlama: Bazı bakteriler (bir kısmı baklagil köklerindeki nodüllerde ortak yaşar) atmosferdeki azot gazını canlıların kullanabileceği azotlu bileşiklere dönüştürür. Şimşek gibi doğal olaylar ve sanayide gübre üretimi de havadaki azotun bir kısmını bağlar.
• Bitkiler: kökleriyle topraktaki uygun mineral azot bileşiklerini alır ve kendi proteinlerine katar.
• Hayvanlar: azotu besinlerindeki organik moleküllerden (bitkilerden ya da başka hayvanlardan) alır.
Bitkilerin ve hayvanların çoğu havadaki azot gazını doğrudan kullanamaz; soludukları havada azot bulunması bunu değiştirmez.

Azotun çevreye dönüşü

• Ayrışma: Ölü canlılar, dışkı ve azotlu boşaltım ürünleri ayrıştırıcılar tarafından parçalanır; organik azot mineral azot bileşiklerine dönüştürülür ve yeniden bitkilerce kullanılabilir hâle gelir.
• Mineral azotun dönüşümleri: Topraktaki bazı mikroorganizmalar mineral azotu bir biçimden diğerine dönüştürür; bu dönüşüm azotun miktarını değil biçimini değiştirir.
• Atmosfere dönüş: Bazı mikroorganizmalar mineral azotun bir kısmını yeniden azot gazına dönüştürerek atmosfere verir.
• Kayıp yolları: Çözünmüş azot yağışla ve sızan suyla toprağın dışına taşınabilir.
(Bu dönüşümlerin kimyasal formülleri ve görev alan bakterilerin adları bu sınıfta işlenmez.)

Modeli kanıtla denetlemek

Bir azot modeli şu sorularla denetlenir:
• Ok yönü doğru mu? (Bağlama oku atmosferden canlılara, gaza dönüş oku topraktan atmosfere çizilir.)
• Hayvanlara azot doğrudan havadan mı yoksa besinle mi geliyor?
• Organik artıkların çevreye dönüşü gösterilmiş mi?
• Gübre tek belirleyici gibi mi gösterilmiş? Bitki büyümesi azot dışında su, ışık ve sıcaklık gibi koşullara da bağlıdır; eklenen her azot bitkiye geçmez, bir kısmı sızma ile kaybolabilir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Baklagil bitkilerinin bulunduğu tarlalarda topraktaki kullanılabilir azotun daha fazla olduğu gözleniyor. Bu gözlem azot döngüsünde hangi geçişle açıklanır?

Baklagil köklerindeki nodüllerde yaşayan bakteriler atmosferdeki azot gazını bağlayarak canlıların kullanabileceği azotlu bileşiklere dönüştürür. Bu azotun bir kısmı bitkiye, bitki artıklarıyla da toprağa geçer.

Örnek 2. Bir öğrenci “Tavşanlar soludukları havadaki azotu doğrudan proteinlerine katar” diyor. Bu yargı nasıl düzeltilmelidir?

Tavşan azot gazını doğrudan kullanamaz. Azotu, yediği bitkilerin organik moleküllerinden alır. Bitkiler de azotu topraktaki mineral azot bileşiklerinden edinmiştir.

Örnek 3. Bir toprak modelinde 20 birim organik artık azotu mineral azota dönüşüyor, kökler bu mineral azottan 12 birim alıyor. Başka geçiş yoksa topraktaki mineral azot ve toprağın toplam azotu nasıl değişir?

Mineral azot 20 − 12 = 8 birim artar; organik artık azotu 20 birim azalır. Toprağın toplam azotu 12 birim azalır, çünkü yalnız kök alımı azotu toprak dışına (bitkiye) çıkarmıştır; dönüşüm toplamı değiştirmez.

Özetle

  • Azot proteinlerin ve nükleik asitlerin yapısına katılır; en büyük deposu atmosferdir.
  • Canlıların çoğu azot gazını doğrudan kullanamaz; bağlama bazı bakteriler tarafından gerçekleştirilir.
  • Bitkiler azotu topraktaki mineral bileşiklerden, hayvanlar besinlerinden alır.
  • Ayrışma organik azotu mineral azota dönüştürür; bazı dönüşümler azotu atmosfere geri verir.
  • Dönüşüm azotun biçimini değiştirir, toplamını değil; gübre bitki büyümesinin tek belirleyicisi değildir.

Azot Döngüsü: Hazır Süreçlerle Model ve Kanıt — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Azot döngüsü modelinde canlıların yapısına katılan azotu göstermek isteyen öğrenci hangi bileşen çiftini örnek seçmelidir?
ASaf su ve oksijen gazı
BYalnız glikoz ve nişasta
CProteinler ve nükleik asitler
DKarbon dioksit ve saf yağ asidi
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Proteinlerin amino asitleri ve nükleik asitlerin azotlu bazları azot içerir. Azot canlı yapısının bir bileşenidir.
2Kolay
Bir kara bitkisinin modelinde atmosferik azot gazı ile köklerin alabildiği çözünmüş azotlu maddeler ayrı kutulardadır. Bu ayrım neden gereklidir?
AAzot gazı element olarak azot içermez
BKöklerin aldığı maddeler canlılara hiçbir zaman geçmez
CHavadaki her gaz kökten alınan her maddeyle aynı işlevdedir
DAynı elementi içeren farklı biçimlerin bitki tarafından kullanılabilirliği aynı değildir
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Azotun bulunması ile belirli canlının onu doğrudan kullanabilmesi farklıdır. Kara bitkileri genellikle kökleriyle uygun çözünmüş azotlu biçimleri alır.
3Orta
Bir öğrenci topraktaki bütün azotu tek kutuya koyup tamamının köklerce hemen alınabileceğini yazıyor. Model hangi ayrımla geliştirilmelidir?
AToprak azotunu yalnız su miktarıyla değiştirerek
BÖlü yapraklardaki azotu yok sayarak
COrganik maddelere bağlı azot ile köklerin alabileceği mineral azot biçimlerini ayırarak
DBütün toprak azotunu atmosferik gazla özdeş sayarak
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Toplam toprak azotu ile o anda alınabilir azot aynı büyüklük değildir. Organik bağlı azotun bir kısmı dönüşüm gerektirebilir.
4Orta
Bir azot modeli bitki, hayvan, ölü artık ve çevredeki mineral azot bölmelerini içeriyor. Toprakta yaşayan mikroorganizmaların kendi proteinlerinde bulunan azot hangi bölmeye eklenmelidir?
ATamamı ölü artık bölmesine
BTamamı atmosferik azot gazına
CCanlı oldukları için azot bilançosu dışına
DAyrı bir canlı mikrobiyal azot bölmesine
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Toprak mikroorganizmaları yalnız dönüşüm yapan etkenler değildir; kendi yapılarında da organik azot tutarlar.
5Zor
KayıtToplam azot (birim)Alınabilir mineral azot (birim)P10010Q6020
Eşit kütlede iki toprak örneğinin azot kayıtları tabloda verilmiştir. Köklerin bu modelde yalnız ölçülen alınabilir bölmeyi kullanabildiği kabul ediliyor. Hangi yorum doğrudur?
AP hem toplam hem alınabilir azotça daha zengindir
BP toplam azotça daha zengindir; Q başlangıçta daha çok alınabilir azot içerir
CQ toplam azotça daha zengindir
DToplamı fazla olanın alınabilir azotu zorunlu olarak fazladır
Çözümü göster
Doğru cevap: B
P toplamı 100, Q toplamı 60; alınabilir miktarlar ise P için 10, Q için 20 birimdir. Toplam ve kullanılabilir havuz sıralamaları farklı olabilir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular